SINA Logistics Academy (SLA) Page 1 of 30 SINA LOGISTICS ACADEMY TÀI LIỆU ĐÀO TẠO NỘI BỘ GIÁO ÁN ĐÀO TẠO NGHIỆP VỤ CHUYÊN VIÊN XUẤT NHẬP KHẨU Chương trình thực hành chuyên sâu 9 buổi × 150 phút + Kiểm tra cuối khóa 45 phút TÀI LIỆU LƯU HÀNH NỘI BỘ
I. ĐỊNH HƯỚNG THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH Đối tượng: Sinh viên, người mới đi làm hoặc nhân sự đang làm trong lĩnh vực xuất nhập khẩu cần bổ sung kiến thức và kỹ năng xử lý nghiệp vụ thực tế. 1. Năng lực đầu ra Sau khóa học, học viên có thể: Tiếp nhận yêu cầu mua/bán, kiểm tra thông tin hàng hóa, số lượng, giá, điều kiện giao hàng và thanh toán trước khi xác nhận đơn hàng. Tính giá xuất khẩu FOB/CIF, dự toán chi phí nhập khẩu và xác định giá vốn hàng về kho. Hiểu và lựa chọn phương thức thanh toán quốc tế phù hợp (T/T, L/C, D/P, D/A); kiểm tra điều khoản thanh toán, theo dõi tiến độ nhận/chuyển tiền và nhận diện rủi ro thanh toán. Kiểm tra hợp đồng, Invoice, Packing List, B/L, C/O, Fumigation, bảo hiểm và các chứng từ liên quan; phát hiện sai lệch và biết cách yêu cầu chỉnh sửa. Tra cứu HS code, thuế xuất nhập khẩu, chính sách mặt hàng, xuất xứ và ưu đãi FTA từ nguồn chính thức. Theo dõi tiến độ đơn hàng, lịch tàu, chứng từ, thanh toán và phối hợp với khách hàng, nhà cung cấp, forwarder, hãng tàu, ngân hàng và đơn vị khai báo hải quan. Nhận diện và xử lý các vấn đề thường gặp như sai chứng từ, chậm giao hàng, phát sinh chi phí, chậm thanh toán hoặc rủi ro công nợ. 2. Phương pháp và nguyên tắc đứng lớp Học qua tình huống thực tế: Sử dụng một đơn hàng xuất khẩu và một đơn hàng nhập khẩu xuyên suốt 9 buổi để học viên thực hành theo từng công đoạn. 50% kiến thức nghiệp vụ: Giải thích những nội dung người làm XNK bắt buộc phải hiểu để triển khai công việc. 30% chứng từ và tình huống thực tế: Sử dụng hợp đồng, Invoice, Packing List, B/L, C/O, báo giá forwarder, RFQ, PO và các tình huống phát sinh. 20% thực hành và đánh giá: Học viên trực tiếp kiểm tra hồ sơ, tính chi phí, lập timeline, soạn email và đề xuất phương án xử lý. GIAO DỊCH MÔ PHỎNG XUYÊN SUỐT Có thể sử dụng xuyên suốt với hai giao dịch mô phỏng: Đơn hàng xuất khẩu: 20 MT K2SO4 từ Việt Nam sang Australia. Đơn hàng nhập khẩu: 01 container Calcium Chloride từ Ấn Độ về Việt Nam. SINA Logistics Academy (SLA) Page 2 of 30
NGUYÊN TẮC ĐỨNG LỚP Mỗi buổi học cần trả lời được 4 câu hỏi: Nhân viên XNK phải làm gì? Cần kiểm tra thông tin nào? Phối hợp với ai? Nếu làm sai thì rủi ro và thiệt hại là gì? BUỔI 1. TỔNG QUAN NGHỀ XNK VÀ QUY TRÌNH MỘT ĐƠN HÀNG 1. Vai trò thực tế của từng vị trí trong doanh nghiệp xuất nhập khẩu Sales xuất khẩu (Export Sales): Tìm kiếm và phát triển khách hàng quốc tế; tiếp nhận yêu cầu, báo giá, đàm phán, chốt đơn hàng và theo sát giao dịch đến khi hoàn thành. Sales nhập khẩu (Import Sales): Tìm kiếm khách hàng trong nước có nhu cầu nhập khẩu; tìm nguồn hàng nước ngoài, phối hợp tính giá vốn, báo giá, đàm phán và theo dõi đơn hàng đến khi giao hàng cho khách. Purchasing (Mua hàng): Tìm kiếm, đánh giá nhà cung cấp; lấy báo giá, so sánh giá, đàm phán và xác nhận các điều kiện mua hàng, chất lượng, số lượng, thời gian cung ứng. Operations (Điều phối đơn hàng): Theo dõi tiến độ thực hiện đơn hàng; phối hợp các bộ phận từ khâu chuẩn bị hàng, vận chuyển, chứng từ đến giao hàng và xử lý phát sinh. Nhân viên chứng từ (Documentation): Chuẩn bị, kiểm tra và đối chiếu bộ chứng từ xuất nhập khẩu, đảm bảo thông tin chính xác và phù hợp với hợp đồng, thanh toán và quy định liên quan. Logistics/Forwarder: Tổ chức và theo dõi vận chuyển; kiểm tra cước, booking, lịch tàu, giao nhận hàng hóa và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình vận chuyển. Kế toán công nợ (Accounting): Theo dõi hóa đơn, tiền đặt cọc, các khoản phải thu/phải trả, thời hạn thanh toán và tình trạng công nợ khách hàng, nhà cung cấp. Lưu ý: Tùy quy mô doanh nghiệp, một nhân viên có thể kiêm nhiệm nhiều vị trí. 2. Điểm bàn giao và phối hợp giữa các bộ phận Sales xuất nhập khẩu: Bàn giao thông tin đơn hàng đã chốt: hợp đồng, giá bán, số lượng, quy cách, Incoterms, phương thức thanh toán và thời gian giao hàng. Purchasing: Xác nhận nhà cung cấp, giá mua, chất lượng, số lượng và năng lực cung ứng và thời gian cung ứng. Logistics: Tiếp nhận kế hoạch xuất hàng/nhập hàng, kiểm tra cước, booking và tổ chức vận chuyển, kho bãi, giao nhận... Operations: Tiếp nhận thông tin, điều phối và theo dõi tiến độ thực hiện đơn hàng giữa các bộ phận. SINA Logistics Academy (SLA) Page 3 of 30
Chứng từ: Tiếp nhận thông tin giao dịch, chuẩn bị và kiểm tra chứng từ theo hợp đồng và yêu cầu thực tế Kế toán: Tiếp nhận thông tin thanh toán, theo dõi tiền đặt cọc, công nợ phải thu/phải trả và thời hạn thanh toán. NGUYÊN TẮC BÀN GIAO Bàn giao phải đầy đủ thông tin, rõ người phụ trách, rõ thời hạn và xác nhận trách nhiệm. Không chỉ bàn giao công việc mà phải bàn giao cả những vấn đề còn tồn đọng và rủi ro cần theo dõi. 3. Kiểm soát thông tin trước khi chuyển việc Các thông tin cần được xác nhận rõ gồm: tên hàng và thông số kỹ thuật, số lượng, bao bì, giá và điều kiện giao hàng, phương thức thanh toán, thời hạn giao hàng, yêu cầu chứng từ và người chịu trách nhiệm cho từng đầu việc. Thực tế: Ở doanh nghiệp nhỏ, một nhân sự có thể kiêm nhiều vai trò. Tuy nhiên, mỗi đầu việc vẫn cần có người chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành và thông tin bàn giao rõ ràng. Luồng đơn hàng xuất khẩu: Nhận inquiry từ khách hàng → làm rõ thông số/điều kiện khách yêu cầu → kiểm tra nguồn hàng và năng lực cung ứng → tính giá → báo giá/đàm phán → xác nhận đơn hàng/làm hợp đồng → kiểm tra thanh toán/đặt cọc → chuẩn bị hàng → booking và phối hợp giao hàng → chứng từ → nhận thanh toán → lưu hồ sơ và follow khách sau bán. 4. QUY TRÌNH CHI TIẾT THỰC HIỆN MỘT ĐƠN HÀNG XUẤT KHẨU Quy trình thực hiện một đơn hàng xuất khẩu gồm 8 bước chính: Bước 1. Làm hợp đồng và rà soát Kiểm tra hàng hóa, giá, thanh toán, giao hàng, chứng từ trước khi ký. Bước 2. Lập kế hoạch & chuẩn bị Xác nhận kế hoạch sản xuất, thu mua, ngày hàng sẵn sàng, timeline. Bước 3. Kiểm tra chất lượng Đối chiếu số lượng, trọng lượng, bao bì, nhãn, lấy mẫu nếu cần. Bước 4. Đặt vận tải & đóng hàng Xác nhận báo giá cước, lịch tàu, booking, cut- off, đóng hàng tại kho. SINA Logistics Academy (SLA) Page 4 of 30
