CASA BOTTER NADEEN JASİM SANAT VE TASARIM MERKEZİ

İÇİNDEKİLER 1. Giriş 2. Yapı Nedir? 3. Tarihsel Süreç 4. Neden Önemli? 5. Yeniden İşlevlendirme Süreci 6. Restorasyon Yaklaşımı 7. Şimdi Ne Oldu? 8. Mekânsal Analiz 9. Malzeme ve Strüktür 10. Kentsel Bağlam 11. Koruma Stratejileri 12. Değerlendirme ve Sonuç 13. Kaynakça

GİRİŞ Casa Botter, İstanbul’un Beyoğlu ilçesinde, İstiklal Caddesi üzerinde yer alan ve Osmanlı döneminin son yıllarına ait önemli bir mimari miras örneğidir. 1901 yılında İtalyan mimar Raimondo D’Aronco tarafından tasarlanan yapı, Sultan II. Abdülhamid’in saray terzisi olan Jean Botter için inşa edilmiştir. Yapı, yalnızca bir konut değil; aynı zamanda Osmanlı’daki ilk modern moda evi olarak hizmet vermiştir. Bu yönüyle Casa Botter, mimarlık tarihi ile moda tarihinin kesiştiği özgün bir yapı olarak öne çıkar. Uzun yıllar atıl durumda kalan bina, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilerek Casa Botter Sanat ve Tasarım Merkezi olarak yeniden işlevlendirilmiş ve kent yaşamına yeniden kazandırılmıştır. 3

GİRİŞ Botter Apartmanı Kime Ait? Botter Apartmanı’nın sahipliği konusunda tarihi olarak gelişen süreç şöyle; Botter Ailesi, Paris’e gezmeye giden genç oğullarının hastalanarak ölmesiyle büyük bir acı yaşayarak Paris’e göç etmiş ve binayı II. Abdülhamid zamanında Donanma Nazırlığı yapmış Kaptan-ı derya Osman Paşa’nın oğlu Mahmut Nedim Efendi’ye satmıştır. Nedim Bey 1939’da genç yaşta hayatını kaybedince eşi Zeynep Ovayar, binanın alt katlarını çeşitli ticari kuruluşlar tarafından ofis olarak kullanılmak üzere kiralamıştır. Bu dönemde yazar-şair Ferit Edgü, kurduğu reklam ajansı için binanın üçüncü katını kiralayıp restore ettirmiş ve ajansın taşınmasından sonra da konut olarak kullanmıştır. Zeynep Hanım’ın ölümünden sonra sahipsiz kalan yapıya Hazine el koymuştur. İkinci dereceden mirasçıların hak iddia etmesi üzerine başlayan ve yıllar süren hukuk süreci sonucu bina bakımsız kalmıştır. 2007’de Zeynep Ovyar’ın yeğenleri Botter Apartmanı’nı Hazine’den devralmıştır. 4

YAPI NEDİR Botter Apartmanı, İstanbul’da Art Nouveau mimari stilinin ilk ve en önemli örneklerinden biridir. Yapı, fonksiyonel olarak karma kullanıma sahip olacak şekilde tasarlanmıştır:  Zemin kat: Moda evi (mağaza ve müşteri alanı)  Birinci kat: Terzilik atölyesi  Üst katlar: Botter ailesinin yaşam alanları Bu fonksiyon dağılımı, yapının hem ticari hem de konut işlevini bir arada barındırdığını gösterir. Cephede yer alan bitkisel motifler, kıvrımlı demir detaylar, vitraylar ve süslemeler Art Nouveau stilinin karakteristik özelliklerini yansıtır. Bu detaylar, yapıya hem estetik hem de sanatsal bir değer kazandırır. Yapının üç cephesi sağır olarak tasarlanmış olup İstiklal Caddesi’ne bakan cephesinde yoğun bezemeler bulunmaktadır. Cephede yer alan pencereler, dört katta üçer tane olmak üzere ahşap ve demir parmaklıksız olup dikdörtgen formdadır.

