«БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ ӘКІМДІГІ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫНЫҢ ТЕРЕКТІ АУДАНЫ БІЛІМ БЕРУ БӨЛІМІНІҢ «БӨБЕК» БӨБЕКЖАЙЫ» МКҚК «МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ЖАСТАҒЫ БАЛА ДАМУЫНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРДЫҢ МАҢЫЗЫ» (мектепке жасына дейінгі 4 жастағы балаларға арналған әдістемелік құрал) Теректі – 2026 жыл
Педагогикалық кеңес Хаттама №2 26 қараша 2025 жыл Құрастырушылар: Тулеуова Альбина Тлегеновна «Бөбек» бөбекжайының тәрбиешісі Каиргалиева Индира Сеиткереевна «Бөбек» бөбекжайының тәрбиешісі Рецензенттер: Мендигалиева Акмарал Куанышевна Білім беру бөлімінің әдіскері Бекбаева Талшын Мендыгалиевна «Бөбек» бөбекжайының директоры Бұл әдістемелік құрал мектепке дейінгі жастағы балаларды ұлттық құндылықтар негізінде тәрбиелеуге арналған. Құралда ұлттық ойындар, салт- дәстүрлер, ертегілер, еңбек, Отан, достық және табиғат тақырыптары қамтылған. Мақсаты – балалардың танымдық, тілдік және шығармашылық қабілеттерін дамыту, сондай-ақ адамгершілік және отансүйгіштік қасиеттерін қалыптастыру. Әдістемелік құрал педагогтарға оқу-тәрбие үдерісін тиімді ұйымдастыруға әдістемелік көмек ретінде ұсынылады. Кілт сөздер: ұлттық құндылық, тәрбие, балабақша, ойын, даму.
3 МАЗМҰНЫ ТҮСІНДІРМЕ ЖАЗБА..........................................................................................4 1. ТЕОРИЯЛЫҚ – ӘДІСНАМАЛЫҚ БӨЛІМ 1.1. Жетекші педагогикалық идеясының сипаттамасы........................................8 1.2. Психологиялық-педагогикалық ерекшеліктері............................................10 1.3.Қолданылатын педагогикалық технологиялар және олардың тиімділігі...11 2. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ. 2.1 Оқу-тақырыптық жоспар…………...........................................................16 2.2. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі ………………………......…21 Қорытынды ..........................................................................................................88 Бақылау және диагностика бөлімі......................................................................90 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.......................................................................93
4 ТҮСІНДІРМЕ ЖАЗБА Қазіргі жаһандану жағдайында өскелең ұрпақтың бойына ұлттық құндылықтарды сіңіру – білім беру жүйесінің негізгі міндеттерінің бірі. Ұлттық құндылықтар – халықтың ғасырлар бойы жинақталған рухани және мәдени мұрасы, салт-дәстүрі, тілі, әдет-ғұрпы, ұлттық ойындары мен тәрбиелік тағылымдары. Мектепке дейінгі кезең – баланың тұлғалық қасиеттері, мінез-құлқы, дүниетанымы қалыптасатын маңызды кезең. Сондықтан осы жаста балалардың бойына ұлттық құндылықтарды сіңіру олардың рухани-адамгершілік, әлеуметтік, танымдық және эмоционалдық дамуына оң әсер етеді. Әдістемелік құрал мектепке дейінгі ұйым педагогтеріне балаларды ұлттық тәрбие негізінде дамыту жұмыстарын ұйымдастыруға әдістемелік көмек көрсету мақсатында әзірленді. Құралда ұлттық құндылықтарды кіріктіру жолдары, тәрбиелік іс-әрекеттер, ұлттық ойындар, көркем әдебиет, мақал-мәтелдер, салт-дәстүр элементтері арқылы бала дамуын жетілдірудің тиімді тәсілдері қамтылады. Өзектілігі Қазіргі кезеңде қоғамның жаңаруы мен жаһандану үдерісі ұлттық құндылықтарды сақтау мен ұрпақ тәрбиесіне жаңаша көзқарас қалыптастыруды талап етеді. Ақпараттық технологиялардың дамуы, әлеуметтік желілер мен шетелдік мәдени ықпалдардың артуы балалардың дүниетанымы мен мінез-құлқына әсер етіп, ұлттық ерекшеліктердің әлсіреу қаупін туындатуда. Осындай жағдайда ұлттық тәрбиені күшейту, бала бойында халқымыздың мәдениеті мен рухани мұрасына деген құрметті қалыптастыру – білім беру жүйесінің маңызды міндеттерінің біріне айналып отыр. Мектепке дейінгі жас – тұлғаның қалыптасуындағы ең жауапты кезеңдердің бірі. Бұл уақытта баланың сөйлеу тілі, ойлау қабілеті, мінез ерекшелігі, эмоциялық сезімі, әлеуметтік ортаға бейімделуі мен дүниетанымы қалыптасады. Психологиялық-педагогикалық тұрғыдан алғанда, мектеп жасына дейінгі бала кез келген тәрбиелік ықпал мен құндылықтарды тез қабылдайды, еліктеу арқылы әрекет етеді және айналасындағы ортаның әсерін бойына сіңіреді. Сондықтан дәл осы кезеңде берілген ұлттық тәрбие баланың болашақ тұлғалық дамуының іргетасы болып саналады. Ұлттық құндылықтар – ұлттың тарихи тәжірибесінен қалыптасқан рухани мұрасы. Оған туған тіл, салт-дәстүр, әдет-ғұрып, ұлттық ойындар, ауыз әдебиеті, қолөнер, музыка, ұлттық тағамдар, отбасы тәрбиесі мен адамгершілік қағидалары жатады. Осы құндылықтар арқылы бала өзін белгілі бір ұлттың өкілі ретінде сезініп, ұлттық болмысын тануға мүмкіндік алады. Мысалы, бесік жыры арқылы бала мейірімділік пен жылылықты сезінсе, ұлттық ертегілер арқылы жақсылық пен жамандықты ажыратуды үйренеді, мақал-мәтелдер арқылы ойлау қабілеті мен тіл мәдениеті дамиды,
5 ал ұлттық ойындар дене дамуы мен ептілігін арттырумен қатар, ұйымшылдыққа тәрбиелейді. Мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында ұлттық құндылықтарды оқу- тәрбие процесімен кіріктіру баланың жан-жақты дамуына ықпал етеді. Ұлттық мазмұндағы іс-әрекеттер балалардың танымдық қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың шығармашылық белсенділігін, эстетикалық талғамын, қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырады. Сонымен қатар бала бойында үлкенге құрмет, кішіге ізет, достық, қамқорлық, отансүйгіштік сияқты адамгершілік қасиеттердің дамуына негіз болады. Бүгінгі күні мектепке дейінгі ұйымдарда ұлттық құндылықтарды білім беру мазмұнына енгізу мемлекеттік деңгейде қолдау тауып отыр. Қазақстан Республикасының білім беру саласындағы нормативтік құжаттарында ұлттық тәрбиеге ерекше мән беріліп, баланың ұлттық сана-сезімін қалыптастыру, мәдени мұраны құрметтеу және отансүйгіштікке тәрбиелеу міндеттері айқындалған. Бұл мектепке дейінгі ұйым педагогтерінен ұлттық тәрбиені оқу қызметтерімен кіріктіріп, тиімді әдіс-тәсілдер арқылы ұйымдастыруды талап етеді. Алайда тәжірибе барысында кейбір балалардың ұлттық салт-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар, ұлттық ойындар туралы түсініктерінің жеткіліксіздігі байқалады. Кей жағдайда ұлттық тәрбие жұмыстары жүйесіз жүргізіліп, оның бала дамуына ықпалы толық ашылмай жатады. Осыған байланысты ұлттық құндылықтарды жүйелі, мақсатты және педагогикалық тұрғыдан тиімді ұйымдастыру қажеттілігі туындайды. Сондықтан «Мектепке дейінгі жастағы бала дамуындағы ұлттық құндылықтардың маңызы» тақырыбындағы әдістемелік құралдың өзектілігі – ұлттық құндылықтарды оқу-тәрбие процесіне тиімді енгізу арқылы балалардың тұлғалық, әлеуметтік, танымдық, тілдік және рухани- адамгершілік дамуын қамтамасыз ету, педагогтердің тәжірибесіне әдістемелік қолдау көрсету және ұлттық тәрбиені жүйелі ұйымдастырудың тиімді жолдарын ұсынуымен айқындалады. Мақсаты Мектепке дейінгі жастағы балалардың бойына ұлттық құндылықтарды жүйелі түрде сіңіру арқылы олардың рухани-адамгершілік, танымдық, тілдік, әлеуметтік, шығармашылық және тұлғалық дамуын қамтамасыз ету, ұлттық сана-сезімі қалыптасқан, туған елі мен мәдени мұрасын құрметтейтін тұлға тәрбиелеу. Міндеттері 1. Балаларды қазақ халқының ұлттық құндылықтарымен, салт- дәстүрлерімен және әдет-ғұрыптарымен таныстыру. 2. Ұлттық ойындар, ауыз әдебиеті және халық педагогикасы арқылы балалардың танымдық белсенділігін, ойлау қабілетін дамыту. 3. Балалардың ана тіліне деген құрметін арттырып, сөздік қорын, сөйлеу мәдениетін және байланыстырып сөйлеу дағдыларын қалыптастыру. 4. Ұлттық мәдениет негізінде балалардың рухани-адамгершілік қасиеттерін (ізеттілік, мейірімділік, қамқорлық, сыйластық) дамыту.