Bước 5. Thủ tục hải quan Chuẩn bị hồ sơ, tờ khai, nộp thuế XK, theo dõi thông quan. Bước 6. Giao hàng & chứng từ Kiểm tra Draft B/L, hoàn thiện Invoice, Packing List, C/O, COA. Bước 7. Theo dõi thanh toán Kiểm tra T/T, L/C, D/P, đối chiếu số tiền thực nhận với công nợ. Bước 8. Theo dõi sau giao hàng Lưu hồ sơ, cập nhật lịch tàu, theo dõi khiếu nại, xử lý phát sinh. 5. QUY TRÌNH NHẬP KHẨU HÀNG HÓA Luồng đơn hàng nhập khẩu: Phát sinh nhu cầu → lập yêu cầu mua/RFQ → so sánh nhà cung cấp → kiểm tra hàng và chính sách nhập khẩu → tính landed cost → duyệt nhà cung cấp/PO → xác nhận hợp đồng và thanh toán → theo dõi sản xuất/giao hàng → phối hợp vận tải, chứng từ, thủ tục → nhận hàng/kiểm tra → đối chiếu công nợ và khiếu nại nếu có. Kiểm tra chính sách nhập khẩu: Xác định mã HS, thuế nhập khẩu, giấy phép và yêu cầu kiểm tra chuyên ngành (nếu có). Tìm nhà cung cấp, đàm phán và ký hợp đồng: Thống nhất hàng hóa, số lượng, giá, Incoterms, thanh toán, thời gian giao hàng và chứng từ. Thanh toán theo thỏa thuận: T/T, L/C hoặc D/P tùy hợp đồng. Theo dõi hàng và chuẩn bị chứng từ: Kiểm tra Invoice, Packing List, B/L, C/O và các giấy tờ liên quan. Nhận Arrival Notice và lấy D/O: Phối hợp với hãng tàu/logistics để chuẩn bị nhận hàng. Khai hải quan: Khai báo, nộp hồ sơ và thực hiện kiểm tra chuyên ngành nếu thuộc diện áp dụng. Nộp thuế và thông quan: Hoàn thành nghĩa vụ thuế và các yêu cầu hải quan để đủ điều kiện nhận hàng. Nhận hàng và vận chuyển về kho: Kiểm tra số lượng, tình trạng hàng hóa; lưu ý phí lưu bãi và hạn trả container. Hoàn tất đơn hàng: Đối chiếu công nợ, xử lý khiếu nại với bên cung cấp nếu có và lưu hồ sơ nhập khẩu. CASE THỰC TẾ: TIẾP NHẬN YÊU CẦU MUA HÀNG SINA Logistics Academy (SLA) Page 5 of 30
Tình huống: Khách hàng Ấn Độ gửi email hỏi mua 20 tấn Copper Sulphate, yêu cầu báo giá và giao hàng trong tháng tới. Khách chưa nói rõ quy cách đóng gói, thông số kỹ thuật và cảng nhận hàng. Sales chưa biết nhà cung cấp có đủ hàng và giao đúng hạn hay không. Yêu cầu học viên: Xác định thông tin còn thiếu cần hỏi khách. Xác định cần phối hợp với những bộ phận nào. Liệt kê các việc cần làm trước khi gửi báo giá. THÔNG ĐIỆP CHỐT BUỔI Nhận được yêu cầu chưa có nghĩa là có thể báo giá ngay. Sales cần làm rõ nhu cầu, kiểm tra khả năng cung ứng và phối hợp với các bộ phận liên quan trước khi cam kết với khách hàng. BUỔI 2. HỢP ĐỒNG NGOẠI THƯƠNG VÀ INCOTERMS 2020 1. Mục tiêu đầu ra Biết rà soát hợp đồng ngoại thương trước khi ký, phát hiện điều khoản thiếu, sai hoặc chưa rõ. Đọc được các điều khoản có ảnh hưởng trực tiếp đến tiền, hàng, thời gian và trách nhiệm. Hiểu và phân biệt 11 điều kiện Incoterms 2020, đặc biệt về điểm giao hàng, chuyển rủi ro, chi phí và trách nhiệm của hai bên. Biết lựa chọn, ghi điều kiện giao hàng phù hợp với loại hàng, phương thức vận tải và khả năng thực hiện thực tế. 2. Nội dung giảng dạy trọng tâm Phần 1. Rà soát hợp đồng ngoại thương trước khi ký 1. Thông tin các bên và hàng hóa Kiểm tra tên pháp nhân, địa chỉ, thông tin người mua/người bán. Tên hàng, mã hàng, thông số kỹ thuật (spec), xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng. Số lượng, đơn vị tính, dung sai, quy cách đóng gói, nhãn hàng hóa. Với hàng hóa chất: kiểm tra thêm COA, SDS/MSDS, hàm lượng, tạp chất và yêu cầu an toàn nếu áp dụng. SINA Logistics Academy (SLA) Page 6 of 30
2. Giá và điều kiện giao hàng Đơn giá, tổng giá trị, đồng tiền báo giá và thanh toán. Điều kiện Incoterms, địa điểm/cảng giao hàng cụ thể. Thời hạn giao hàng, lịch giao từng đợt, phương thức vận chuyển. Xác định các chi phí liên quan và trách nhiệm của từng bên theo hợp đồng và Incoterms. 3. Điều kiện thanh toán Phương thức thanh toán: T/T, L/C, D/P hoặc phương thức khác. Tỷ lệ đặt cọc, thời điểm thanh toán, thời hạn trả tiền. Điều kiện xuất trình chứng từ; thời hạn xuất trình và yêu cầu của L/C nếu áp dụng. Phí ngân hàng, xử lý chậm thanh toán và điều kiện giải phóng chứng từ. 4. Chứng từ và thủ tục Danh sách chứng từ: Commercial Invoice, Packing List, B/L hoặc AWB, C/O, COA và các giấy tờ khác theo yêu cầu. Kiểm tra chứng từ nào bắt buộc, chứng từ nào chỉ cần khi có yêu cầu cụ thể. Xác nhận số bản, ngôn ngữ, thời hạn phát hành. Kiểm tra yêu cầu giấy phép, kiểm định hoặc kiểm tra chuyên ngành của thị trường nhập khẩu. 5. Chất lượng, khiếu nại và tranh chấp Tiêu chuẩn nghiệm thu, phương pháp kiểm tra và đơn vị kiểm định. Thời hạn khiếu nại, hồ sơ/bằng chứng cần cung cấp khi hàng thiếu, sai spec hoặc hư hỏng. Điều khoản phạt vi phạm, bồi thường, hủy hợp đồng và xử lý hàng không phù hợp. Bất khả kháng, luật áp dụng và cơ chế giải quyết tranh chấp. 6. Đối chiếu trước khi xác nhận Nhà cung cấp có đủ hàng, đúng spec và giao đúng hạn không? Giá bán có đủ bù chi phí theo điều kiện giao hàng đã chào không? Điều kiện thanh toán có phù hợp với thỏa thuận và khả năng kiểm soát rủi ro không? Chứng từ có thể đáp ứng yêu cầu của khách hàng, ngân hàng và hải quan không? Có điều khoản nào mâu thuẫn giữa hợp đồng, báo giá, đơn đặt hàng và L/C không? SINA Logistics Academy (SLA) Page 7 of 30
Nguyên tắc thực tế: Không chỉ kiểm tra hợp đồng đủ điều khoản hay chưa; phải kiểm tra thông tin có rõ ràng, thống nhất và thực hiện được hay không. Thực hành: xử lí điều khoản bất lợi cho hợp đồng. Phần 2. Incoterms 2020 – 11 điều kiện giao hàng Incoterm là gì? Incoterms là bộ quy tắc quy định trách nhiệm của người bán và người mua khi giao nhận hàng hóa quốc tế. Tại sao cần có Incoterms? Vì trong mua bán quốc tế, hàng hóa phải qua nhiều công đoạn vận chuyển và phát sinh nhiều chi phí. Nếu không thống nhất rõ trách nhiệm ngay từ đầu, người bán và người mua rất dễ tranh chấp. Hiểu đơn giản: Khi mua bán hàng quốc tế, Incoterms giúp hai bên thống nhất 3 vấn đề: Ai chịu chi phí? Ai trả tiền vận chuyển, bốc xếp, bảo hiểm... Ai chịu trách nhiệm? Ai lo thủ tục hải quan, thuê tàu, giao nhận hàng... Rủi ro chuyển sang ai? Nếu hàng bị mất, hỏng trong quá trình vận chuyển thì từ thời điểm nào người mua phải chịu rủi ro? ĐIỀU KIỆN NHÓM VẬN TẢI ĐIỂM CHUYỂN RỦI RO TRÁCH NHIỆM CHI PHÍ (NGƯỜI BÁN) EXW Mọi phương thức Tại xưởng / kho người bán Chuẩn bị và đóng gói hàng tại xưởng FCA Mọi phương thức Giao cho người chuyên chở (tại điểm chỉ định) Đến điểm giao, làm thủ tục hải quan XK FOB Đường biển Hàng qua lan can tàu tại cảng đi Đến khi hàng an toàn trên tàu, THC, XK CFR/CIF Đường biển Hàng qua lan can tàu tại cảng đi Cước biển đến cảng đích (+ Bảo hiểm với CIF) DAP/DDP Mọi phương thức Tại địa điểm đích (sẵn sàng dỡ hàng) Toàn bộ phí đến đích (DDP: bao gồm thuế NK) SINA Logistics Academy (SLA) Page 8 of 30
