Trần Anh Duy EEEEIU23007 Phạm Thi Yến Linh BEBEIU24044 Trần Thị Minh Anh ITITIU24004 Kinh Tế Chính Trị Chương 2: Hàng hóa-Thị trường & các chủ thể Mác- Lênin GROUP 1SỐ 02 10/20261/10/2026 T ạ p c h í K i n h t ế C h í n h T r ị H i ể u v ề k i n h t ế - k i ế n t ạ o t ư ơ n g l ạ i Trần Khánh Hoàng BABAIU23351 Giáp Đăng Khoa ITCSIU24041 Phạm Ngọc Tuấn EEACIU24122 XUẤT BẢN:
Thị trường là nơi và cơ chế diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa người mua và người bán, trong đó giá cả được hình thành dựa trên quan hệ cung – cầu. 04 Thị trường là gì?
Cơ chế thị trường là hệ thống các quan hệ kinh tế có khả năng tự điều chỉnh và tự cân đối dựa trên sự vận động của các quy luật kinh tế khách quan. 05 CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG“Cỗ máy tự điều chỉnh của nền kinh tếˮ Bạn có bao giờ thắc mắc: Tại sao vé máy bay ngày Tết tăng giá? Tại sao giá hàng thiết yếu tăng vào các dịp lễ? CÂU TRẢ LỜI NẰM Ở CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG GIÁ CẢ Là tín hiệu phản ánh sự thay đổi của cung – cầu, từ đó tác động đến quyết định của người sản xuất và người tiêu dùngCung ↓ + Cầu ↑ → Giá ↑ Cung ↑ + Cầu ↓ → Giá ↓
Kết quả của một quá trình tiến hóa lâu dài Nền kinh tế thị trường chỉ đơn giản là nền kinh tế được vận hành dựa trên cơ chế thị trường.Đáng chú ý, sự ra đời và phát triển của kinh tế thị trường không phải là một sự ngẫu nhiên chủ quan, mà là một tất yếu khách quan trong tiến trình lịch sử nhân loại. Nó là một quá trình tiến hóa dài từ thấp đến cao. 06KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
Ở giai đoạn sơ khai, con người chủ yếu làm ra sản phẩm để phục vụ chính bản thân, gia đình hoặc bộ lạc. → Chưa có sự phát triển của mua bán và trao đổi hàng hóa. Khi phân công lao động xuất hiện cùng với chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, con người bắt đầu tạo ra sản phẩm dư thừa. Sản phẩm dần trở thành hàng hóa, kéo theo sự phát triển của hoạt động trao đổi và mua bán. Kinh tế hàng hóa đạt đến trình độ phát triển cao hơn. Các yếu tố đầu vào như: Vốn • Lao động • Đất đai cũng như sản phẩm đầu ra đều có thể trở thành đối tượng mua bán trên thị trường. 08 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH KINH TẾ TỰ CUNG TỰ CẤP KINH TẾ HÀNG HÓA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
17 ĐẶC TRƯNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐIỀU GÌ LÀM NÊN MỘT NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG? Kinh tế thị trường có nhiều đặc trưng, nhưng đặc trưng cơ bản được nhấn mạnh trong chương là: GIÁ CẢ DO THỊ TRƯỜNG QUYẾT ĐỊNH Giá cả không tồn tại độc lập mà chịu sự tác động của các yếu tố như: Cung – Cầu, cạnh tranh, giá trị, lưu thông tiền tệ Một đặc điểm đáng chú ý Kinh tế thị trường vượt qua những ranh giới về chế độ xã hội và trở thành một thành tựu chung của nhân loại. CÁC QUY LUẬT CỦA THỊ TRƯỜNG 4 QUY LUẬT CHỦ YẾU: Đứng sau những biến động của thị trường là một hệ thống các quy luật kinh tế CUNG – CẦU Điều tiết giá cả. CẠNH TRANH Tạo sức ép đổi mới và nâng cao hiệu quả. GIÁ TRỊ Định hướng sản xuất dựa trên hao phí lao động xã hội cần thiết. LƯU THÔNG TIỀN TỆ Điều tiết lượng tiền cần thiết cho lưu thông.