6 5. Балалардың туған жерге, елге, ұлттық мәдениетке деген сүйіспеншілігін қалыптастырып, патриоттық тәрбие беру. 6. Ұлттық қолөнер, музыка, ою-өрнек, шығармашылық жұмыстар арқылы балалардың эстетикалық талғамын және шығармашылық қабілеттерін дамыту. 7. Ұлттық тәрбие негізінде балалардың әлеуметтік ортада қарым- қатынас жасау, ынтымақтастық пен ұйымшылдық дағдыларын жетілдіру. 8. Педагогтердің оқу-тәрбие процесінде ұлттық құндылықтарды тиімді қолдануына әдістемелік қолдау көрсету және жұмыс жүйесін қалыптастыру. Пәннің оқу жоспарындағы орны «Мектепке дейінгі жастағы бала дамуындағы ұлттық құндылықтардың маңызы» атты әдістемелік құрал мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты мен үлгілік оқу бағдарламасы негізінде әзірленіп, балалардың жас ерекшеліктеріне сәйкес оқу-тәрбие процесінде кешенді түрде қолдануға бағытталған. Құрал мазмұны мектепке дейінгі ұйымдардың білім беру қызметін ұйымдастыруда ұлттық тәрбиені жүйелі енгізуге мүмкіндік береді және оқу жоспарындағы барлық білім беру салаларымен өзара байланыста жүзеге асырылады. Әдістемелік құралдың мазмұны мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытудың негізгі бағыттарына кіріктіріліп, күн тәртібіндегі барлық ұйымдастырылған іс-әрекеттерде, ойын барысында, еркін әрекетте, шығармашылық жұмыстарда және тәрбиелік іс-шараларда пайдалануға арналған. Ұлттық құндылықтарды меңгерту баланың тек білім алуына ғана емес, оның тұлғалық, әлеуметтік, эмоционалдық және танымдық дамуына ықпал етеді. Құралдың мазмұны келесі білім беру бағыттарымен сабақтастықта жүзеге асырылады: 1. Коммуникативтік дағдыларды дамыту Ұлттық ертегілер, аңыздар, жаңылтпаштар, жұмбақтар, мақал-мәтелдер арқылы балалардың сөздік қоры молайып, байланыстырып сөйлеу дағдылары дамиды. Ана тіліне деген құрмет қалыптасып, балалардың тіл мәдениеті жетілдіріледі. 2. Танымдық және зияткерлік дағдыларды дамыту Ұлттық ойындар, салт-дәстүрлер, қазақ халқының тұрмыстық бұйымдары мен табиғатқа байланысты танымдық материалдар арқылы балалардың қоршаған орта туралы түсінігі кеңейеді, логикалық ойлауы, есте сақтау қабілеті мен танымдық белсенділігі дамиды. 3. Әлеуметтік-эмоционалдық дағдыларды қалыптастыру Ұлттық тәрбие негізінде үлкенді құрметтеу, кішіге қамқор болу, сыйластық, достық, бауырмалдық, жауапкершілік сияқты адамгершілік қасиеттер қалыптасады. Балалар қоғамдық ортада өзін-өзі ұстау мәдениетін меңгереді.
7 4. Шығармашылық дағдыларды, зерттеу іс-әрекетін дамыту Қазақтың ұлттық ою-өрнектерін бейнелеу, ұлттық аспаптармен танысу, ән-күй, би элементтерін қолдану арқылы балалардың эстетикалық талғамы, шығармашылық қабілеттері және көркемдік қабылдауы дамиды. Сонымен қатар әдістемелік құрал мазмұны күннің І және ІІ жартысындағы іс-әрекеттерде, мерекелік шараларда, ұлттық мерекелерді атап өтуде, тақырыптық апталықтар мен жобалық жұмыстар барысында кеңінен қолдануға мүмкіндік береді. Ұлттық құндылықтар оқу қызметтеріне кіріктіріле отырып, балалардың жас ерекшелігіне сәйкес жеңілден күрделіге қарай жүйелі түрде беріледі. Әдістемелік құрал мектепке дейінгі ұйым педагогтеріне, тәрбиешілерге, әдіскерлерге және мектепалды даярлық топтарының мамандарына арналған. Құралды пайдалану арқылы оқу-тәрбие үдерісінде ұлттық құндылықтарды тиімді енгізу қамтамасыз етіліп, баланың жан-жақты дамуына қолайлы жағдай жасалады. Күтілетін нәтиже 1. Балалар қазақ халқының ұлттық құндылықтары, салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары туралы бастапқы түсініктерді меңгереді. 2. Ұлттық ойындар мен халық ауыз әдебиеті арқылы балалардың ойлау, есте сақтау және танымдық қабілеттері дамиды. 3. Балалардың сөздік қоры молайып, байланыстырып сөйлеу, тілдік қарым-қатынас жасау дағдылары қалыптасады. 4. Үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық, мейірімділік, достық, сыйластық сияқты рухани-адамгершілік қасиеттері дамиды. 5. Балалардың туған жерге, Отанға, ұлттық мәдениетке деген сүйіспеншілігі мен патриоттық сезімі қалыптасады. 6. Ұлттық өнер мен шығармашылық жұмыстарға қызығушылығы артып, эстетикалық талғамы мен шығармашылық қабілеті жетіледі. 7. Балалардың бірлескен әрекетке қатысуы, қарым-қатынас мәдениеті, ұйымшылдық және әлеуметтік бейімделу дағдылары дамиды. 8. Педагогтер ұлттық құндылықтарды оқу-тәрбие үдерісіне кіріктірудің тиімді әдіс-тәсілдерін меңгеріп, жүйелі қолданады.
8 1. Тұрақталу бөлімі 1.1. Жетекші педагогикалық идеясының сипаттамасы «Мектепке дейінгі жастағы бала дамуындағы ұлттық құндылықтардың маңызы» тақырыбындағы әдістемелік құралдың жетекші педагогикалық идеясы – мектепке дейінгі жастағы балалардың тұлғалық қалыптасуы мен жан-жақты дамуын ұлттық құндылықтар негізінде ұйымдастыру, ұлттық тәрбие арқылы олардың рухани-адамгершілік қасиеттерін, танымдық белсенділігін, тілдік қарым-қатынасын, шығармашылық қабілеттерін және әлеуметтік дағдыларын қалыптастыру болып табылады. Бұл идеяның басты ұстанымы – баланың ұлттық болмысын сақтай отырып, оны қоғам талабына сай тәрбиелеу және дамыту. Қазіргі таңда қоғамдағы өзгерістер, технологиялық даму, жаһандану үдерістері жас ұрпақ тәрбиесіне жаңаша талаптар қойып отыр. Балалар ерте жастан түрлі ақпарат көздерімен танысып, өзге мәдениеттердің ықпалын қабылдай бастайды. Мұндай жағдайда ұлттық тәрбие мәселесі ерекше маңызға ие болады. Себебі ұлттық құндылықтар – ұлттың рухани тірегі, халықтың тарихи тәжірибесі мен мәдени мұрасының негізі. Сондықтан мектепке дейінгі кезеңнен бастап бала бойына ұлттық құндылықтарды сіңіру – тұлғаның рухани негізін қалыптастырудың маңызды алғышарты болып табылады. Жетекші педагогикалық идеяның негізінде «тәрбие – тал бесіктен» қағидасы жатыр. Қазақ халқы бала тәрбиесіне ерте кезден ерекше мән берген. Баланы бесік жырымен әлдилеп, ертегімен сусындатып, мақал-мәтел арқылы тәрбиелеп, ұлттық ойындармен шынықтырып отырған. Халық педагогикасында баланың жас ерекшелігі ескеріліп, тәрбиенің өмірмен байланысы басшылыққа алынған. Осыған сәйкес мектепке дейінгі ұйымдағы тәрбие мен оқыту процесінде ұлттық құндылықтарды тиімді пайдалану – баланың табиғи дамуына оң ықпал етеді. Жетекші педагогикалық идеяның басты ерекшелігі – ұлттық құндылықтарды жеке пән немесе бөлек бағыт ретінде ғана қарастырмай, оларды оқу-тәрбие процесінің барлық кезеңіне кіріктіру. Яғни ұлттық тәрбие күнделікті оқу қызметінде, ойын әрекетінде, шығармашылық жұмыстарда, еркін іс-әрекетте, серуенде, мерекелік шараларда, ата-анамен жұмыста кешенді түрде жүзеге асырылады. Мұндай жүйелілік балалардың ұлттық дүниетанымын қалыптастыруға және алған білімін өмірде қолдануына мүмкіндік береді. Бұл педагогикалық идея бойынша ұлттық құндылықтар төмендегі бағыттар арқылы жүзеге асырылады: Біріншіден, ұлттық салт-дәстүрлер арқылы тәрбиелеу. Қазақ халқының салт-дәстүрлері бала тәрбиесінде маңызды орын алады. «Тұсау кесу», «Бесікке салу», «Тілашар», «Шілдехана» сияқты дәстүрлермен таныстыру арқылы балалар ұлттық мәдениеттің ерекшеліктерін түсінеді. Сонымен қатар үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету, қонақжайлылық, сыйластық сияқты ұлттық мінез-құлық нормаларын меңгереді. Екіншіден, ұлттық ойындарды пайдалану арқылы дамыту.