3. Case thực tế Phân tích lợi và hại khi báo giá FOB và CIF Case Báo giá FOB: Khách Ấn Độ mua 20 MT than mùn cưa, yêu cầu FOB Hải Phòng. Khách tự book tàu nhưng nhà máy chậm tiến độ, khiến hàng không kịp lên tàu. Yêu cầu: Sales cần kiểm soát những gì để tránh phát sinh chi phí? Case 2 – Báo giá CIF: Khách yêu cầu CIF Nhava 1 – Sheva. Sau khi chốt giá, cước biển tăng khiến lợi nhuận giảm. Yêu cầu: Sales cần tính và xác nhận những gì trước khi báo giá CIF? THÔNG ĐIỆP CHỐT BUỔI Không ký hợp đồng chỉ vì đã thống nhất giá. Phải kiểm tra kỹ hàng hóa, bao bì, thanh toán, thời hạn giao, chứng từ và khả năng thực hiện. Khi chọn Incoterms, cần xác định rõ điểm giao hàng, thời điểm chuyển rủi ro và trách nhiệm chi phí của mỗi bên. BUỔI 3. THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ KIỂM SOÁT RỦI RO 1. Các phương thức thanh toán quốc tế PHƯƠNG THỨC BẢN CHẤT RỦI RO CẦN KIỂM SOÁT T/T Chuyển tiền qua ngân hàng; có thể trả trước, đặt cọc hoặc trả sau. Xuất khẩu: khách chậm hoặc không thanh toán. Nhập khẩu: đã chuyển tiền nhưng nhà cung cấp giao hàng chậm hoặc không giao. D/P Ngân hàng chỉ giao bộ chứng từ theo chỉ thị nhờ thu khi người mua thanh toán.( ship COD) Người mua từ chối thanh toán, không nhận chứng từ; hàng có thể bị lưu tại cảng. D/A Người mua ký chấp nhận hối phiếu trả chậm để nhận chứng từ trước, thanh toán vào ngày đến hạn. Người mua nhận được chứng từ nhưng không thanh toán khi đến hạn. SINA Logistics Academy (SLA) Page 9 of 30
PHƯƠNG THỨC BẢN CHẤT RỦI RO CẦN KIỂM SOÁT L/C Ngân hàng phát hành cam kết thanh toán nếu bộ chứng từ xuất trình phù hợp với các điều kiện L/C.( vẽ sơ đồ cho học viên hiểu) Sai biệt chứng từ, điều kiện khó đáp ứng, chậm thanh toán hoặc bị từ chối thanh toán. Lưu ý thực tế: Xuất khẩu: Quan tâm khách có thanh toán đúng hạn không và khi nào doanh nghiệp thu được tiền. Nhập khẩu: Quan tâm thời điểm phải chuyển tiền, điều kiện thanh toán và khả năng kiểm soát việc giao hàng của nhà cung cấp. 2. Tình huống thực tế theo từng phương thức Case 1. T/T – Khách hàng Ấn Độ xin trả chậm ABC Chemicals (Ấn Độ) đặt mua 20 MT Potassium Sulphate, trị giá 20.000 USD. Khách đề nghị đặt cọc 20%, trả 80% sau 30 ngày kể từ ngày B/L. Rủi ro: Khách mới, doanh nghiệp phải giao hàng khi chưa thu đủ 16.000 USD. Xử lý: Đề xuất 30% đặt cọc, 70% trước khi giao bộ chứng từ gốc hoặc điều kiện thanh toán khác được phê duyệt. Nếu chấp nhận công nợ, phải thẩm định khách và có hạn mức được duyệt. Case 2. D/P – Người mua từ chối nhận hàng Một khách hàng tại Mumbai nhập khẩu 1 container hóa chất theo D/P at sight. Khi hàng đến cảng, khách yêu cầu giảm giá vì thị trường giảm; nếu không sẽ không thanh toán. Rủi ro: Hàng nằm tại cảng, phát sinh phí lưu container, lưu bãi; khó tìm người mua thay thế. Xử lý: Kiểm tra free time, chi phí phát sinh, phối hợp ngân hàng, forwarder và cấp quản lý để thương lượng hoặc đánh giá phương án xử lý hàng. Case 3. D/A – Khách xin gia hạn thanh toán Nhà phân phối tại Bangladesh mua hóa chất theo D/A 30 ngày. Sau khi nhận chứng từ, khách đề nghị gia hạn thêm 30 ngày. Rủi ro: Người bán đã mất quyền kiểm soát chứng từ giao hàng nhưng chưa thu được tiền. Xử lý: Đánh giá công nợ, yêu cầu xác nhận lịch trả bằng văn bản, báo cấp quản lý và xem xét tạm dừng đơn tiếp theo. SINA Logistics Academy (SLA) Page 10 of 30
Case 4. L/C – Điều kiện chứng từ không khả thi Khách Hàn Quốc mở L/C yêu cầu giao hàng trước 20/11, xuất trình chứng từ trong 10 ngày và có COA theo mẫu riêng. Nhà máy dự kiến không thể phát hành COA đúng thời hạn. Rủi ro: Giao hàng đúng lịch nhưng không xuất trình được bộ chứng từ phù hợp, dẫn đến sai biệt và chậm thu tiền. Xử lý: Kiểm tra L/C ngay khi nhận được; đối chiếu ngày giao hàng, ngày hết hạn, thời hạn xuất trình và khả năng phát hành chứng từ. Yêu cầu sửa L/C trước khi giao hàng. BUỔI 4. GIÁ XUẤT NHẬP KHẨU VÀ KIỂM SOÁT CHI PHÍ I. MỤC TIÊU ĐẦU RA Sau buổi học, học viên có thể: Tính giá xuất khẩu: Xác định các khoản chi phí cần đưa vào giá FOB, CIF hoặc FCA theo điều kiện giao hàng được lựa chọn. Kiểm soát lợi nhuận: Phân biệt giá vốn, giá chào bán, tính được giá bán theo mức lợi nhuận mục tiêu. Đọc và kiểm tra báo giá dịch vụ: Biết hỏi forwarder về cước vận chuyển, phí đầu xuất, phí chứng từ, thời hạn báo giá và các phụ phí có thể phát sinh. Ước tính giá nhập khẩu: Tính sơ bộ tổng chi phí đưa hàng về kho, nhận diện các khoản thuế, phí và chi phí phát sinh có thể làm tăng giá vốn. Lập báo giá thương mại: Biết xây dựng báo giá có đủ thông tin về hàng hóa, giá, điều kiện giao hàng, thanh toán, thời hạn hiệu lực và các khoản chưa bao gồm. Phát hiện rủi ro về giá: Không chốt giá khi chưa xác nhận các chi phí quan trọng hoặc chưa kiểm tra biên lợi nhuận thực tế. II. NỘI DUNG GIẢNG DẠY TRỌNG TÂM PHẦN 1. NHẬN YÊU CẦU BÁO GIÁ: SALES PHẢI THU THẬP NHỮNG GÌ? Khi khách yêu cầu báo giá, chuyên viên xuất khẩu không nên lấy giá mua cộng thêm một tỷ lệ lợi nhuận rồi gửi ngay. Trước khi tính giá, cần xác nhận: Sản phẩm: Tên hàng, quy cách kỹ thuật, chất lượng, xuất xứ. Số lượng: Khối lượng mỗi đơn hàng, số lượng dự kiến mỗi tháng, quy cách đóng gói. Điều kiện giao hàng: EXW, FCA, FOB, CFR, CIF hoặc điều kiện khác; địa điểm giao hàng cụ thể. Thị trường đích: Quốc gia, cảng đến, yêu cầu chứng từ và kiểm định. SINA Logistics Academy (SLA) Page 11 of 30
Thanh toán: T/T đặt cọc, thanh toán trước khi giao hàng, L/C hoặc phương thức khác Thời gian giao hàng: Thời điểm sản xuất, đóng hàng và lịch giao dự kiến. Các yêu cầu đặc biệt: Bao bì, nhãn mác, COA, CQ, kiểm định bên thứ ba hoặc chứng nhận theo yêu cầu của khách. Lưu ý: Chưa đủ dữ liệu thì chưa thể đưa ra mức giá CIF chính xác. Nếu cần phản hồi nhanh, Sales có thể gửi giá tham khảo kèm giả định rõ ràng, sau đó xác nhận lại trước khi chốt đơn. PHẦN 2. CÁCH TÍNH GIÁ XUẤT KHẨU VÀ GIÁ NHẬP KHẨU 1. CÁCH TÍNH GIÁ XUẤT KHẨU 1.1. Các khoản chi phí cần xác định Trước khi báo giá cho khách hàng, Sales cần xác định giá vốn hàng hóa, các chi phí thực tế và điều kiện giao hàng để tránh báo thiếu chi phí hoặc bán hàng không có lợi nhuận. KHOẢN MỤC NỘI DUNG Giá vốn hàng hóa Giá mua từ nhà cung cấp hoặc giá thành sản xuất. Bao bì, đóng gói Bao PP, bao jumbo, pallet, tem nhãn nếu có. Vận chuyển nội địa Chở hàng từ nhà máy đến cảng xuất. Phí đầu xuất THC, phí làm hàng, seal, VGM, phí chứng từ và các khoản liên quan theo thực tế. Thủ tục xuất khẩu Phí khai báo hải quan và dịch vụ liên quan. Chi phí khác Kiểm định, chứng nhận, hoa hồng, phí ngân hàng hoặc chi phí tài chính nếu có. Lợi nhuận mục tiêu Khoản lợi nhuận doanh nghiệp dự kiến thu được từ đơn hàng. 1.2. Công thức tính giá theo điều kiện giao hàng Giá FOB Giá FOB = Giá vốn hàng hóa + Chi phí thuộc trách nhiệm người bán đến khi giao hàng lên tàu + Lợi nhuận mục tiêu. SINA Logistics Academy (SLA) Page 12 of 30