YAPI NEDİR GİRİŞ KAT Apartmanın giriş katı modaevi olarak kullanılmış olup cephenin sağ kısmında yer alan apartmanın giriş kapısı, çift kanatlı ve demir parmaklıklıdır. Kapının formu kıvrımlı olup alınlık kısmında yoğun gül bezemeleri bulunan mermer bulunmaktadır. Kapının her iki yanında bulunan dikdörtgen şeklindeki vazodan çıkan dallar ile gül bezemeleri bulunmaktadır. Cephenin yoğun süslemesi ile eserin Art Nouveau mimarisinin en güzel örneklerinden biri olduğu görülmektedir. BİRİNCİ VE İKİNCİ KAT Birinci katta pencereler arasında kıvrımlı bitkisel bezemeler ve demir parmaklıklı balkon yer alırken birinci kat ile ikinci kat arasında yatay olarak tasarlanmış süslemeler, ikinci katta ise pencereler arasında bulunan çiçek desenli bezemeli plasterler bulunmaktadır. ÜÇÜNCÜ VE DÖRDÜNCÜ KAT Üçüncü katta pencereler arasında dördüncü katın denizliğinin altındaki yoğun bitkisel bezemelerin uzantıları ve yine üçüncü katın sağında ve solunda tebessüm eden yüzleriyle Demeter rölyefleri yer almaktadır. Dördüncü katta ise bitkisel bezemeler ile başında buğday başakları bulunan çelenklerin bulunduğu görülmektedir. Beşinci katta ise orta kısımda çevresinde bitkisel bezemelerin bulunduğu demir parmaklıklı küçük bir balkon bulunmaktadır. Son olarak teras katta ferforje süsleme detayı ile terasın iki köşesinde bulunan bacada süslemelerin olduğu görülmektedir.

TARİHSEL SÜREÇ Jean Botter tarafından moda evi ve konut olarak kullanıldı. 7 1900-1901 1901–1917 1917 20. yüzyıl ortaları 2000’ler 2021–2023 2023 Yapı, Raimondo D’Aronco tarafından tasarlanarak inşa edildi. Botter ailesi yapıyı terk etti ve bina farklı sahiplere geçti. Yapı işlevini kaybetmeye başladı ve zamanla bakımsız kaldı Yapı terk edilmiş ve yıpranmış bir duruma geldi. İBB Miras tarafından kapsamlı restorasyon süreci başlatıldı. Casa Botter Sanat ve Tasarım Merkezi olarak yeniden açıldı.

NEDEN ÖNEMLİ 8 • Mimari Değer Casa Botter, İstanbul’daki ilk Art Nouveau yapılarından biri olması nedeniyle mimarlık tarihinde özel bir yere sahiptir. • Sanatsal Değer Cephedeki süslemeler, vitraylar ve dekoratif öğeler yapıyi adeta bir sanat eseri haline getirir. • Tarihsel Değer Osmanlı saray modası ile doğrudan ilişkili olması, yapıya kültürel bir derinlik kazandırır. • Moda Tarihi Türkiye’deki ilk moda evi burada kurulmuştur. • Kentsel Bellek İstiklal Caddesi’nin tarihsel kimliğinin önemli bir parçasıdır. • Yeniden İşlevlendirme Örneği Terk edilmiş bir yapının kültürel merkeze dönüşmesi açısından başarılı bir örnektir.

HASAR DURUMU 9  Casa Botter yapısında yapılan hasar analizi sonucunda, cephede zamanla oluşan çeşitli bozulmalar tespit edilmiştir. Bu bozulmalar genel olarak çevresel etkiler, malzeme yaşlanması ve yapı kullanımına bağlı olarak gelişmiştir.  Cephede özellikle çatlaklar, sıva dökülmeleri ve yüzey aşınmaları dikkat çekmektedir. Bunun yanı sıra nem etkisine bağlı olarak bazı bölgelerde biyolojik oluşumlar gözlemlenmiştir. Şehir merkezinde bulunması nedeniyle yapı yüzeyinde kirlenme ve kararma da görülmektedir.  Yapıda tespit edilen hasarlar büyük ölçüde yüzeysel olup taşıyıcı sistemi etkileyecek düzeyde değildir. Ancak bu durum, yapının uzun vadeli korunumu için düzenli bakım ve bilinçli restorasyon müdahalelerini gerekli kılmaktadır.