9 Ұлттық ойындар – балалардың дене, танымдық және әлеуметтік дамуына ықпал ететін маңызды құрал. «Асық ату», «Арқан тарту», «Орамал тастау», «Ханталапай», «Ақ серек – көк серек» ойындары арқылы балалардың ептілігі, шапшаңдығы, ойлау қабілеті, ұйымшылдығы дамиды. Сонымен қатар ойын барысында балалар бір-бірімен қарым-қатынас жасауды, ережені сақтауды, ынтымақтастықты үйренеді. Үшіншіден, халық ауыз әдебиеті арқылы тілдік және рухани дамыту. Қазақ ертегілері, аңыз-әңгімелер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, мақал- мәтелдер балалардың сөздік қорын байытып, байланыстырып сөйлеу дағдыларын қалыптастырады. Ертегілер арқылы балалар жақсылық пен жамандықты ажыратып, адамгершілік қасиеттерді бойына сіңіреді. Мысалы, батырлар туралы әңгімелер балалардың елін қорғауға деген құрметін арттырса, тәрбиелік мәні бар ертегілер еңбекқорлыққа, адалдыққа баулиды. Төртіншіден, ұлттық өнер мен шығармашылық әрекеттер арқылы эстетикалық тәрбие беру. Ұлттық ою-өрнектер, қолөнер бұйымдары, қазақтың ұлттық аспаптары, ән-күй мәдениеті балалардың эстетикалық талғамын қалыптастыруға ықпал етеді. Балалар шығармашылық жұмыстарда ұлттық нақыштағы суреттер салып, ою элементтерін пайдалану арқылы өз қабілеттерін дамытады. Домбыра үнімен танысу, халық әндерін тыңдау ұлттық өнерге қызығушылықты арттырады. Бесіншіден, ұлттық мерекелер мен тәрбиелік іс-шаралар арқылы ұлттық сана қалыптастыру. Балабақшада ұлттық мерекелерді ұйымдастыру, әсіресе Наурыз мейрамын атап өту, ұлттық киімдерді таныстыру, ұлттық тағамдар туралы мәлімет беру балалардың ұлттық мәдениетке қызығушылығын күшейтеді. Осындай шаралар балалардың туған халқына деген мақтаныш сезімін қалыптастырады. Жетекші педагогикалық идеяны жүзеге асыру барысында заманауи педагогикалық технологиялар да қолданылады. Атап айтқанда, ойын технологиясы, жобалау әдісі, дамыта оқыту технологиясы, зерттеу әрекеті, сахналау, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, көрнекілік әдістер кеңінен пайдаланылады. Бұл балалардың оқу әрекетіне деген қызығушылығын арттырып, оқу материалын жеңіл әрі қызықты қабылдауына жағдай жасайды. Сонымен қатар бұл идеяның тиімділігі педагог, ата-ана және бала арасындағы ынтымақтастыққа негізделеді. Отбасы – ұлттық тәрбиенің алғашқы ортасы болғандықтан, ата-аналарды әдістемелік жұмысқа тарту ерекше маңызға ие. Ата-аналармен ұлттық салт-дәстүрге арналған кездесулер, шеберлік сағаттары, ұлттық ойындар фестивалі, көрмелер ұйымдастыру ұлттық тәрбиенің сабақтастығын қамтамасыз етеді. Жетекші педагогикалық идеяның жаңашылдығы – ұлттық құндылықтарды қазіргі білім беру талаптарына бейімдеп, баланың жан- жақты дамуының негізгі құралы ретінде жүйелі қолдануында. Яғни ұлттық
10 тәрбие тек өткеннің мұрасы ретінде емес, қазіргі заман баласының тұлғалық дамуына ықпал ететін тиімді педагогикалық құрал ретінде қарастырылады. Осылайша, ұсынылып отырған әдістемелік құралдың жетекші педагогикалық идеясы мектепке дейінгі жастағы балалардың бойына ұлттық құндылықтарды жүйелі сіңіру арқылы олардың ұлттық сана-сезімін, адамгершілік қасиеттерін, әлеуметтік бейімделуін, тілдік және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған. Ұлттық тәрбие негізінде ұйымдастырылған білім беру ортасы баланың өз ұлтының мәдениетін құрметтейтін, елін сүйетін, рухани бай тұлға болып қалыптасуына негіз болады. 1.2. Психологиялық-педагогикалық ерекшеліктері Мектепке дейінгі жас – баланың қарқынды даму кезеңі және тұлғалық қасиеттерінің қалыптасуының бастапқы баспалдағы болып табылады. Бұл кезеңде баланың психикалық процестері, эмоциялық жағдайы, әлеуметтік қарым-қатынасы, мінез-құлқы, сөйлеу мәдениеті, ойлау қабілеті мен шығармашылық белсенділігі қарқынды түрде дамиды. Сондықтан мектепке дейінгі ұйымдарда оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру барысында балалардың психологиялық-педагогикалық ерекшеліктерін ескеру маңызды талаптардың бірі болып табылады. Әсіресе ұлттық құндылықтарды бала бойына сіңіруде олардың жас ерекшелігіне сәйкес әдіс-тәсілдерді қолдану тәрбиелік жұмыстың нәтижелілігін арттырады. Мектепке дейінгі жастағы балалардың басты психологиялық ерекшеліктерінің бірі – еліктеу арқылы үйрену қабілетінің жоғары болуы. Бұл жаста бала өзін қоршаған ортадағы адамдардың әрекеттерін бақылап, соларға еліктеу арқылы мінез-құлық үлгілерін қалыптастырады. Сондықтан педагог пен ата-ананың жеке үлгісі ұлттық тәрбиеде ерекше маңызға ие. Егер бала үлкендердің сәлемдесу әдебін, үлкенге құрмет көрсетуін, ұлттық дәстүрлерді сақтап, ана тілінде мәдениетті сөйлесуін көрсе, ол осы әрекеттерді табиғи түрде бойына сіңіреді. Осыған байланысты педагогтердің өз әрекеті арқылы ұлттық мәдениетті насихаттауы – тәрбиенің маңызды шарты. Мектепке дейінгі кезеңде ойын әрекеті – баланың жетекші іс-әрекеті болып табылады. Бала ойын арқылы қоршаған ортаны танып, адамдар арасындағы қарым-қатынасты меңгереді, өз қабілеттерін дамытады. Сондықтан ұлттық құндылықтарды меңгертуде ұлттық ойындарды қолдану – педагогикалық тұрғыдан тиімді тәсілдердің бірі. Қазақ халқының ұлттық ойындары балалардың дене дамуын ғана емес, ойлау қабілетін, тапқырлығын, шапшаңдығын, ұйымшылдығын және қарым-қатынас жасау мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді. Мысалы, «Ханталапай», «Бес тас», «Арқан тарту», «Сақина салу», «Орамал тастау» ойындары балаларды ережеге бағынуға, бірлесіп әрекет етуге, төзімділікке тәрбиелейді. Мектепке дейінгі балалардың тағы бір маңызды психологиялық ерекшелігі – эмоциялық қабылдауының жоғары болуы. Бұл кезеңде бала айналасындағы құбылыстарды сезім арқылы қабылдайды және
11 эмоционалдық әсерлерді ұзақ уақыт есте сақтайды. Сондықтан ұлттық құндылықтарды меңгертуде ертегілер, бесік жырлары, халық әндері, ұлттық әуендер, көркем әдеби шығармалар мен сахналық қойылымдарды қолдану өте тиімді. Мысалы, батырлар туралы аңыздар балалардың батылдық, ерлік, отансүйгіштік қасиеттерін дамытуға ықпал етсе, тәрбиелік мәні бар ертегілер арқылы мейірімділік, әділдік, адалдық ұғымдары қалыптасады. Психологиялық тұрғыдан мектепке дейінгі кезеңде тілдің дамуы ерекше қарқын алады. Бала жаңа сөздерді тез меңгеріп, сөйлеу белсенділігі артады. Осыған байланысты ұлттық құндылықтарды меңгертуде халық ауыз әдебиеті үлгілерін пайдалану маңызды рөл атқарады. Жаңылтпаштар баланың дыбысты дұрыс айтуына көмектессе, жұмбақтар логикалық ойлауын дамытады, мақал-мәтелдер сөздік қорын байытып, тәрбиелік мән береді. Ертегілерді тыңдау мен мазмұндау арқылы байланыстырып сөйлеу, өз ойын жеткізу қабілеті қалыптасады. Сонымен қатар ана тіліне деген сүйіспеншілік пен құрмет сезімі артады. Мектепке дейінгі жастағы балалардың қабылдау ерекшелігі – көрнекілікке сүйенуі. Олар ақпаратты көзбен көру, ұстап көру, әрекет жасау арқылы жақсы меңгереді. Сондықтан ұлттық құндылықтарды меңгертуде көрнекі құралдарды тиімді пайдалану қажет. Ұлттық киімдер, қазақтың тұрмыстық бұйымдары, музыкалық аспаптар, ұлттық тағам түрлері, ою- өрнектер, киіз үй макеттері, суреттер мен бейнематериалдар балалардың қызығушылығын арттырып, танымдық белсенділігін дамытады. Балалардың қызығушылығы мен зерттеушілік қабілеті жоғары болатындықтан, олар жаңа ақпаратты қуана қабылдайды. Осы ерекшелікті ескере отырып, ұлттық тәрбие мазмұнын тәжірибелік әрекеттер арқылы ұйымдастыру маңызды. Мысалы, балалармен бірге ұлттық тағамдар туралы әңгімелеу, ұлттық бұйымдарды таныстыру, ұлттық киім үлгілерін қарастыру, киіз үй бөліктерімен танысу сияқты жұмыстар олардың дүниетанымын кеңейтеді. Педагогикалық тұрғыдан қарағанда, мектепке дейінгі балаларды оқыту мен тәрбиелеуде жас ерекшелігіне сәйкестік қағидасы сақталуы қажет. Бұл жаста балалар ұзақ уақыт бір әрекетке тұрақтай алмайтындықтан, оқу қызметі ойын, қозғалыс, қызықты тапсырмалар, шығармашылық әрекеттер арқылы ұйымдастырылғаны дұрыс. Ұлттық құндылықтарды меңгертуде қысқа әңгімелер, сахналау, ұлттық ойындар, тәжірибелік жұмыстар, бейнелеу әрекеттері тиімді нәтиже береді. Сонымен қатар даралап оқыту ерекшелігін ескеру маңызды. Әр баланың қабылдау деңгейі, қызығушылығы, есте сақтау қабілеті, мінез-құлқы әртүрлі болады. Кейбір балалар ұлттық ойындарға қызығушылық танытса, енді бірі шығармашылық әрекеттер арқылы белсенділік көрсетеді. Сондықтан педагог әр баланың ерекшелігіне қарай тапсырмалар ұйымдастырып, оның белсенділігін қолдап отыруы қажет. Ұлттық құндылықтарды меңгертудің педагогикалық ерекшеліктерінің бірі – тәрбие мен оқытудың кіріктірілуі. Яғни ұлттық тәрбие тек арнайы ұйымдастырылған іс-әрекетте ғана емес, күнделікті өмірде, таңертеңгі
12 қабылдауда, серуенде, ойын кезінде, мерекелік іс-шараларда және еркін әрекеттер барысында жүзеге асырылуы тиіс. Мысалы, таңертең амандасу әдебін үйрету, дастарқан басындағы тәртіпті сақтау, үлкенге құрмет көрсету, ұлттық сөз орамдарын пайдалану балалардың күнделікті тәжірибесіне енгізіледі. Тағы бір маңызды ерекшелік – отбасы мен балабақша арасындағы сабақтастық. Ұлттық тәрбие үздіксіз болған жағдайда ғана тиімді нәтиже береді. Сондықтан ата-аналарды ұлттық бағыттағы тәрбиелік жұмыстарға тарту, ұлттық мерекелерге қатыстыру, ұлттық ойындарды отбасында қолдану бойынша ұсыныстар беру маңызды. Бұл баланың алған тәрбиесін күнделікті өмірде жалғастыруына ықпал етеді. Мектепке дейінгі ұйымдарда дамытушы ұлттық орта құру – психологиялық-педагогикалық жұмыстың маңызды бөлігі. Топ бөлмесінде ұлттық бұрыш ұйымдастыру, ұлттық аспаптар, кітаптар, көрнекіліктер, ұлттық ойын құралдарын орналастыру балалардың ұлттық мәдениетке қызығушылығын оятып, ұлттық танымын кеңейтеді. Қорыта келе, мектепке дейінгі жастағы балалардың психологиялық- педагогикалық ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастырылған ұлттық тәрбие жұмысы олардың жан-жақты дамуына, ұлттық сана-сезімінің қалыптасуына, адамгершілік қасиеттерінің нығаюына және қоршаған ортаға бейімделуіне оң ықпал етеді. Сондықтан ұлттық құндылықтарды бала дамуының маңызды құралы ретінде жүйелі қолдану – мектепке дейінгі ұйым педагогтерінің негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. 1.3. Қолданылатын педагогикалық технологиялар және олардың тиімділігі Мектепке дейінгі жастағы бала дамуында ұлттық құндылықтарды тиімді меңгерту педагогтен заманауи педагогикалық технологияларды мақсатты әрі жүйелі қолдануды талап етеді. Себебі мектепке дейінгі жастағы балалардың жас ерекшелігі, қабылдау деңгейі, қызығушылығы мен психологиялық ерекшеліктері оқу-тәрбие процесін ойын, тәжірибе және көрнекілік негізінде ұйымдастыруды қажет етеді. Сондықтан ұлттық құндылықтарды бала бойына сіңіруде қолданылатын педагогикалық технологиялар тәрбиелік жұмыстың сапасын арттырып, балалардың танымдық белсенділігі мен қызығушылығын дамытуға мүмкіндік береді. Ұсынылып отырған әдістемелік құралда ұлттық құндылықтарды меңгертуде ойын технологиясы, дамыта оқыту технологиясы, жобалау технологиясы, ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, денсаулық сақтау технологиясы, кіріктірілген оқыту технологиясы, шығармашылық технологиялар және проблемалық оқыту технологиялары қолданылады. 1. Ойын технологиясы Мектепке дейінгі кезеңдегі баланың жетекші әрекеті – ойын. Сондықтан ұлттық құндылықтарды меңгертуде ойын технологиясы ең тиімді әдістердің бірі болып табылады. Балалар ойын арқылы қоршаған ортаны таниды,
13 қарым-қатынас жасауға үйренеді, өз қабілеттерін дамытады және әлеуметтік тәжірибе жинақтайды. Ұлттық ойындарды қолдану арқылы балалар халқымыздың мәдениетімен танысып қана қоймай, ұлттық болмысты сезіне бастайды. «Асық ату», «Бес тас», «Сақина салу», «Орамал тастау», «Арқан тарту», «Ханталапай» сияқты ұлттық ойындар балалардың ептілігін, шапшаңдығын, логикалық ойлауын, ұйымшылдығын және қарым-қатынас дағдыларын дамытады. Тиімділігі: Балалардың қызығушылығын арттырады; Танымдық белсенділігін күшейтеді; Ұлттық мәдениетке қызығушылық қалыптастырады; Қимыл-қозғалыс белсенділігін дамытады; Бірлескен әрекетке үйретеді. 2. Дамыта оқыту технологиясы Дамыта оқыту технологиясының мақсаты – баланың танымдық қабілеттерін дамыту, өздігінен ойлануға, салыстыруға, қорытынды жасауға үйрету. Ұлттық құндылықтарды меңгертуде балаларға сұрақ қою, салыстыру, бақылау, ой қозғау әдістері қолданылады. Мысалы, ұлттық киімдер мен заманауи киімдерді салыстыру, қазақ үйінің бөліктерін таныстыру, ұлттық тағамдардың ерекшелігін анықтау арқылы балалардың ойлау қабілеті дамиды. Тиімділігі: Логикалық ойлауды дамытады; Баланың танымдық қызығушылығын арттырады; Өз пікірін айтуға үйретеді; Ізденушілік қабілетін қалыптастырады. 3. Кіріктірілген оқыту технологиясы Ұлттық құндылықтарды жеке бір ұйымдастырылған іс-әрекетпен ғана шектемей, білім беру бағыттарымен байланыстыра кіріктіріп өткізу маңызды. Мысалы, сөйлеуді дамытуда мақал-мәтел қолдану, шығармашылықта ұлттық ою-өрнек салу, музыкада халық әндерін тыңдау, қоршаған ортамен таныстыруда ұлттық бұйымдарды көрсету жүзеге асырылады. Тиімділігі: Баланың жан-жақты дамуына ықпал етеді; Білімді өмірмен байланыстырады; Ұлттық тәрбиені жүйелі жүргізуге мүмкіндік береді; Баланың қызығушылығын арттырады. 4. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) Қазіргі білім беру жүйесінде ақпараттық технологияларды пайдалану маңызды орын алады. Ұлттық құндылықтарды меңгертуде бейнематериалдар, аудио жазбалар, презентациялар, интерактивті ойындар, ұлттық музыка мен мультфильмдер пайдаланылады.