Giá CFR Giá CFR = Giá FOB + Cước vận tải quốc tế đến cảng đích. Giá CIF Giá CIF = Giá CFR + Phí bảo hiểm hàng hóa. Lưu ý: FOB, CFR và CIF áp dụng cho vận tải biển hoặc đường thủy nội địa. Khi tính giá, cần xác định rõ cảng đi, cảng đến, trách nhiệm chi trả từng khoản phí và các chi phí thực tế theo hợp đồng. Theo CIF, người bán mua bảo hiểm theo mức tối thiểu quy định của Incoterms® 2020, trừ khi có thỏa thuận khác. 1.3. Bài tập thực hành – Xuất khẩu hóa chất sang Ấn Độ Công ty Việt Nam xuất khẩu 20 tấn hóa chất với dữ liệu sau: Giá vốn hàng hóa: 400 USD/tấn Bao bì, đóng gói: 5 USD/tấn Vận chuyển nội địa: 300 USD/lô THC và phí làm hàng: 200 USD/lô Phí chứng từ: 100 USD/lô Cước biển: 800 USD/lô Bảo hiểm: 40 USD/lô Lợi nhuận mục tiêu: 500 USD/lô Yêu cầu: Tính giá FOB, CFR, CIF của cả lô và đơn giá FOB/tấn, CIF/tấn. Đáp án tham khảo: Giá vốn hàng hóa: 400 × 20 = 8.000 USD. Bao bì: 5 × 20 = 100 USD. Tổng chi phí đến FOB: 8.000 + 100 + 300 + 200 + 100 = 8.700 USD. Giá FOB: 8.700 + 500 = 9.200 USD/lô. (Giá FOB/tấn: 460 USD/tấn) Giá CFR: 9.200 + 800 = 10.000 USD/lô. Giá CIF: 10.000 + 40 = 10.040 USD/lô. (Giá CIF/tấn: 502 USD/tấn) Giả định các khoản phí đã cho thuộc trách nhiệm người bán theo thỏa thuận và không có chi phí bị tính trùng. 2. CÁCH TÍNH GIÁ NHẬP KHẨU 2.1. Các khoản chi phí cần xác định Khi nhập khẩu, doanh nghiệp cần tính tổng chi phí để đưa hàng về kho và xác định các khoản thuế phải nộp. SINA Logistics Academy (SLA) Page 13 of 30
KHOẢN MỤC NỘI DUNG Giá hàng nhập khẩu Giá theo hợp đồng, thường là FOB, CFR hoặc CIF. Cước vận tải, bảo hiểm Bổ sung nếu chưa nằm trong giá mua và cần tính theo quy định liên quan. Thuế nhập khẩu Xác định theo mã HS, xuất xứ, trị giá hải quan và thuế suất áp dụng. Thuế GTGT nhập khẩu Xác định theo giá tính thuế GTGT và thuế suất áp dụng. Thuế khác Thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường nếu có. Phí đầu nhập THC, D/O, phí chứng từ và các khoản phí cảng liên quan. Thủ tục và VC nội địa Phí khai báo hải quan, kiểm tra chuyên ngành nếu có và vận chuyển từ cảng về kho. Chi phí phát sinh Lưu kho, lưu bãi, lưu container và các khoản khác nếu có. 2.2. Công thức tính thuế và tổng chi phí Bước 1. Xác định trị giá hải quan: Xác định theo quy định hiện hành; không mặc định giá CIF trên hợp đồng luôn là trị giá tính thuế cuối cùng. Bước 2. Tính thuế nhập khẩu: Thuế nhập khẩu = Trị giá tính thuế nhập khẩu × Thuế suất thuế nhập khẩu. Bước 3. Tính thuế GTGT hàng nhập khẩu: Thuế GTGT nhập khẩu = Giá tính thuế GTGT × Thuế suất GTGT. Giá tính thuế GTGT được xác định theo quy định hiện hành, thường bao gồm trị giá tính thuế nhập khẩu và thuế nhập khẩu cùng các khoản thuế liên quan thuộc căn cứ tính thuế, nếu có. Bước 4. Tính tổng dòng tiền cần chuẩn bị: Tổng dòng tiền = Tiền thanh toán nhà cung cấp + Thuế nhập khẩu + Thuế GTGT nhập khẩu + Phí cảng, hải quan, vận chuyển và các chi phí liên quan. Lưu ý: Cần phân biệt tổng dòng tiền chi ra với giá vốn thực tế. Thuế GTGT đầu vào có thể được khấu trừ nếu doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện theo quy định. SINA Logistics Academy (SLA) Page 14 of 30
2.3. Bài tập thực hành – Nhập khẩu một lô hàng Doanh nghiệp Việt Nam nhập khẩu một lô hàng từ Trung Quốc với dữ liệu giả định: Trị giá CIF giả định: 15.000 USD Tỷ giá quy đổi giả định: 26.000 VND/USD Thuế nhập khẩu giả định: 5% Thuế GTGT giả định: 10% Phí cảng và vận chuyển về kho: 20.000.000 VND Yêu cầu: Tính trị giá CIF quy đổi, thuế nhập khẩu, thuế GTGT và tổng dòng tiền chi ra. Tham khảo: Trị giá CIF quy đổi: 15.000 × 26.000 = 390.000.000 VND. Thuế nhập khẩu: 390.000.000 × 5% = 19.500.000 VND. Giá tính thuế GTGT: 390.000.000 + 19.500.000 = 409.500.000 VND. Thuế GTGT: 409.500.000 × 10% = 40.950.000 VND. Tổng dòng tiền theo dữ liệu đã cho: 390.000.000 + 19.500.000 + 40.950.000 + 20.000.000 = 470.450.000 VND. 2.4. Kiểm tra trước khi chốt giá nhập khẩu Mã HS và chính sách quản lý mặt hàng. Xuất xứ, C/O và điều kiện hưởng thuế suất ưu đãi. Trị giá hải quan, tỷ giá tính thuế và thuế suất hiện hành. Các loại thuế phải nộp. Báo giá phí cảng, khai báo hải quan, vận chuyển và các chi phí phát sinh. Điều kiện thanh toán và chi phí ngân hàng liên quan. BUỔI 5. BỘ CHỨNG TỪ NGOẠI THƯƠNG VÀ KIỂM TRA SAI LỆCH I. MỤC TIÊU ĐẦU RA Nắm được mục đích của từng chứng từ và biết ai cung cấp, ai kiểm tra, ai chịu trách nhiệm xác nhận thông tin. Biết kiểm tra chéo Contract, Invoice, Packing List, B/L, C/O, COA và các chứng từ theo yêu cầu đơn hàng. Phát hiện sai lệch có thể ảnh hưởng đến thông quan, thanh toán, nhận hàng hoặc khiếu nại chất lượng. SINA Logistics Academy (SLA) Page 15 of 30
Biết xác định mức độ lỗi, yêu cầu sửa đúng người và theo dõi đến khi có bản chứng từ cuối cùng. II. NỘI DUNG GIẢNG DẠY TRỌNG TÂM 1. Bộ chứng từ ngoại thương: Cần hiểu để kiểm tra, không chỉ để nhận diện Contract/PO: Căn cứ đối chiếu điều khoản đã chốt: hàng hóa, quy cách, số lượng, giá, giao hàng và thanh toán. PI: Phục vụ xác nhận đơn hàng hoặc yêu cầu thanh toán tùy quy trình giao dịch. Commercial Invoice: Kiểm tra thông tin người mua/người bán, mô tả hàng, số lượng, đơn giá, tổng tiền và điều kiện giao hàng. Packing List: Kiểm tra số kiện, quy cách đóng gói, trọng lượng tịnh (N.W.), trọng lượng cả bì (G.W.) và kích thước nếu có. B/L hoặc Sea Waybill: Kiểm tra thông tin vận tải, shipper, consignee, notify party, cảng đi/đến và ngày giao hàng lên tàu. Lưu ý chức năng và cách xử lý của hai loại chứng từ này không giống nhau. COA/CQ: Đối chiếu chỉ tiêu chất lượng, tiêu chuẩn, số lô (batch/lot), nhà sản xuất và yêu cầu cụ thể của khách hàng C/O: Kiểm tra xuất xứ, thông tin hàng hóa và