10 Chiếc cân tự động của thị trường Khi cầu vượt cung, hàng hóa trở nên khan hiếm. → Người mua nhiều hơn lượng hàng có sẵn → Người bán có xu hướng tăng giá → Giá tăng Ngược lại, khi cung vượt cầu: → Hàng hóa trở nên dư thừa → Người bán phải cạnh tranh để bán hàng → Giá giảmCUNG – CẦU CẠNH TRANH Áp lực buộc doanh nghiệp phải tiến lên Quy luật cạnh tranh tạo ra sức ép đào thải, buộc các chủ thể kinh tế phải liên tục nâng cao hiệu quả để giành thị phần. Doanh nghiệp phải: Tối ưu chi phí->Nâng cấp công nghệ->Cải tiến chất lượng-> Thu hút khách hàng- >Giành thị phần->Không đổi mới → dễ bị bỏ lại. QUY LUẬT GIÁ TRỊ Quy luật giá trị yêu cầu việc sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên hao phí lao động xã hội cần thiết. Điều này tạo ra sự phân hóa giữa những người sản xuất:SẢN XUẤT HIỆU QUẢ Nếu tối ưu được chi phí: → có khả năng nâng cao lợi thế → sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn SẢN XUẤT KÉM HIỆU QUẢ Nếu hao phí quá nhiều: → chi phí cao → khả năng cạnh tranh giảm → có nguy cơ bị đào thải.
BỐN “NHÂN VẬT” CỦA THỊ TRƯỜNG 11 TIỀN TỆ & LƯU THÔNGĐể guồng quay kinh tế không bị đình trệ, lượng tiền đưa vào lưu thông cần phù hợp với nhu cầu của nền kinh tế. NGƯỜI SẢN XUẤT “Người tạo ra của cảiˮ Người sản xuất là lực lượng trực tiếp tạo ra hàng hóa và dịch vụ. Động lực lợi nhuận thúc đẩy họ: Cải tiến kỹ thuật Tối ưu chi phí Nâng cao chất lượng Tìm kiếm thị trường NGƯỜI TIÊU DÙNG “Chiếc la bàn của sản xuấtˮ Nhu cầu và sức mua của người tiêu dùng có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất. Họ góp phần quyết định: Sản xuất cái gì? Sản xuất bao nhiêu? Sản xuất như thế nào? NHÀ NƯỚC “Người điều phối toàn cụcˮ Nhà nước sử dụng: Pháp luật Chính sách tài chính Chính sách kinh tế An sinh xã hội để điều tiết nền kinh tế, khắc phục những hạn chế của thị trường và hướng tới sự ổn định, công bằng.