14 Мысалы, киіз үй туралы бейнеролик көру, ұлттық аспаптардың үнін тыңдау, ұлттық мерекелер туралы бейнематериал қарастыру балалардың қабылдауын жеңілдетеді. Тиімділігі: Көрнекілік деңгейін арттырады; Балалардың қызығушылығын күшейтеді; Ақпаратты жеңіл қабылдауға мүмкіндік береді; Есте сақтау қабілетін дамытады. 5. Денсаулық сақтау технологиясы Ұлттық ойындар, қимылды ойындар, сергіту жаттығулары балалардың денсаулығын нығайтып, қозғалыс белсенділігін арттыруға ықпал етеді. Мысалы, «Арқан тарту», «Ақ серек – көк серек», «Қуыр-қуыр қуырмаш» сияқты ұлттық ойын элементтері балалардың дене дамуына оң әсер етеді. Тиімділігі: Дене белсенділігін арттырады; Денсаулықты нығайтады; Шапшаңдық пен төзімділікті дамытады; Қозғалыс мәдениетін қалыптастырады. 6. Жобалау технологиясы Жобалау технологиясы балалардың зерттеушілік, ізденушілік қабілеттерін дамытуға бағытталған. Ұлттық құндылықтарды меңгертуде «Ұлттық тағамдар», «Менің отбасымның дәстүрі», «Қазақтың ұлттық киімдері», «Киіз үй» сияқты шағын жобалар ұйымдастырылады. Тиімділігі: Балалардың зерттеушілік қабілетін дамытады; Отбасымен бірлескен әрекетті күшейтеді; Танымдық белсенділікті арттырады; Өздігінен ізденуге үйретеді. 7. Шығармашылық технологиялар Балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытуда ұлттық нақыштағы жұмыстар ұйымдастырылады. Мысалы, ою-өрнек салу, ұлттық бұйымдар жасау, ертегіні сахналау, ұлттық киім элементтерін бейнелеу. Тиімділігі: Шығармашылық қабілетті дамытады; Эстетикалық талғам қалыптастырады; Ұлттық өнерге қызығушылық тудырады; Қиялын дамытады. 8. Проблемалық оқыту технологиясы Балаларға ойландыратын сұрақтар қою арқылы олардың өздігінен шешім қабылдау қабілеті дамытылады. Мысалы: «Неліктен үлкенді сыйлау керек?», «Қазақ халқы неге қонақжай халық деп аталады?» сияқты сұрақтар арқылы балалар ұлттық құндылықтардың мәнін түсінеді. Тиімділігі: Сыни ойлауды дамытады;
15 Өз пікірін дәлелдеуге үйретеді; Танымдық белсенділікті арттырады; Тұлғалық дамуға ықпал етеді. Қорыта келе, ұлттық құндылықтарды меңгертуде қолданылатын педагогикалық технологиялар балалардың жас ерекшеліктеріне сай ұйымдастырылған жағдайда ғана тиімді нәтиже береді. Ұлттық тәрбиеге негізделген педагогикалық технологияларды жүйелі қолдану арқылы балалардың ұлттық сана-сезімі қалыптасып, рухани-адамгершілік қасиеттері дамиды, танымдық және шығармашылық белсенділігі артады. Сонымен қатар бұл технологиялар оқу-тәрбие процесін қызықты, мазмұнды әрі нәтижелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
16 2. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ. 2.1 Оқу-тақырыптық жоспар № Тақырыбы Сағат Мақсаты 1 Менің Отаным – Қазақстан 1 Балаларға Қазақстан Республикасы туралы түсінік бере отырып, туған жерінің кең байтақ екенін ұғындыру, мемлекеттік рәміздерді таныстыру және Отанға, туған елге деген сүйіспеншілік пен мақтаныш сезімін қалыптастыру. 2 Менің отбасым 1 Балаларға отбасы ұғымын түсіндіру, отбасы мүшелерінің рөлін таныстыру арқылы отбасына деген сүйіспеншілік, сыйластық және қамқорлық сезімін қалыптастыру, сондай-ақ сөйлеу тілін дамыту. 3 Сәлем сөздің анасы 1 Балаларға сәлемдесу мәдениетін түсіндіру, әдептілік нормаларын қалыптастыру және үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету дағдыларын дамыту. 5 Қазақтың ұлттық киімдері 2 Балаларға қазақ халқының ұлттық киімдері туралы кеңейтілген түсінік беру, олардың түрлерін ажыратуға үйрету, ұлттық киімнің ерекшелігін (ою-өрнек, түс, қолданылуы) түсіндіру және ұлттық мәдениетке қызығушылық пен құрмет сезімін қалыптастыру. 5 Бесік жыры – ұлттық тәрбие бастауы 1 Балаларға бесік жырының мән-мағынасын түсіндіру, оның ұлттық тәрбие құралы екенін ұғындыру, ана мен бала арасындағы мейірім, жылылық, қамқорлық сезімдерін дамыту және тыныштық, эмоционалдық тұрақтылыққа тәрбиелеу. 6 Киіз үй – қазақ халқының ұлттық баспанасы 2 Балаларға киіз үй туралы түсінік беру, оның құрылысы мен негізгі бөліктерін таныстыру, ұлттық баспанаға деген қызығушылық пен құрмет сезімін
17 қалыптастыру. 7 Ұлттық ойын «Тақия тастамақ» 1 Балаларға қазақтың ұлттық ойыны «Тақия тастамақ» туралы кеңейтілген түсінік беру, ойын ережесін меңгерту және балалардың шапшаңдық, зейін, ептілік, есте сақтау қабілеттерін дамыту. Ұлттық ойындар арқылы ұжымдық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру. 8 Мақал-мәтелдер – халық даналығы 2 Балаларға мақал-мәтелдердің халық ауыз әдебиетінің бір түрі екенін түсіндіру, олардың мағынасын өмірлік жағдайлармен байланыстыра отырып ойлау қабілетін дамыту, адамгершілік қасиеттерді (еңбекқорлық, достық, әдептілік) қалыптастыру. 9- 10 Төрт түлік – халық қазынасы 2 Балаларға төрт түлік мал туралы кеңейтілген түсінік беру, олардың атауларын, төлдерін, дыбыстарын, адам өміріндегі пайдасын таныстыру арқылы ұлттық құндылықтарға қызығушылық қалыптастыру, жануарларға қамқорлық пен мейірімділік сезімін тәрбиелеу. 10 Қонақжайлылық – ұлттық дәстүр 1 Балаларға қазақ халқының қонақжайлылық дәстүрі туралы кеңейтілген түсінік беру, қонақты қарсы алу, сыйлау, үлкенге құрмет көрсету әдебін үйрету арқылы адамгершілік, мейірімділік, ізеттілік қасиеттерін қалыптастыру және ұлттық құндылықтарға қызығушылығын арттыру. 11- 12 Қазақ ертегісі – халық мұрасы 2 Балаларды қазақ халқының ауыз әдебиетімен, соның ішінде ертегілермен таныстыру, ертегі мазмұнын түсініп тыңдауға, кейіпкерлердің іс-әрекеттеріне баға беруге үйрету. 13 Ою-өрнек әлемі 1 Балаларға қазақ халқының ұлттық ою- өрнектері туралы толық түсінік беру, оюлардың ерекшеліктерін таныстыру, олардың мағынасын қарапайым түрде түсіндіру. Ұлттық өнерге қызығушылықтарын арттыру, әсемдікті сезіне білуге тәрбиелеу, шығармашылық қабілеттерін, эстетикалық талғамын және ұсақ қол моторикасын дамыту.
18 14- 15 «Ұлттық тағамдар – дастархан берекесі» 2 Балаларға қазақ халқының ұлттық тағамдары туралы толық мағлұмат беру, олардың атауларын, ерекшеліктерін, дайындалу жолдарын қарапайым түрде түсіндіру. Ұлттық тағамдардың адам денсаулығына пайдасын таныстыру, дастархан мәдениетін құрметтеуге, асқа ұқыптылықпен қарауға тәрбиелеу, ұлттық құндылықтарға қызығушылықтарын арттыру 16- 17 «Қазақтың ұлттық ыдыстары» 1 Балаларға қазақ халқының ұлттық ыдыстары туралы толық түсінік беру, олардың атауларымен, ерекшеліктерімен, қолданылу жолдарымен таныстыру. Ұлттық мұраға қызығушылықтарын арттыру, ыдыстарды күтіп ұстауға, ұқыптылыққа, үлкендердің еңбегін құрметтеуге тәрбиелеу. 18 Әжемнің ертегісі 1 Балаларды әженің ертегі айту дәстүрімен таныстыру, ертегі мазмұнын түсініп тыңдауға, кейіпкерлердің жақсы және жаман қасиеттерін ажырата білуге үйрету. Әжеге деген құрмет сезімін қалыптастыру, үлкенді сыйлауға, мейірімділікке, қамқорлыққа тәрбиелеу, ұлттық тәрбиеге қызығушылықтарын арттыру. 19 Домбыра үні 1 Балаларды қазақ халқының ұлттық аспабы – домбырамен таныстыру, оның ерекшелігі мен үнін ажырата білуге үйрету. Домбыра үні арқылы ұлттық музыкаға қызығушылықтарын арттыру, есту қабілеттерін, эстетикалық талғамдарын дамыту және ұлттық құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеу. 20- 21 Жаңылтпаш жаттаймыз 2 Балаларды қазақ халқының ауыз әдебиеті үлгілерінің бірі – жаңылтпашпен таныстыру, сөздерді анық әрі дұрыс айтуға үйрету. Тіл дыбыстарын дұрыс дыбыстауға, есте сақтау қабілетін дамытуға, сөйлеу мәдениетін қалыптастыруға және ұлттық құндылықтарға қызығушылықтарын арттыру. 22- 23 «Батырлар жыры» 2 Балаларды қазақ халқының батырлар жыры туралы қарапайым түсінікпен
19 таныстыру, батырлардың ерлігі, елін қорғауы туралы әңгімелеу. Балалардың Отанға деген сүйіспеншілігін арттыру, батылдыққа, ержүректілікке, достыққа тәрбиелеу және ұлттық құндылықтарға қызығушылықтарын қалыптастыру. 24- 25 Көктем табиғаты 2 Балаларды көктем мезгілінің табиғаттағы өзгерістерімен таныстыру, көктемнің ерекшеліктерін бақылауға үйрету. Табиғатқа деген сүйіспеншілік сезімін қалыптастыру, қоршаған ортаны аялауға тәрбиелеу және сөздік қорын дамыту. 26 Наурыз мейрамы 1 Наурыз мейрамы туралы түсінік беру, ұлттық мерекенің ерекшеліктерімен таныстыру. Қазақ халқының салт- дәстүріне қызығушылығын арттыру, ұлттық құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеу. 27 Ұлттық ойын «Ханталапай» 1 Балаларды қазақтың ұлттық ойыны «Ханталапай» арқылы ептілікке, шапшаңдыққа, байқампаздыққа баулу. Ойын барысында ұлттық құндылықтарды таныстыру, бірлесіп ойнау мәдениетін қалыптастыру, қол қимылдары мен зейінін дамыту. 28 Ұлттық ойын «Арқан тарту» 1 Балаларды қазақтың ұлттық ойыны «Арқан тарту» арқылы күш, ептілік, төзімділік және ұйымшылдыққа баулу. Ұжыммен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру, ұлттық ойындарға қызығушылығын арттыру және дене қимыл белсенділігін дамыту. 29- 30 Еңбек және еңбекқорлық 2 Балаларға еңбек ұғымы мен еңбекқорлықтың мәнін түсіндіру. Еңбек ету арқылы адам өмірінде жетістікке жететінін ұғындыру, қарапайым еңбек түрлерімен таныстыру және еңбекті құрметтеуге тәрбиелеу. 31 Кітап – білім бұлағы 1 Балаларға кітаптың білім мен тәрбие көзі екенін түсіндіру. Кітапқа деген қызығушылықтарын арттыру, кітапты күтіп ұстауға үйрету және оқу мәдениетін қалыптастыру. 32 Достық 1 Балаларға 1 мамыр – Қазақстан халқының
20 бірлігі мен достық күні туралы түсінік беру. Достық, сыйластық, татулық ұғымдарын қалыптастыру, әр ұлт өкілдеріне құрметпен қарауға тәрбиелеу. 33 Отан қорғау 1 Балаларға Отан ұғымын түсіндіру, елін, жерін қорғау – әр азаматтың қасиетті борышы екенін қарапайым түрде ұғындыру. Балаларды батылдыққа, елжандылыққа, Отанын сүюге тәрбиелеу. 34 «Жыл мезгілдері. Көктем табиғаты» 1 Балаларға жыл мезгілдері туралы түсінік беру, көктем мезгілінің ерекшеліктерін таныстыру. Табиғаттағы өзгерістерді бақылауға үйрету, көктемнің әсемдігін сезіндіру және табиғатты сүюге тәрбиелеу. 35 Шығармашылық жұмыс «Көктем табиғаты – ұлттық нақышта» 1 Балалардың шығармашылық қабілетін дамыту, ұлттық құндылықтарға қызығушылығын арттыру, көктем табиғатын ұлттық нақышта бейнелеу арқылы эстетикалық талғамын қалыптастыру. 36 Қорытынды қайталау 1 Балалардың көктем мезгілі туралы алған білімдерін жүйелеу және бекіту, табиғат құбылыстарын дұрыс ажыратуға үйрету, ойлау, сөйлеу қабілетін дамыту және ұлттық құндылықтарға қызығушылығын арттыру.