tính nhất quán với hồ sơ đề nghị cấp C/O. Chứng từ khác: Chứng từ bảo hiểm, kiểm dịch, hun trùng, kiểm định… tùy mặt hàng, thị trường, hợp đồng hoặc yêu cầu của L/C. 2. Kiểm tra chéo: Tập trung vào các lỗi dễ gây thiệt hại Thông tin thương mại: Tên pháp nhân, địa chỉ, tên hàng, chỉnh loại/tiêu chuẩn, số lượng, đơn vị tính, đơn giá, tổng tiền, đồng tiền và Incoterms. Thông tin đóng gói: Số bao/kiện, quy cách bao bì, N.W., G.W.; đối chiếu với số liệu đóng hàng thực tế. Thông tin vận tải: Shipper, consignee, notify party, cảng đi/đến, tên tàu/chuyến, ngày on-board và tình trạng phát hành B/L. Thông tin chất lượng: Tên sản phẩm, chỉ tiêu kỹ thuật, số lô, nhà sản xuất và xuất xứ trên COA, nhãn hàng, C/O hoặc chứng từ liên quan. Yêu cầu thanh toán: Nếu giao dịch theo L/C, phải kiểm tra chứng từ theo đúng điều khoản L/C( cứ photo LC ra đối chiếu cho rõ); không chỉ căn cứ vào hợp đồng hoặc thói quen của các đơn hàng trước. Cần xác định chứng từ nào là nguồn dữ liệu gốc cho từng thông tin. Ví dụ, số lượng và trọng lượng phải đối chiếu với dữ liệu đóng hàng đã xác nhận; thông tin B/L cần kiểm tra theo Shipping Instruction và xác nhận của hãng tàu/forwarder. SINA Logistics Academy (SLA) Page 16 of 30
3. Phân loại lỗi và xử lý sai lệch Lỗi trọng yếu: Sai số tiền, số lượng, người nhận hàng, cảng đến, số L/C hoặc thông tin có thể ảnh hưởng đến thông quan, thanh toán, nhận hàng. Cần báo ngay cho người phụ trách và dừng phát hành/gửi chứng từ liên quan khi phù hợp. Lỗi cần xác minh: Chênh lệch trọng lượng, khác biệt mô tả hàng, sai batch number hoặc thông tin chưa thống nhất giữa các bên. Phải kiểm tra dữ liệu nguồn trước khi quyết định sửa. Lỗi phụ thuộc yêu cầu cụ thể: Cách thể hiện tên hàng trên B/L, số bản gốc, yêu cầu ký/đóng dấu, nội dung C/O hoặc chứng từ theo L/C. Phải căn cứ yêu cầu của khách hàng, ngân hàng, cơ quan cấp hoặc quy định liên quan. III. CASE THỰC CHIẾN Case 1 – Sai số lượng và trọng lượng: Contract và Invoice ghi 20.000 kg, nhưng Packing List ghi 20.500 kg. Học viên phải xác định cần kiểm tra dữ liệu nào, hỏi bộ phận nào và có được tự sửa Packing List về 20.000 kg hay không. Case 2 – Sai thông tin chất lượng: COA ghi batch number khác với số lô trên nhãn bao bì. Học viên xác định cần kiểm tra hồ sơ lô hàng, xác nhận với bộ phận chất lượng hay yêu cầu phòng thí nghiệm cấp lại COA. Case 3 – Sai B/L: B/L draft ghi sai notify party hoặc cảng đến. Học viên đánh giá mức độ ảnh hưởng, xác định thời điểm cần yêu cầu sửa và làm rõ ai chịu phí sửa theo tình huống thực tế. Case 4 – Bộ chứng từ L/C chưa đầy đủ: Khách hàng yêu cầu thanh toán bằng L/C nhưng doanh nghiệp phát hiện thiếu một chứng từ theo điều khoản L/C. Học viên xác định nguy cơ phát sinh sai biệt chứng từ và cách phối hợp xử lý trước khi xuất trình. IV. THỰC HÀNH TRÊN LỚP Học viên nhận một bộ chứng từ mô phỏng và thực hiện: Đọc 1 bộ chứng từ xuất nhập khẩu thực chiến. Soạn email yêu cầu sửa chứng từ rõ ràng, nêu đúng lỗi và căn cứ, tránh trao đổi chung chung như “Please check and correct”. BUỔI 6. SALES XUẤT KHẨU VÀ SALES NHẬP KHẨU TRONG GIAO DỊCH QUỐC TẾ SINA Logistics Academy (SLA) Page 17 of 30
1. Mục tiêu đầu ra Biết cách nghiên cứu thị trường, xác định khách hàng mục tiêu và tìm kiếm khách hàng tiềm năng. Biết khai thác nhu cầu khách hàng trước khi báo giá; xác định sản phẩm, thị trường và mức giá có khả năng cạnh tranh. Biết phối hợp Sales – Purchasing để kiểm tra nguồn hàng, giá vốn, tiêu chuẩn kỹ thuật, tiến độ và điều kiện giao dịch trước khi cam kết với khách. Biết lập RFQ, so sánh báo giá nhà cung cấp và tính giá chào bán dựa trên tổng chi phí, lợi nhuận mục tiêu và rủi ro. 2. Nội dung giảng dạy trọng tâm Phần 1. Sales nghiên cứu thị trường trước khi tìm khách như thế nào? Không tìm khách hàng một cách đại trà. Trước tiên, Sales phải xác định mình bán sản phẩm gì, bán cho ai, tại thị trường nào và lợi thế cạnh tranh là gì. Bước 1 – Xác định thị trường mục tiêu: Nghiên cứu nhu cầu nhập khẩu, quy mô thị trường, nguồn cung cạnh tranh, thuế nhập khẩu, yêu cầu về chứng từ và các điều kiện tiếp cận thị trường. Bước 2 – Xác định nhóm khách hàng: Nhà nhập khẩu, nhà phân phối, nhà máy sử dụng trực tiếp, đơn vị thương mại hoặc đại lý. Mỗi nhóm có nhu cầu, cách mua hàng và tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp khác nhau. Bước 3 – Phân tích đối thủ: Họ cung cấp xuất xứ nào, sản lượng ra sao, chất lượng, quy cách bao bì ra sao, có lợi thế về gì, chào hàng qua kênh nào, Bước 4 – Xác định lợi thế bán hàng: Giá cạnh tranh, chất lượng ổn định, nguồn hàng sẵn, khả năng cung cấp số lượng lớn, chứng từ đầy đủ hay thanh toán tốt, thời gian giao hàng tốt. Bước 5 – Kiểm tra tính khả thi: Đối chiếu nhu cầu thị trường với nguồn hàng, giá vốn, năng lực cung ứng và các yêu cầu pháp lý trước khi triển khai bán hàng. Ví dụ thực tế: Công ty muốn xuất khẩu Zinc Sulphate sang Australia. Sales không nên chỉ tìm kiếm từ khóa “Zinc Sulphate buyer Australia” rồi gửi email hàng loạt. Cần xác định khách mục tiêu là nhà phân phối hóa chất, nhà sản xuất phân bón hay doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi; sau đó kiểm tra ứng dụng cho từng thị trường, tiêu chuẩn, quy cách, yêu cầu nhập khẩu và mức giá có thể cạnh tranh. Phần 2. Sales tìm kiếm và đánh giá khách hàng như thế nào? Các kênh tìm kiếm khách hàng: SINA Logistics Academy (SLA) Page 18 of 30
Google, chat GPT: Tìm nhà nhập khẩu, nhà phân phối, nhà máy theo sản phẩm và thị trường bằng nhiều ngôn ngữ Mạng xã hội Facebook, LinkedIn: Tìm Purchasing Manager, Procurement Manager, Import Manager hoặc chủ doanh nghiệp. Các sàn B2B: Alibaba, Ec21, Tradekey, Globalmarket, taiwantrade, 21food, go4world, manta, globalsource,.... Hội chợ chuyên ngành: Khai thác danh sách đơn vị tham dự, nhà triển lãm và đầu mối mua hàng. Dữ liệu thương mại: Tham khảo Trade Map, Trade mo, UN Comtrade, Topease, Tendata, Dytamine, Panjiva, ... Tìm được thông tin liên hệ chưa có nghĩa là tìm được khách hàng tốt. Sales cần kiểm tra: Doanh nghiệp có hoạt động đúng ngành hàng không? Có nhập khẩu, phân phối hoặc sử dụng sản phẩm đang bán không Card visit, Website, địa chỉ, thông tin pháp nhân và người phụ trách mua hàng rõ ràng không? Có dấu hiệu hoạt động thương mại thực tế hay chỉ là đơn vị trung gian chưa được xác minh? => khai thác thêm câu hỏi để xác thực. Hỏi nhu cầu mua