YENİDEN İŞLEVLENDİRME SÜRECİ Yapı uzun yıllar kullanılmadığı için ciddi fiziksel bozulmalar yaşamıştır. İBB tarafından yürütülen proje kapsamında: Yapının rölöve ve restitüsyon çalışmaları yapılmıştır 1 Yapının taşıyıcı sistemi güçlendirilmiştir 3 Hasarlı bölümler onarılmıştır 2 İç mekânlar yeni işlevlere uygun hale getirilmiştir 4 1 0

RESTORASYON YAKLAŞIMI Botter Apartmanı‘nın restorasyonu 2022’de İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından başlatıldı ve 2023 yılında tamamlanarak Casa Botter Sanat ve Tasarım Merkezi olarak açıldı. Günümüzde giriş katı sergi, birinci katı ofis alanı ve kütüphane iken diğer katlarda gösterim merkezi, tasarım atölyeleri, konferans salonu, bilgi belge merkezi gibi alanlar yer almaktadır. İstanbul’un ilk modaevi olarak açılan ve ilk Art Nouveau üslubuyla yapılan eser  Restorasyon sürecinde şu prensipler benimsenmiştir:  • Özgünlüğün Korunması  Cephe detayları, süslemeler ve mimari karakter korunmuştur  • Minimum Müdahale  Yapıya gereksiz müdahaleden kaçınılmıştır  • Eski + Yeni Dengesi  Yeni ekler, eski yapıdan ayırt edilebilir şekilde tasarlanmıştır  • Yapısal Güçlendirme  Depreme karşı dayanıklılık artırılmıştır  • Malzeme Sadakati  Orijinal malzemelere uygun restorasyon yapılmıştır 11

RESTORASYON YAKLAŞIMI İç Mekân Müdahaleleri •Bozulmuş iç mekân elemanları yenilenmiştir •Mekânlar yeni fonksiyonlara uygun hale getirilmiştir •Sergi ve etkinlik altyapısı eklenmiştir Sürdürülebilirlik Yaklaşımı •Mevcut yapının korunması ile malzeme tasarrufu sağlanmıştır •Yapı yeniden kullanılarak çevresel sürdürülebilirlik desteklenmiştir Restorasyonun Amacı •Yapıyı sadece korumak değil •Onu yeniden aktif bir kültürel mekâna dönüştürmek 12

1 3 ŞİMDİ NE OLDU? Casa Botter bugün çok işlevli bir kültür merkezi olarak kullanılmaktadır: • Sergi alanları • Sanat galerileri • Tasarım atölyeleri • Eğitim programları • Kültürel etkinlikler Böylece yapı, geçmişteki üretim kimliğini yaratıcı üretim alanı olarak devam ettirmektedir. Casa Botter, günümüzde sergi, sanat ve tasarım odaklı çok işlevli bir kültür merkezine dönüşmüştür. Yapı kamusal kullanıma açılarak hem kültürel üretimi desteklemekte hem de şehir yaşamına aktif katkı sağlamaktadır.

1 4 MEKÂNSAL ANALİZ Yapı dikey organizasyona sahiptir: •Giriş kat → kamusal alan •Orta katlar → yarı kamusal (atölye / sergi) •Üst katlar → daha özel kullanım Dolaşım: •Merdiven ve asansör ile sağlanır •Dikey hareket baskındır Mekânsal deneyim: •Sokaktan içeri → kültürel alan •İç mekân → üretim ve sergi ESKİ PLAN YENİ PLAN

1 5 MEKÂNSAL ANALİZ DİĞER KATLAR A-A KESİTİ

MALZEME VE STRÜKTÜR  • Orijinal Malzemeler • Taş cephe • Dekoratif sıva • Vitray camlar • Demir korkuluklar 1 6 • Yeni Müdahaleler •Çelik güçlendirme •Modern aydınlatma sistemleri •Sergi altyapıları

MALZEME VE STRÜKTÜR 1 7 Ahşap, metal ve cam gibi malzemeler birlikte kullanılarak eski ve yeni arasında dengeli bir ilişki kurulmuştur. Endüstriyel ve modern malzeme dili benimsenmiştir. •Ahşap parke Ofis ve çalışma alanlarında kullanılarak sıcak ve doğal bir atmosfer oluşturur. •Seramik / taş kaplama GİRİŞ VE MARDİVEN