21 2.2. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Менің Отаным – Қазақстан Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға Қазақстан Республикасы туралы түсінік бере отырып, туған жерінің кең байтақ екенін ұғындыру, мемлекеттік рәміздерді таныстыру және Отанға, туған елге деген сүйіспеншілік пен мақтаныш сезімін қалыптастыру. Міндеттері: Балаларға «Отан», «Қазақстан», «туған жер» ұғымдарын түсіндіру; Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерімен таныстыру (Ту, Елтаңба); Туған елге деген сүйіспеншілік сезімін ояту; Балалардың сөйлеу тілін, ойлау қабілетін дамыту; Қарапайым сұрақтарға жауап беру дағдыларын қалыптастыру; Ұжымдық әрекетке қатысуға үйрету. Күтілетін нәтиже: Балалар Қазақстан Республикасында тұратынын біледі; «Отан» ұғымын қарапайым түрде түсіндіреді; Мемлекеттік рәміздерді таниды; Туған жер туралы қысқа сөйлем құрай алады; Отанға деген сүйіспеншілік сезімі қалыптасады; Топпен жұмыс жасауға қызығушылық танытады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, көрсету, сұрақ-жауап, ойын технологиясы, мадақтау, көрнекілік. Көрнекіліктер: Қазақстан картасы, мемлекеттік рәміздер (Ту, Елтаңба), Астана қаласының суреттері, табиғат көріністері, дидактикалық карточкалар, бейнематериал. Сөздік жұмыс: Отан, Қазақстан, Ту, Елтаңба, Астана, туған жер, кең байтақ. Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Бір-біріне жылы лебіздер айтады: – «Сен мейірімдісің!» – «Сен ақылдысың!» – «Біз тату баламыз!» Тәрбиеші балалардың назарын сабаққа аударады. 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші жұмбақ жасырады: Кең байтақ жері бар,
22 Тау, өзені сәні бар. Бұл қай ел, балалар? Балалар жауап береді. 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Қазақстан – біздің Отанымыз Отан – біздің туған жеріміз, үйіміз, қаламыз Қазақстанда кең дала, биік таулар, әдемі қалалар бар Көрнекілікпен жұмыс Қазақстан картасын көрсету Мемлекеттік Туды сипаттау (көк түс, күн, қыран) Елтаңбамен таныстыру Астана қаласының суреттерін көрсету Сұрақ-жауап Біз қай елде тұрамыз? Туымыздың түсі қандай? Отан деген не? Балалардың жауаптары толықтырылады. 4. Ойын кезеңі «Туған жерді тап» ойыны Балаларға суреттер беріледі: Ту Киіз үй Машина Елтаңба Жануарлар Балалар Қазақстанға қатысты заттарды таңдап, түсіндіреді. 5. Сергіту сәті Біз бақытты баламыз, Отан үшін жанамыз. Көк туымыз желбіреп, Биікке біз самғаймыз! Қимыл-қозғалыс жаттығуларын орындайды. 6. Қорытынды бөлім Тәрбиеші балалардан сұрайды: Бүгін не үйрендік? Отанымыз қалай аталады? Мемлекеттік рәміздерді ата Балалар жауап береді, тәрбиеші мадақтайды. Қорытынды нәтиже: Балалар Қазақстан туралы толықырақ түсінік алады, мемлекеттік рәміздерді таниды, туған жерге деген сүйіспеншілік пен мақтаныш сезімі қалыптасады, топпен жұмыс жасауға белсенді қатысады.
23 Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Менің отбасым Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға отбасы ұғымын түсіндіру, отбасы мүшелерінің рөлін таныстыру арқылы отбасына деген сүйіспеншілік, сыйластық және қамқорлық сезімін қалыптастыру, сондай-ақ сөйлеу тілін дамыту. Міндеттері: Отбасы мүшелерін (әке, ана, ата, әже, аға, іні, қарындас) дұрыс атауға үйрету; Отбасы – ең жақын адамдар тобы екенін түсіндіру; Балалардың байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамыту; Мейірімділік, сыйластық, қамқорлық сезімдерін тәрбиелеу; Өз отбасы туралы қысқаша әңгімелеуге баулу. Күтілетін нәтиже: Балалар отбасы мүшелерін дұрыс атайды; Өз отбасы туралы қарапайым сөйлеммен айта алады; Отбасыға деген сүйіспеншілік пен құрмет сезімі қалыптасады; Қарапайым диалогқа қатыса алады; Сурет бойынша әңгімелей біледі. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, рөлдік ойын, мадақтау, салыстыру. Көрнекіліктер: Отбасы суреттері, фотосуреттер, қуыршақтар, слайд, дидактикалық карточкалар, бейнематериал. Сөздік жұмыс: Отбасы, әке, ана, ата, әже, бауыр, мейірімділік, қамқорлық, сыйластық. Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен мейірімдісің!» – «Сен ақылдысың!» – «Біз тату баламыз!» Тәрбиеші балалардың көңіл күйін көтеріп, сабаққа назарын аударады. 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші отбасы бейнесі бар суретті көрсетеді. Сұрақтар: Суретте кімдер бар? Олар бір-біріне кім болады? Олар не істеп отыр? Балалардың жауаптары тыңдалады. 3. Негізгі бөлім
24 Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Отбасы – адамның ең жақын адамдары Әр бала өз отбасын жақсы көреді Отбасында бізді тәрбиелейді, қамқор болады Отбасы – махаббат пен жылылық мекені Көрнекілікпен жұмыс Отбасы мүшелерін көрсету Әрқайсысының қызметін түсіндіру Балаларға өз отбасы туралы әңгімелеу Сұрақ-жауап Сенің отбасыңда кімдер бар? Анаң саған қалай қамқор болады? Әкең қандай жұмыс істейді? Отбасында біз не істейміз? 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Кім екенін тап» Тәрбиеші сипаттайды, балалар табады: Бізді өсіреді, тамақ береді, еркелетеді (Ана) Үйді қорғайды, жұмыс істейді (Әке) Бізге ертегі айтады, ақыл береді (Әже) Рөлдік ойын: «Менің отбасым» Балалар қуыршақтар арқылы отбасы мүшелерінің рөлін ойнайды. 5. Сергіту сәті Ата, әже – ардақты, Әке, ана – салмақты. Біз бақытты баламыз, Отбасында өсеміз! Балалар қимыл-қозғалыс жасайды. 6. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не үйрендік? Отбасы деген не? Отбасымызда кімдер бар? Тәрбиеші балаларды мадақтайды, смайлик/жұлдызша береді. Қорытынды нәтиже: Балалар отбасы ұғымын тереңірек түсінеді, отбасы мүшелерін ажырата алады, өз отбасы туралы әңгімелейді және отбасына деген сүйіспеншілік пен сыйластық сезімі қалыптасады.