BÀN TAY VÔ HÌNH 12 ADAM SMITH Khái niệm “bàn tay vô hìnhˮ gắn với nhà kinh tế học người Scotland Adam Smith. Ý tưởng này được ông đề cập trong tác phẩm kinh điển: The Wealth of Nations 1776 Theo quan điểm này, thị trường có khả năng tự điều phối thông qua: Giá cả + Cung – Cầu + Cạnh tranh Khi mỗi cá nhân theo đuổi lợi ích chính đáng của mình, hoạt động của họ có thể đồng thời góp phần tạo ra lợi ích chung cho xã hội. CƠ CHẾ CỦA “BÀN TAY VÔ HÌNHˮ NÓ HOẠT ĐỘNG NHƯ THẾ NÀO? CÁ NHÂN Theo đuổi lợi ích của mình THỊ TRƯỜNG Giá cả phản ánh cung – cầu NGUỒN LỰC Có xu hướng được chuyển đến nơi có nhu cầu
MẶT TRÁI CỦA BÀN TAY VÔ HÌNH 13 KHI THỊ TRƯỜNG KHÔNG TỰ GIẢI QUYẾT ĐƯỢC MỌI THỨ Cơ chế thị trường có thể xuất hiện: THẤT BẠI THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG BẤT BÌNH ĐẲNG XÃ HỘI KHỦNG HOẢNG KINH TẾ Điều này cho thấy thị trường tự do không phải lúc nào cũng tạo ra kết quả tối ưu cho toàn xã hội. BÀN TAY HỮU HÌNH THE VISIBLE HAND JOHN MAYNARD KEYNES Bối cảnh: ĐẠI KHỦNG HOẢNG 1929–1933 Cuộc khủng hoảng toàn cầu cho thấy thị trường không phải lúc nào cũng có khả năng tự điều chỉnh để nhanh chóng đưa nền kinh tế trở lại trạng thái ổn định. Từ đó, Keynes nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc can thiệp vào nền kinh tế, đặc biệt trong thời kỳ khủng hoảng.
MẶT TRÁI CỦA BÀN TAY HỮU HÌNH 14 THẤT BẠI CỦA CHÍNH PHỦ Sự can thiệp của Nhà nước cũng không phải lúc nào đạt hiệu quả như mong muốn. Nếu can thiệp quá mức hoặc không phù hợp, có thể dẫn đến: QUAN LIÊU Bộ máy quản lý trở nên cồng kềnh. BÓP MÉO ĐỘNG LỰC THỊ TRƯỜNG Các tín hiệu thị trường có thể bị sai lệch. THÂM HỤT NGÂN SÁCH Chi tiêu công vượt quá nguồn thu. ÁP LỰC LẠM PHÁT Các chính sách kích thích quá mức có thể tạo áp lực lên mặt bằng giá. VẬY NỀN KINH TẾ HOÀN HẢO CẦN BÀN TAY NÀO? Không có một nền kinh tế thị trường nào trên thế giới chỉ vận hành hoàn toàn bằng “bàn tay vô hìnhˮ hay tuyệt đối dựa vào “bàn tay hữu hìnhˮ. Một nền kinh tế thị trường phát triển hiệu quả và bền vững cần sự kết hợp của cả hai.
THỊ TRƯỜNG Làm nền tảng để: Phân bổ nguồn lực Khơi dậy sáng tạo Tạo động lực cạnh tranh NHÀ NƯỚC Điều tiết vĩ mô để: Khắc phục thất bại thị trườn Bảo đảm an sinh Hướng tới công bằng xã hội Ổn định nền kinh tế 16 THỊ TRƯỜNG TẠO ĐỘNG LỰC. NHÀ NƯỚC TẠO KHUÔN KHỔ. BẠN CÓ BIẾT? NEW DEAL – “MỘT VÁN BÀI MỚIˮ TẠI SAO LẠI LÀ “NEW DEALˮ? Theo câu chuyện được trình bày trong chương, tên gọi “New Dealˮ – Thỏa ước mới được lấy cảm hứng từ một trò chơi bài mà Roosevelt và các cố vấn thường chơi. Hình ảnh “chia lại bàiˮ tượng trưng cho việc tạo ra một cơ hội mới cho nền kinh tế và những người chịu ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng.
03. Thị trường vận hành thông qua các quy luật: Cung – cầu • Cạnh tranh • Giá trị • Lưu thông tiền tệ 5 ĐIỀU CẦN NHỚ 15 01.Kinh tế thị trường là nền kinh tế vận hành dựa trên cơ chế thị trường. 02 Giá cả là tín hiệu trung tâm trong cơ chế thị trường. 04. Có 4 chủ thể chính: Người sản xuất • Người tiêu dùng • Người trung gian • Nhà nước 05. Bàn tay vô hình và bàn tay hữu hình đều có vai trò và giới hạn riêng