KENTSEL BAĞLAM 1 8 Casa Botter, İstanbul’un en önemli yaya akslarından biri olan İstiklal Caddesi üzerinde konumlanmaktadır. Bu konum, yapının hem tarihsel hem de güncel kent yaşamı içinde aktif bir rol üstlenmesini sağlar. • Yüksek yaya yoğunluğuna sahip bir bölgede yer alır • Kültürel, ticari ve turistik işlevlerin kesişim noktasındadır • Çevresinde sanat galerileri, mağazalar ve tarihi yapılar bulunmaktadır  Yapının yeniden işlevlendirilmesiyle birlikte: • Bölgeye yeni bir kültürel çekim noktası kazandırılmıştır • Kamusal kullanım ve ziyaretçi hareketliliği artmıştır • Yapı, sokakla güçlü bir ilişki kurarak kent yaşamına entegre olmuştur Casa Botter, bulunduğu kentsel doku içinde aktif ve yaşayan bir mekân haline gelmiştir.

KORUMA STRATEJİLERİ 1 9 Casa Botter projesinde koruma yaklaşımı, yapının özgün kimliğini koruyarak sürdürülebilir bir kullanım sağlamaya odaklanmıştır. • Tarihi cephe ve mimari karakter korunmuştur • Art Nouveau detaylar titizlikle restore edilmiştir • Özgün malzeme ve yapı elemanları mümkün olduğunca korunmuştur • Yeni ekler, eski yapıdan ayırt edilebilir şekilde tasarlanmıştır • Minimum müdahale ilkesi benimsenmiştir • Yapı, pasif bir anıt yerine aktif bir kullanım alanı olarak değerlendirilmiştir Bu stratejiler sayesinde yapı hem korunmuş hem de güncel yaşama adapte edilmiştir.

2 0 Casa Botter projesi, tarihi bir yapının yeniden işlevlendirilmesi sürecinde başarılı bir örnek olarak öne çıkmaktadır. Bu dönüşüm sayesinde: •Yapının mimari ve tarihi değeri korunmuştur •Atıl durumda olan bir yapı yeniden kullanıma kazandırılmıştır •Yapı, kültürel ve sanatsal işlevlerle zenginleştirilmiştir •Kent yaşamı ile yeniden güçlü bir bağ kurulmuştur Ayrıca proje, yalnızca fiziksel bir dönüşüm değil; aynı zamanda sosyal ve kültürel bir yeniden canlandırma sürecidir. Casa Botter, İstanbul’da sürdürülebilir koruma ve yeniden işlevlendirme anlayışını destekleyen önemli bir model olarak değerlendirilmektedir. DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

2 1 •Proje Yeri: _İstanbul Beyoğlu •Proje Ofisi: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı (İBB Miras) •Proje Tipi Grubu: Kültür Merkezi •Tasarım Ekibi: Songül Çelik Eda Demir Betül Turan •Mimari Proje Ekibi: Songül Çelik Eda Demir Betül Turan •İşveren: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı (İBB Miras) •Ana Yüklenici: ALBA İnşaat •İç Mekan Projesi: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı (İBB Miras) •Proje Başlangıç Yılı: 2021 •Proje Bitiş Yılı: 2023 •İnşaat Başlangıç Yılı: 2021 •İnşaat Bitiş Yılı: 2023 •Arsa Alanı: 836 m2 •Toplam İnşaat Alanı: 3570 m2 KAYNAKÇA •Arkitera. “Casa Botter Sanat ve Tasarım Merkezi.” https://www.arkitera.com/proje/casa-botter-sanat-ve-tasarim- merkezi/ •Vikipedi. “Botter Apartmanı.” https://tr.wikipedia.org/wiki/Botter_Apartman%C4%B1 •OGGUSTO. “Botter Apartmanı Hakkında Bilmeniz Gerekenler.” https://www.oggusto.com/sanat/eser-ve-muze- incelemeleri/botter-apartmani-hakkinda-bilmeniz-gerekenler •Mandal-La. “Botter Apartmanı’nın Hikayesi.” https://mandal-la.com/botter-apartmaninin-hikayesi/ •Söylenti Dergi. “İstanbul Mimarisinde Botter Apartmanı.” https://www.soylentidergi.com/istanbul-mimarisi-botter- apartmani/

2 2 TEŞEKKÜRLER