25 Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Сәлем – сөздің анасы (Сәлемдесу әдебі) Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға сәлемдесу мәдениетін түсіндіру, әдептілік нормаларын қалыптастыру және үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету дағдыларын дамыту. Міндеттері: Балаларға «сәлемдесу», «әдеп», «сыйластық» ұғымдарын түсіндіру; Қарапайым этикалық қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру; Сөйлеу мәдениетін дамыту; Үлкендермен және балалармен дұрыс амандасуға үйрету; Мәдени мінез-құлыққа тәрбиелеу. Күтілетін нәтиже: Балалар дұрыс сәлемдесуді біледі; «Сәлеметсіз бе», «Сәлем», «Амансыз ба» сөздерін қолданады; Әдепті мінез-құлық көрсетеді; Қарым-қатынас мәдениеті қалыптасады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Түсіндіру, әңгімелеу, көрсету, сұрақ-жауап, ойын технологиясы, рөлдік ойын, мадақтау. Көрнекіліктер: Суреттер (амандасу сәттері), бейнематериал, қуыршақтар, карточкалар. Сөздік жұмыс: Сәлем, сәлеметсіз бе, амандасу, әдеп, сыйластық, құрмет. Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Бір-біріне күлімдеп амандасады: – «Сәлем!» – «Қайырлы күн!» – «Сен жақсысың!» Тәрбиеші балалардың көңіл күйін қалыптастырады. 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші екі түрлі көрініс көрсетеді: Амандасқан балалар Амандаспаған балалар Сұрақ: Қайсысы дұрыс? Неге амандасу керек? 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу
26 Сәлемдесу – әдептіліктің белгісі Үлкен адаммен сәлемдесу керек Бір-бірімізге құрмет көрсету қажет Көрнекілікпен жұмыс Амандасу түрлерін көрсету Қол беру, бас изеу, күлімдеу Дұрыс және бұрыс әрекетті салыстыру Сұрақ-жауап Сен таңертең кіммен амандасасың? Үлкен кісіге қалай сәлем береміз? Неге сәлемдесу керек? 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Дұрыс амандас» Тәрбиеші жағдай айтады: Мұғаліммен кездессең не дейсің? Досыңмен қалай амандасасың? Балалар дұрыс жауап береді. Рөлдік ойын: «Қонақта» Балалар бір-бірімен амандасып, қонақ қабылдау жағдайын ойнайды. 5. Сергіту сәті Сәлем берем үлкенге, Күлімдейміз біз бірге. Әдепті боп өсеміз, Жақсы бала боламыз! Қимыл-қозғалыс орындайды. 6. Қорытынды бөлім Бүгін не үйрендік? Сәлемдесу не үшін керек? Қалай амандасамыз? Тәрбиеші балаларды мадақтайды. Қорытынды нәтиже: Балалар сәлемдесу мәдениетін меңгереді, әдепті сөздерді қолданады және қоғамда өзін дұрыс ұстау дағдылары қалыптасады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Қазақтың ұлттық киімдері Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға қазақ халқының ұлттық киімдері туралы кеңейтілген түсінік беру, олардың түрлерін ажыратуға үйрету, ұлттық киімнің ерекшелігін (ою-өрнек, түс, қолданылуы) түсіндіру және ұлттық мәдениетке қызығушылық пен құрмет сезімін қалыптастыру.
27 Міндеттері: Ұлттық киім түрлерін (тақия, шапан, камзол, сәукеле, бешпет) таныстыру; Киімдердің қолданылу ерекшелігін түсіндіру (ерлер, әйелдер, балалар); Ою-өрнек ұғымымен қарапайым таныстыру; Салыстыру, бақылау дағдыларын дамыту; Эстетикалық талғам мен ұлттық құндылыққа құрмет тәрбиелеу; Сөйлеу тілін және сөздік қорын байыту. Күтілетін нәтиже: Балалар ұлттық киімдерді таниды және атайды; Ерлер мен әйелдер киімін ажыратады; Қарапайым сипаттама бере алады; Ою-өрнекті байқайды және айта алады; Ұлттық киімге қызығушылық танытады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, көрсету, салыстыру, сұрақ-жауап, ойын технологиясы, көрнекілік, мадақтау. Көрнекіліктер: Ұлттық киім үлгілері, қуыршақтар, слайд, бейнематериал, карточкалар, ою- өрнек үлгілері. Сөздік жұмыс: Тақия, шапан, камзол, сәукеле, бешпет, ою-өрнек, ұлттық киім, сән. Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Бір-біріне жылы лебіздер айтады: – «Сен әдемісің!» – «Сен ақылдысың!» – «Біз тату баламыз!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші ұлттық киім киген қуыршақты көрсетеді. Сұрақтар: Бұл кім? Ол қандай киім киіп тұр? Киімі әдемі ме? Балалардың жауаптары тыңдалады. 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Қазақ халқының ұлттық киімдері ғасырлар бойы сақталған Киімдер әдемі оюлармен безендірілген Әр киімнің өз мағынасы бар Ерлер, әйелдер және балалар киімі әртүрлі болады Көрнекілікпен жұмыс Тақия – ер балалар киеді Шапан – үлкендер киеді Камзол – қыз балалар киеді
28 Сәукеле – қалыңдық киеді Бешпет – салтанатты киім Салыстыру жұмысы Қарапайым киім мен ұлттық киімді салыстыру Ою-өрнектің бар-жоғын анықтау Сұрақ-жауап Тақия кімге арналған? Шапан қандай киім? Киімдер не үшін әдемі етіп жасалған? 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Кімге қандай киім?» Балалар суреттерден дұрыс киімді таңдайды. Ойын: «Ажырат» Ұл бала киімі Қыз бала киімі Үлкен кісі киімі 5. Сергіту сәті Тақия кием басыма, Шапан жабам иығыма. Әдемі боп жүреміз, Ұлттық киім киеміз! Қимыл-қозғалыс жасайды. 6. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не үйрендік? Ұлттық киімдер қандай? Кімдер киеді? Тәрбиеші балаларды мадақтайды. Қорытынды нәтиже: Балалар қазақтың ұлттық киімдерін толық таниды, олардың ерекшелігін ажыратады, ою-өрнек туралы қарапайым түсінік алады және ұлттық мәдениетке қызығушылығы артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Бесік жыры – ұлттық тәрбие бастауы Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға бесік жырының мән-мағынасын түсіндіру, оның ұлттық тәрбие құралы екенін ұғындыру, ана мен бала арасындағы мейірім, жылылық, қамқорлық сезімдерін дамыту және тыныштық, эмоционалдық тұрақтылыққа тәрбиелеу.
29 Міндеттері: Бесік, бесік жыры туралы қарапайым түсінік беру; Халық ауыз әдебиетінің бір түрі ретінде таныстыру; Тыңдау мәдениетін қалыптастыру; Эмоциялық қабылдауын дамыту; Анаға, отбасыға деген сүйіспеншілікті тәрбиелеу; Тілдік қорын байыту. Күтілетін нәтиже: Балалар бесік жырының не екенін біледі; Тыңдап, эмоциялық әсер алады; Қарапайым мазмұнын түсінеді; Мейірімділік, тыныштық сезімі қалыптасады; Анаға деген сүйіспеншілік артады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, тыңдату, көрнекілік, сұрақ-жауап, эмоционалды әсер, ойын, мадақтау. Көрнекіліктер: Бесік суреті, қуыршақ бесік, аудиожазба (бесік жыры), бейнематериал, иллюстрациялар. Сөздік жұмыс: Бесік, бесік жыры, әлди, тербет, мейірім, тыныштық, сәби. Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Жылы лебіздер айтады: – «Сен бақытты баласың!» – «Сен мейірімдісің!» – «Біз татумыз!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші бесіктегі қуыршақты көрсетеді. Сұрақтар: Бұл не? Нәресте қалай ұйықтайды? Анасы не істеп тұр? Балалардың жауаптары тыңдалады. 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Бесік – нәрестені жатқызатын ұлттық бұйым Қазақ халқы нәрестені бесікке бөлеген Ана бесік жырын айтып, баланы тыныштандырады Бесік жыры – мейірім мен махаббат әні Көрнекілікпен жұмыс Бесік құрылымын көрсету Қуыршақты бесікке жатқызу Бесік жырының мазмұнын қарапайым түсіндіру
30 Тыңдау Аудиожазба арқылы бесік жырын тыңдау Балалар тыныш отырып, эмоциясын байқайды. Сұрақ-жауап Бесік жыры не үшін айтылады? Ана не істейді? Сен қандай сезімде болдың? 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Тыныштық әлемі» Балалар тыныш музыка тыңдап, сезімін айтады. Рөлдік ойын: «Мен анамын» Балалар қуыршақты бесікке жатқызып, тербетеді. 5. Сергіту сәті Әлди-әлди, ақ бөпем, Жылы сөзбен тербетер ем. Тыныш ұйықта, күнім-ай, Айналайын бөпем-ай! Қимыл-қозғалыс орындайды. 6. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бесік жыры деген не? Оны кім айтады? Қандай әсер алдың? Тәрбиеші балаларды мадақтайды. Қорытынды нәтиже: Балалар бесік жыры туралы толық түсінік алады, ұлттық тәрбиенің бір түрі екенін ұғынады, эмоционалдық сезімі дамиды және анаға деген сүйіспеншілік қалыптасады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Киіз үй – қазақ халқының ұлттық баспанасы Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға киіз үй туралы түсінік беру, оның құрылысы мен негізгі бөліктерін таныстыру, ұлттық баспанаға деген қызығушылық пен құрмет сезімін қалыптастыру. Міндеттері: Киіз үйдің негізгі бөліктерін (шаңырақ, уық, кереге, есік) таныстыру; Киіз үйдің құрылысын қарапайым түрде түсіндіру; Балалардың сөздік қорын дамыту; Ұлттық мәдениетке қызығушылық ояту;