hàng, lịch sử giao dịch, quy mô đơn hàng và điều kiện thanh toán có phù hợp không? Ví dụ: Tìm được 100 doanh nghiệp nhập khẩu không có nghĩa là gửi cùng một email cho cả 100 doanh nghiệp. Sales nên chọn nhóm phù hợp nhất, xác định đúng người phụ trách mua hàng và cá nhân hóa nội dung chào bán theo nhu cầu của từng nhóm. Phần 3. Khai thác nhu cầu trước khi báo giá Trước khi gửi báo giá chính thức, Sales cần làm rõ: Sản phẩm: Tên hàng, grade, spec, ứng dụng, tiêu chuẩn và chứng từ cần có. Số lượng: Nhu cầu thử mẫu, đơn hàng đầu tiên hay nhu cầu mua định kỳ; số lượng mỗi lần và sản lượng dự kiến. Giá và điều kiện giao hàng: Cảng đến, Incoterms, quy cách đóng gói và các chi phí liên quan. Thời gian: Khi nào khách cần hàng, thời gian giao hàng mong muốn. Thanh toán: T/T, L/C hoặc phương thức khác; đặt cọc, thời hạn thanh toán và yêu cầu tín dụng. Điều kiện mua hàng: Quy trình phê duyệt nhà cung cấp, kiểm định, mẫu thử và yêu cầu xử lý khiếu nại. Sales không nên chỉ hỏi “What is your target price?”. Cần xác định khách đang so sánh sản phẩm cùng tiêu chuẩn, cùng điều kiện giao hàng và cùng phương thức thanh toán hay không. SINA Logistics Academy (SLA) Page 19 of 30
Phần 5. RFQ, so sánh nhà cung cấp và quyết định giá chào RFQ (Request for Quotation) là yêu cầu báo giá gửi nhà cung cấp. Muốn so sánh chính xác, cần gửi cùng một bộ yêu cầu và thống nhất đơn vị, đồng tiền, quy cách hàng, điều kiện giao hàng và thời hạn giao. Bảng so sánh nhà cung cấp tối thiểu gồm: TIÊU CHÍ NHÀ CUNG CẤP A NHÀ CUNG CẤP B Giá mua Spec/COA MOQ Thời gian giao Bao bì/chứng từ Điều kiện thanh toán Chi phí chưa bao gồm Rủi ro và điều kiện claim Nguyên tắc: Không chọn nhà cung cấp chỉ vì giá thấp nhất. Cần so sánh tổng chi phí, chất lượng, tiến độ, điều kiện thanh toán và khả năng xử lý sự cố. Trước khi chào giá, Sales cần kiểm tra giá mua cộng các chi phí liên quan, chi phí logistics theo điều kiện giao hàng, chi phí tài chính nếu có và lợi nhuận dự kiến. Không báo giá CIF khi chưa có cơ sở về cước vận tải, bảo hiểm và các khoản chi phí cần thiết. 6. THÔNG ĐIỆP CHỐT BUỔI Sales xuất nhập khẩu không chỉ là người gửi báo giá. Sales phải tìm đúng khách, hiểu đúng nhu cầu và xây dựng phương án bán hàng có lợi nhuận. Purchasing không chỉ tìm hàng giá rẻ mà phải bảo đảm nguồn cung đáp ứng đúng yêu cầu đã cam kết. Thực hành: Học viên viết email chào hàng/ xác nhận đơn hàng, hỏi giá, nhắc thanh toán... SINA Logistics Academy (SLA) Page 20 of 30
BUỔI 7. LOGISTICS, GIAO NHẬN VÀ TRIỂN KHAI ĐƠN HÀNG XUẤT NHẬP KHẨU 1. Mục tiêu đầu ra Hiểu vai trò của forwarder, hãng tàu và các bên trong quá trình vận chuyển. Biết đọc và kiểm tra báo giá vận tải, booking, lịch tàu và các mốc cut-off. Biết theo dõi hàng xuất và hàng nhập. Nhận diện các chi phí logistics thường gặp. Biết phối hợp xử lý chậm tàu, rớt tàu, phát sinh phí và chậm nhận hàng. 2. Nội dung giảng dạy Phần 1. Các bên tham gia vận chuyển Chủ hàng/Shipper: Bên giao hàng. Buyer: Người mua hàng, thanh toán cho bên bán. Consignee: Người nhận hàng theo chứng từ vận tải. Forwarder: Đơn vị tổ chức hoặc cung cấp dịch vụ giao nhận vận tải theo phạm vi thỏa thuận. Shipping Line: Hãng tàu vận chuyển hàng hóa. Trucking: Đơn vị vận chuyển nội địa. Cảng/kho: Nơi tiếp nhận, lưu giữ và xử lý hàng. Customs Broker: Đơn vị cung cấp dịch vụ khai báo hải quan nếu được thuê. Chuyên viên XNK cần hiểu trách nhiệm của từng bên để biết cần liên hệ ai khi có vấn đề. Phần 2. Các hình thức vận chuyển FCL: Hàng nguyên container. LCL: Hàng lẻ. Air Freight: Vận chuyển hàng không. Đường bộ/đường sắt: Tùy tuyến và loại hàng. Cần biết cách lựa chọn phương án dựa trên khối lượng, thể tích, tính chất hàng, thời gian giao và chi phí. Phần 3. Đọc và kiểm tra báo giá logistics Các khoản cần nhận diện: SINA Logistics Academy (SLA) Page 21 of 30
ĐẦU XUẤT ĐẦU NHẬP - Ocean Freight và các phụ phí - THC. - Seal fee. - Documentation fee. - VGM fee. - Phí khai báo, phí làm hàng và các khoản liên quan. - Demurrage: Phí hãng tàu thu khi container nằm tại cảng quá thời gian miễn phí. - Detention: Phí hãng tàu thu khi giữ container ngoài cảng quá thời gian miễn phí. - Storage: Phí cảng thu khi lưu container tại bãi quá thời gian miễn phí. - Phí sửa B/L. - Phí hủy booking - Phí kiểm hóa, phí nâng hạ và các khoản phát sinh khác nếu có. Cần kiểm tra free time được áp dụng cho loại phí nào, thời gian tính phí và điều kiện miễn phí trong từng booking. - THC. - D/O fee. - Documentation fee. - Phí cảng. - Phí khai báo hải quan. - Vận chuyển nội địa. - Phí lưu container, lưu bãi nếu phát sinh. Lưu ý: Cần yêu cầu forwarder xác nhận rõ khoản nào đã bao gồm, khoản nào chưa bao gồm và thời hạn hiệu lực báo giá qua email. Phần 4. Các mốc cần theo dõi (Timeline Vận tải) SINA Logistics Academy (SLA) Page 22 of 30 Booking Xác nhận chỗ SI / VGM Cut-off chứng từ CY Cut-off Hạ container ETD Tàu chạy dự kiến ETA Tàu đến cảng đích
Phần 5. Theo dõi hàng xuất nhập khẩu THEO DÕI ĐƠN HÀNG XUẤT KHẨU THEO DÕI HÀNG NHẬP KHẨU - Xác nhận booking. - Điều phối lấy container/đóng hàng. - Theo dõi hạ container đúng cut-off. - Xác nhận thông quan và hàng qua khu vực giám sát. - Theo dõi tình trạng xếp tàu. - Kiểm tra draft B/L. - Theo dõi ngày tàu chạy và ETA. - Nhận Pre-alert và chứng từ từ nhà cung cấp/forwarder; kiểm tra thông tin lô hàng. - Theo dõi ETD/ETA và cập nhật lịch tàu. - Nhận Arrival Notice (Thông báo hàng đến). - Phối hợp với forwarder/hãng tàu lấy D/O (Lệnh giao hàng). - Chuẩn bị hồ sơ khai báo hải quan và thủ tục nhận hàng. - Kiểm tra thời hạn miễn phí lưu container (Free time) và hạn trả container rỗng. - Điều phối xe, kho bãi và lịch nhận hàng. - Xác nhận tình trạng, số lượng và tình trạng bao bì hàng hóa khi nhận tại kho. THÔNG ĐIỆP CHỐT BUỔI Người làm XNK không chỉ cần biết tàu chạy ngày nào. Phải kiểm soát được hàng đang ở đâu, mốc tiếp theo là gì, thời hạn nào sắp đến và nếu chậm thì doanh nghiệp phải chịu chi phí gì. BUỔI 8. KIỂM TRA HS CODE, THUẾ, XUẤT XỨ VÀ THỦ TỤC HẢI QUAN 1. MỤC TIÊU ĐẦU RA Sau buổi học, học viên có thể: Biết cách kiểm tra mã HS, thuế và chính sách mặt hàng. Hiểu các loại thuế trong xuất nhập khẩu và cách kiểm tra thuế. Biết kiểm tra C/O và điều kiện hưởng ưu đãi thuế FTA. Biết chuẩn bị chứng từ, phối hợp khai báo và theo dõi thông quan. Nhận diện các rủi ro có thể khiến hàng chậm thông quan hoặc phát sinh chi phí. SINA Logistics Academy (SLA) Page 23 of 30
2. NỘI DUNG GIẢNG DẠY PHẦN 1. KIỂM TRA HS CODE VÀ THUẾ HS Code (mã HS): Là mã số phân loại hàng hóa trong xuất nhập khẩu, được sử dụng để xác định hàng hóa thuộc nhóm nào, từ đó tra cứu thuế suất, chính sách quản lý và các quy định hải quan áp dụng cho mặt hàng đó. Hiểu đơn giản: HS Code giống như “mã định danh” của hàng hóa khi làm thủ tục hải quan. Mỗi loại hàng có mã tương ứng dựa trên thành phần, tính chất, công dụng và đặc điểm hàng hóa. 1. Kiểm tra mã HS Code Khi nhận một mặt hàng mới, cần thu thập: Tên hàng, công dụng. Thành phần, hàm lượng, cấu tạo. Dạng hàng: bột, hạt, vảy, lỏng... Quy cách đóng gói. Tài liệu kỹ thuật: COA, SDS, TDS, Catalogue. Quy trình: Thu thập thông tin → Tra mã HS dự kiến → Kiểm tra thuế → Kiểm tra chính sách mặt hàng. Lưu ý: Không lấy mã HS của lô hàng cũ áp dụng cho lô hàng mới khi chưa kiểm tra lại. Sai mã HS có thể dẫn đến thiếu thuế, truy thu và xử phạt. 2. Các loại thuế trong xuất nhập khẩu Thuế nhập khẩu: Là khoản thuế Nhà nước thu đối với hàng hóa nhập từ nước ngoài vào Việt Nam thuộc diện chịu thuế. Mục đích nhằm tạo nguồn thu ngân sách, bảo hộ sản xuất trong nước và điều tiết hoạt động nhập khẩu. Thuế nhập khẩu = Trị giá tính thuế × Thuế suất nhập khẩu. Thuế xuất khẩu: Là khoản thuế áp dụng với một số hàng hóa xuất từ Việt Nam ra nước ngoài thuộc danh mục chịu thuế, nhằm tạo nguồn thu ngân sách, điều tiết xuất khẩu và hạn chế xuất khẩu một số mặt hàng cần ưu tiên nguồn cung trong nước. Thuế xuất khẩu = Trị giá tính thuế × Thuế suất xuất khẩu. Thuế GTGT (VAT): Là thuế đánh trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ. Hàng nhập khẩu thường phải nộp VAT tại khâu nhập khẩu; hàng xuất khẩu đáp ứng đủ điều kiện thường áp dụng VAT 0%. VAT hàng nhập khẩu = Giá tính thuế GTGT × Thuế suất VAT. Giá tính thuế GTGT hàng nhập khẩu về cơ bản gồm trị giá tính thuế nhập khẩu + thuế nhập khẩu + các khoản thuế khác thuộc thành phần giá tính thuế theo quy định (nếu có). SINA Logistics Academy (SLA) Page 24 of 30
Ví dụ: Nhập khẩu lô hàng có: Trị giá tính thuế: 100 triệu đồng, Thuế nhập khẩu giả định: 5%, VAT giả định: 10%. Thuế nhập khẩu = 100 triệu × 5% = 5 triệu đồng. VAT = (100 triệu + 5 triệu) × 10% = 10,5 triệu đồng. Tổng thuế phải nộp tại khâu nhập khẩu: 15,5 triệu đồng. 3. Khi kiểm tra thuế cần xác định: Mã HS của hàng hóa. Thuế suất nhập khẩu thông thường, ưu đãi hoặc ưu đãi đặc biệt. Thuế xuất khẩu nếu có. Thuế VAT và các loại thuế khác nếu có. Xuất xứ hàng hóa và điều kiện hưởng ưu đãi FTA. PHẦN 2. KIỂM TRA XUẤT XỨ VÀ C/O 1. C/O là gì? C/O (Certificate of Origin) là giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, xác nhận hàng có xuất xứ từ một quốc gia theo quy tắc xuất xứ tương ứng. C/O có tác dụng: Chứng minh xuất xứ hàng hóa. Là căn cứ xem xét hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi theo FTA. Đáp ứng yêu cầu chứng từ của khách hàng và hải quan nước nhập khẩu. Tra cứu cơ quan cấp C/O và đăng ký hồ sơ: - Danh sách cơ quan cấp: Danh sách tổ chức cấp C/O – Bộ Công Thương. - Hệ thống khai báo: eCoSys – Hệ thống cấp C/O điện tử. 2. Ví dụ một vài mẫu C/O thường gặp MẪU C/O THỊ TRƯỜNG/HIỆP ĐỊNH Form D ASEAN Form E ASEAN – Trung Quốc Form AK ASEAN – Hàn Quốc Form VK Việt Nam – Hàn Quốc SINA Logistics Academy (SLA) Page 25 of 30
MẪU C/O THỊ TRƯỜNG/HIỆP ĐỊNH Form AJ ASEAN – Nhật Bản Form VJ Việt Nam – Nhật Bản Form AI ASEAN – Ấn Độ Form AANZ ASEAN – Australia – New Zealand EUR.1 Việt Nam – EU (EVFTA) EUR.1 UK Việt Nam – Anh (UKVFTA) CPTPP, RCEP Chứng từ xuất xứ theo cơ chế riêng của hiệp định Form B C/O không ưu đãi 3. Khi làm C/O cần kiểm tra: Nước xuất khẩu và nước xuất xứ có giống nhau không? Nước nhập khẩu có FTA phù hợp không? Hàng hóa có đáp ứng quy tắc xuất xứ không? Cần sử dụng mẫu C/O hoặc chứng từ xuất xứ nào? Doanh nghiệp có đủ hồ sơ chứng minh xuất xứ không? Lưu ý thực tế: - Khi nhập khẩu: Hỏi nhà cung cấp có cung cấp được C/O phù hợp để hưởng ưu đãi thuế không. - Khi xuất khẩu: Kiểm tra điều kiện xuất xứ trước khi cam kết cấp C/O cho khách. Có C/O không đồng nghĩa chắc chắn được hưởng thuế ưu đãi. PHẦN 3. KIỂM TRA CHÍNH SÁCH MẶT HÀNG Trước khi ký hợp đồng hoặc giao hàng, cần kiểm tra: Hàng có được phép xuất khẩu/nhập khẩu không? Có cần giấy phép hoặc chấp thuận của cơ quan quản lý không? Có phải kiểm tra chuyên ngành, kiểm dịch hoặc kiểm tra chất lượng không? Nước nhập khẩu có yêu cầu đăng ký, giấy phép hoặc tiêu chuẩn riêng không? SINA Logistics Academy (SLA) Page 26 of 30
Kinh nghiệm: Phải kiểm tra chính sách trước khi hàng được giao hoặc vận chuyển. Thiếu giấy phép có thể khiến hàng nằm tại cảng và phát sinh phí lưu container, lưu bãi. PHẦN 4. CHUẨN BỊ HỒ SƠ VÀ PHỐI HỢP HẢI QUAN 1. Hàng xuất khẩu Kiểm tra Contract, Invoice, Packing List và chứng từ liên quan. Xác nhận tên hàng, HS dự kiến, số lượng, trọng lượng, trị giá. Kiểm tra thuế xuất khẩu, giấy phép và chính sách mặt hàng. Gửi hồ sơ cho đại lý hải quan và kiểm tra dữ liệu tờ khai. Theo dõi phân luồng, thông quan, hạ container và lịch tàu. Hoàn thiện B/L, C/O và chứng từ giao cho khách hàng. 2. Hàng nhập khẩu Kiểm tra Invoice, Packing List, B/L, C/O và tài liệu kỹ thuật. Xác nhận mã HS, trị giá tính thuế và các loại thuế phải nộp. Kiểm tra giấy phép, kiểm tra chuyên ngành nếu có. Nhận Arrival Notice, kiểm tra D/O và thời hạn miễn lưu container/lưu bãi. Gửi hồ sơ khai báo, nộp thuế và theo dõi thông quan. Phối hợp lấy hàng, kiểm tra hàng và vận chuyển về kho. 3. Các luồng tờ khai Luồng xanh: Thông quan theo quy trình luồng xanh. Luồng vàng: Hải quan kiểm tra hồ sơ. Luồng đỏ: Hải quan kiểm tra hồ sơ và thực tế hàng hóa. Nếu phát sinh yêu cầu bổ sung hồ sơ, cần xác định rõ nội dung, người phụ trách và thời hạn xử lý. PHẦN 5. CASE THỰC HÀNH – HƯỚNG DẪN GIẢI CASE 1. NHẬP KHẨU CALCIUM CHLORIDE TỪ ẤN ĐỘ SINA Logistics Academy (SLA) Page 27 of 30
Bước 1. Kiểm tra hàng hóa: Yêu cầu nhà cung cấp gửi COA, SDS, TDS để xác định thành phần, hàm lượng, dạng hàng và quy cách đóng gói. Bước 2. Tra mã HS: Truy cập https://vntr.moit.gov.vn, tìm Calcium Chloride, tham khảo nhóm HS 2827.20 và đối chiếu với hồ sơ kỹ thuật để xác định mã chi tiết. Bước 3. Tra thuế: Trên VNTR, nhập mã HS, chọn xuất xứ Ấn Độ để kiểm tra thuế nhập khẩu ưu đãi, ưu đãi theo ASEAN – Ấn Độ (Form AI) và VAT. Bước 4. Kiểm tra chính sách: Tra cứu quy định quản lý hóa chất, khai báo hóa chất và giấy phép (nếu thuộc diện áp dụng). Gửi SDS, COA và mã HS dự kiến cho đại lý hải quan kiểm tra. Kết quả: Xác định mã HS, thuế phải nộp, điều kiện hưởng Form AI và chứng từ cần chuẩn bị. CASE 2. XUẤT KHẨU POTASSIUM SULPHATE (SOP) SANG AUSTRALIA Bước 1. Kiểm tra hàng hóa: Chuẩn bị COA, SDS, TDS để xác nhận thành phần, hàm lượng và quy cách đóng gói. Bước 2. Tra mã HS và thuế xuất khẩu: Vào https://vntr.moit.gov.vn, tìm Potassium Sulphate, tham khảo nhóm HS 3104.30, kiểm tra mã chi tiết và thuế xuất khẩu tại Việt Nam. Bước 3. Kiểm tra điều kiện nhập khẩu: Vào https://bicon.agriculture.gov.au, tìm Potassium Sulphate, chọn đúng dạng hàng và mục đích sử dụng để kiểm tra yêu cầu. 4. THÔNG ĐIỆP CHỐT BUỔI Nhân viên XNK không chỉ làm chứng từ và theo dõi tàu. Quan trọng là phải biết hàng có đủ điều kiện xuất nhập khẩu không, mã HS nào phù hợp, thuế phải nộp bao nhiêu, cần C/O hay giấy phép gì và phải chuẩn bị những gì để hàng thông quan đúng tiến độ. BUỔI 9. QUẢN TRỊ RỦI RO VÀ XỬ LÝ TÌNH HUỐNG THỰC TẾ PHẦN 1. NHẬN DIỆN CÁC NHÓM RỦI RO TRONG GIAO DỊCH XUẤT NHẬP KHẨU 1. Rủi ro khách hàng và đối tác: Khách hàng không xác minh được thông tin pháp lý, địa chỉ hoặc website. Email giả mạo, thay đổi người liên hệ hoặc tài khoản ngân hàng bất thường. Đơn hàng lớn bất thường, yêu cầu chuyển phí cho bên thứ ba. Cần làm: Xác minh pháp nhân, người đại diện, email và tài khoản ngân hàng trước khi ký hợp đồng hoặc chuyển tiền. SINA Logistics Academy (SLA) Page 28 of 30
2. Rủi ro thanh toán và công nợ: Khách hàng chậm thanh toán, không thanh toán hoặc xin kéo dài thời hạn công nợ. Điều khoản thanh toán trong hợp đồng không khớp với L/C. Nhà cung cấp yêu cầu thanh toán trước nhưng giao hàng không đúng cam kết. Cần làm: Kiểm tra điều kiện thanh toán, thời hạn trả tiền, chứng từ thanh toán và chỉ giao hàng theo đúng điều kiện đã được phê duyệt. 3. Rủi ro giá bán và chi phí: Giá nguyên liệu, tỷ giá, cước tàu và phụ phí tăng. Báo giá thiếu chi phí vận chuyển, phí cảng, phí chứng từ hoặc thuế. Báo giá hết hiệu lực nhưng vẫn sử dụng giá cũ. Cần làm: Tính đủ chi phí theo Incoterms, quy định thời hạn hiệu lực báo giá và cập nhật giá trước khi xác nhận đơn hàng. 4. Rủi ro hàng hóa và tiến độ: Hàng sai chất lượng, số lượng, quy cách, bao bì hoặc nhãn mác. Nhà máy giao hàng chậm, không kịp lịch tàu. Hàng thiếu chứng nhận hoặc không đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu. Cần làm: Xác nhận thông số kỹ thuật, kiểm tra hàng trước khi giao và theo dõi tiến độ sản xuất, đóng hàng, booking. 5. Rủi ro hợp đồng, chứng từ và pháp lý: Hợp đồng thiếu điều khoản về chất lượng, giao hàng, phạt vi phạm và giải quyết tranh chấp. Sai thông tin giữa Invoice, Packing List, B/L, C/O và L/C. Hàng hóa thiếu giấy phép hoặc không đáp ứng chính sách nhập khẩu nước đến. 6. Rủi ro hợp đồng và thay đổi yêu cầu: Khách hàng thay đổi số lượng, quy cách, bao bì, thời gian giao hàng sau khi đã ký hợp đồng; điều khoản hợp đồng chưa quy định rõ trách nhiệm khi phát sinh sự cố. 7. Rủi ro khiếu nại và tranh chấp: Khách hàng khiếu nại về chất lượng, số lượng, giao hàng chậm hoặc yêu cầu giảm giá sau khi nhận hàng; hai bên không thống nhất phương án xử lý. 8. Rủi ro phát sinh tại cảng: Phát sinh phí lưu container (Demurrage), lưu bãi (Storage), lưu vỏ (Detention), phí sửa chứng từ hoặc các chi phí ngoài dự kiến. Cần làm: Kiểm tra hợp đồng trước khi ký, đối chiếu chứng từ trước khi phát hành và xác minh chính sách mặt hàng trước khi xuất hàng. PHẦN 2. QUY TRÌNH 5 BƯỚC XỬ LÝ SỰ CỐ Bước 1. Xác định sự cố: Xác định vấn đề xảy ra ở đâu: khách hàng, thanh toán, hàng hóa, vận chuyển hay chứng từ. Bước 2. Kiểm tra và xác minh: Đối chiếu hợp đồng, email, chứng từ, báo giá và xác nhận lại với các bên liên quan. Không xử lý dựa trên thông tin chưa được kiểm chứng. Bước 3. Đánh giá mức độ rủi ro: Xác định thiệt hại tài chính có thể phát sinh; ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng và thanh toán; thời hạn cuối cùng phải xử lý; việc cần tạm dừng để tránh tổn thất thêm. Bước 4. Đề xuất phương án xử lý: Đưa ra phương án cụ thể, so sánh chi phí và thời gian, báo cáo cấp quản lý phê duyệt trước khi cam kết với khách hàng hoặc nhà cung cấp. Bước 5. Thực hiện và theo dõi: Thông báo phương án cho các bên liên quan, xác nhận bằng email, theo dõi đến khi giải quyết xong và lưu hồ sơ sự cố để tránh lặp lại. SINA Logistics Academy (SLA) Page 29 of 30
PHẦN 3. THỰC HÀNH 4 TÌNH HUỐNG THỰC TẾ TÌNH HUỐNG YÊU CẦU HỌC VIÊN XỬ LÝ 1. Khách hàng bên Úc yêu cầu sửa thông tin trên B/L sau khi tàu đã chạy. Kiểm tra B/L, liên hệ forwarder/hãng tàu, xác định phí sửa và thời hạn xử lý; phản hồi khách hàng. 2. Hàng đã đến cảng đích Karachi, Pakistan nhưng khách hàng chưa thể lấy hàng do thiếu chứng từ hoặc chưa có D/O. Xác định chứng từ còn thiếu, liên hệ nhà cung cấp/forwarder, thúc đẩy xử lý và hạn chế phí lưu container, lưu bãi. 3. Nhà cung cấp bên Indonesi gửi thông báo thay đổi tài khoản ngân hàng ngay trước ngày thanh toán. Tạm dừng chuyển tiền, xác minh qua kênh liên hệ đã được xác thực, kiểm tra phụ lục/thông báo thay đổi và báo cáo cấp quản lý. 4. Khách Malaysia yêu cầu giao hàng sớm hơn hợp đồng 10 ngày mặc dù đã kí hợp đồng nhưng nhà máy chưa thể đáp ứng. Kiểm tra tiến độ sản xuất, lịch tàu và chi phí phát sinh; thương lượng lại lịch giao hàng và thông báo phương án cho khách. Thực hành: Học viên viết email bằng tiếng Anh gửi đúng đối tượng liên quan, nêu rõ vấn đề, yêu cầu xử lý, thời hạn phản hồi và phương án đề xuất. Mỗi email cần có 5 phần: Subject: Tiêu đề email rõ ràng, đúng vấn đề. Opening: Chào người nhận, nhắc đến đơn hàng liên quan. Issue: Trình bày ngắn gọn vấn đề phát sinh. Action Required: Nêu yêu cầu hoặc đề xuất phương án xử lý cụ thể. Closing: Đề nghị phản hồi và kết thúc email chuyên nghiệp. YÊU CẦU ĐẦU RA Với mỗi tình huống, học viên phải trả lời được 4 câu hỏi: Rủi ro nằm ở đâu? Cần kiểm tra những thông tin, chứng từ nào? Cần liên hệ với những bên nào? Phương án xử lý cụ thể là gì? NGUYÊN TẮC NGHIỆP VỤ CẦN NHỚ Khi xảy ra sự cố, chuyên viên xuất nhập khẩu không được tự ý hứa bồi thường, xác nhận trách nhiệm hoặc chuyển tiền khi chưa xác minh thông tin và chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt. SINA Logistics Academy (SLA) Page 30 of 30