31 Салыстыру және бақылау дағдыларын қалыптастыру. Күтілетін нәтиже: Балалар киіз үйді таниды; Негізгі бөліктерін атайды; Киіз үйдің қарапайым құрылысын түсінеді; Ұлттық баспанаға қызығушылық танытады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Түсіндіру, әңгімелеу, көрсету, сұрақ-жауап, салыстыру, ойын технологиясы, мадақтау. Көрнекіліктер: Киіз үй макеті, суреттер, слайд, бейнематериал, карточкалар. Сөздік жұмыс: Киіз үй, шаңырақ, уық, кереге, есік, баспана. Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен ақылдысың!» – «Сен мейірімдісің!» – «Біз татумыз!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші киіз үйдің суретін немесе макетін көрсетеді. Сұрақтар: Бұл не? Қалай ойлайсыңдар, бұл үй ме? Қандай үйге ұқсайды? 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Киіз үй – қазақ халқының ежелгі баспанасы Ол тез жиналып, тез тігіледі Жазда салқын, қыста жылы болады Көрнекілікпен жұмыс Шаңырақ – киіз үйдің төбесі Уық – шаңырақты ұстап тұрады Кереге – қабырғасы Есік – кіретін жер Салыстыру Үй мен киіз үйді салыстыру Қайсысы ыңғайлы екенін талқылау Сұрақ-жауап Киіз үйдің төбесі қалай аталады? Уық не үшін керек? Киіз үйді кімдер қолданған? 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Бөлігін тап»
32 Балаларға киіз үй бөліктері беріледі, дұрыс орнына қояды. Құрастыру ойыны: «Киіз үйді жина» Қарапайым макет құрастыру. 5. Сергіту сәті Шаңырақтай биікпіз, Уықтай түзу болыппыз. Керегедей кең болып, Бақытты боп өсеміз! Қимыл-қозғалыс жасайды. 6. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Киіз үй деген не? Оның қандай бөліктері бар? Ол не үшін керек? Тәрбиеші балаларды мадақтайды. Қорытынды нәтиже: Балалар киіз үй туралы толық түсінік алады, оның бөліктерін таниды және ұлттық баспанаға деген қызығушылығы қалыптасады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Ұлттық ойын – «Тақия тастамақ» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға қазақтың ұлттық ойыны «Тақия тастамақ» туралы кеңейтілген түсінік беру, ойын ережесін меңгерту және балалардың шапшаңдық, зейін, ептілік, есте сақтау қабілеттерін дамыту. Ұлттық ойындар арқылы ұжымдық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру. Міндеттері: Қазақтың ұлттық ойындарының тәрбиелік мәнін түсіндіру; «Тақия тастамақ» ойынының ережесін толық меңгерту; Балалардың қимыл-қозғалыс белсенділігін арттыру; Зейін, шапшаңдық, реакция жылдамдығын дамыту; Ұжыммен бірлесе әрекет ету дағдысын қалыптастыру; Ұлттық құндылықтарға қызығушылық ояту. Күтілетін нәтиже: Балалар ұлттық ойынның атауын және мазмұнын біледі; Ойын ережесін түсініп, орындай алады; Шапшаңдық пен зейіні дамиды; Ұжымда ойнау мәдениеті қалыптасады; Ұлттық ойындарға қызығушылығы артады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер:
33 Түсіндіру, көрсету, әңгімелеу, ойын технологиясы, сұрақ-жауап, салыстыру, практикалық әрекет, мадақтау. Көрнекіліктер: Тақия, ұлттық ойын суреттері, бейнематериал, шеңбер белгісі, карточкалар. Сөздік жұмыс: Тақия, ұлттық ойын, ереже, шапшаңдық, ептілік, зейін, ұжым. Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Бір-біріне жылы тілектер айтады: – «Сен жылдамсың!» – «Сен ептісің!» – «Біз тату баламыз!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші тақияны көрсетеді. Сұрақтар: Бұл не? Кімдер киеді? Тақиямен не істеуге болады? Балалардың ойы тыңдалады. 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Қазақ халқының ұлттық ойындары өте көп Олар балаларды шынықтырады және тәрбиелейді «Тақия тастамақ» – көңілді әрі жылдам ойлануды қажет ететін ойын Ойын ережесін түсіндіру Балалар шеңбер болып отырады Бір бала жүргізуші болады Ол тақияны білдірмей бір баланың артына тастайды Тақия түскен бала жылдам тұрып, жүргізушіні қуып жетуі керек Егер ұстай алса – өзі жүргізуші болады Көрсету Тәрбиеші ойынды өзі бастап көрсетіп береді. 4. Ойын кезеңі Негізгі ойын: «Тақия тастамақ» Балалар белсенді түрде ойнайды. Қосымша ойын: «Жылдам әрекет» Тәрбиеші белгі бергенде балалар тез орындарын ауыстырады. 5. Сергіту сәті Тақия тастап ойнаймыз, Көңілді боп тойлаймыз. Жылдам болып әрдайым, Біз алға тез ұмтыламыз! Қимыл-қозғалыс жасайды. 6. Қорытынды бөлім
34 Сұрақтар: Бүгін қандай ойын ойнадық? Ойын қалай аталады? Бұл ойын бізге не үйретеді? Балалар жауап береді, тәрбиеші мадақтайды. Қорытынды нәтиже: Балалар «Тақия тастамақ» ұлттық ойынын толық меңгереді, ережесін түсінеді, шапшаңдық пен зейіні дамиды, ұжыммен ойнау мәдениеті қалыптасады және ұлттық ойындарға қызығушылығы артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Мақал-мәтелдер – халық даналығы Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға мақал-мәтелдердің халық ауыз әдебиетінің бір түрі екенін түсіндіру, олардың мағынасын өмірлік жағдайлармен байланыстыра отырып ойлау қабілетін дамыту, адамгершілік қасиеттерді (еңбекқорлық, достық, әдептілік) қалыптастыру. Міндеттері: Мақал-мәтел ұғымын кеңейтіп түсіндіру; Қарапайым мақалдардың мағынасын талдату; Балалардың байланыстырып сөйлеуін дамыту; Логикалық ойлауын жетілдіру; Ұлттық құндылыққа қызығушылық қалыптастыру; Жақсы мен жаманды ажыратуға үйрету. Күтілетін нәтиже: Балалар мақал-мәтелдің мәнін түсінеді; 2–3 мақал айтып, мағынасын түсіндіреді; Өмірмен байланыстыра алады; Қарапайым ой қорытынды жасайды; Сөйлеу мәдениеті дамиды. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік, салыстыру, талдау, ойын технологиясы, жаттау, мадақтау. Көрнекіліктер: Сюжетті суреттер (еңбек, достық, оқу), мақал жазылған карточкалар, смайликтер, бейнематериал. Сөздік жұмыс: Мақал, мәтел, даналық, еңбек, достық, әдеп, тәрбиелік мән, мағына. Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады.
35 Бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен ақылдысың!» – «Сен еңбекқорсың!» – «Біз тату баламыз!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші жұмбақ сұрақ қояды: – «Аз сөзбен көп мағына айтатын сөздерді білесіңдер ме?» Сурет көрсетеді (еңбек, оқу, достық). 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Мақал-мәтел – халықтың өмірден түйген даналығы Олар қысқа болса да, үлкен ой айтады Мақалдар бізді дұрыс өмір сүруге үйретеді Мақалдармен жұмыс «Еңбек – бәрін жеңбек» «Оқу – білім бұлағы, білім – өмір шырағы» «Досы көпті жау алмайды» Мағынасын талдау Еңбек етсең – табысқа жетесің Оқу – білімнің көзі Достық – қорған, күш Өмірмен байланыстыру Балалардан сұрау: Сен еңбек етесің бе? Досың көп пе? Кітап оқисың ба? 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Жалғасын тап» Тәрбиеші мақалдың басын айтады, бала жалғастырады. Ойын: «Суретке сәйкестендір» Балалар мақалға сәйкес суретті таңдайды. Ойын: «Дұрыс па, бұрыс па?» Жағдаяттарды бағалау. 5. Сергіту сәті Еңбек етсең ерінбей, Білім табарсың жеңілдей. Жақсы сөз – жарым ырыс, Біз өсеміз білімменен! Қимыл-қозғалыс жасайды. 6. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Мақал деген не? Ол бізге не үйретеді? Қандай мақал есіңде қалды? Тәрбиеші балаларды мадақтайды.
36 Қорытынды нәтиже: Балалар мақал-мәтелдердің мәнін терең түсінеді, оларды өмірмен байланыстырады, адамгершілік қасиеттері қалыптасады және сөйлеу мәдениеті дамиды. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Төрт түлік – халық қазынасы Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға төрт түлік мал туралы кеңейтілген түсінік беру, олардың атауларын, төлдерін, дыбыстарын, адам өміріндегі пайдасын таныстыру арқылы ұлттық құндылықтарға қызығушылық қалыптастыру, жануарларға қамқорлық пен мейірімділік сезімін тәрбиелеу. Міндеттері: Төрт түлік мал түрлерімен таныстыру (түйе, жылқы, сиыр, қой, ешкі); Әр түліктің төлін дұрыс атауға үйрету; Жануарлардың дыбыстарын ажырату; Төрт түліктің адам өміріндегі маңызын түсіндіру; Сөздік қорын жаңа атаулармен байыту; Жануарларға қамқорлық жасауға тәрбиелеу; Есте сақтау, салыстыру, бақылау қабілеттерін дамыту. Күтілетін нәтиже: Балалар төрт түлік мал атауларын біледі; Төлдерін ажыратады және атайды; Жануарлардың дауысын таниды; Қарапайым түрде пайдасын айта алады; Жануарларға қамқорлық жасау керектігін түсінеді; Қарапайым сұрақтарға толық жауап береді. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Түсіндіру, әңгімелеу, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, салыстыру, бақылау, мадақтау. Көрнекіліктер: Төрт түлік суреттері, ойыншық жануарлар, төлдердің суреттері, дыбыстық жазбалар, карточкалар, бейнематериал. Сөздік жұмыс: Төрт түлік, түйе, бота, жылқы, құлын, сиыр, бұзау, қой, қозы, ешкі, лақ, жайылым, қамқорлық. Алдын ала жұмыс: Жануарлар туралы ертегі оқу; Мал төлдері туралы суреттер қарастыру; Үй жануарлары туралы әңгімелесу.
37 Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері: Күн күлімдеп шығады, Жер әлемге нұр жауады. Біз ақылды баламыз, Тату-тәтті боламыз! Балалар бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен мейірімдісің!» – «Сен қамқорсың!» – «Біз татумыз!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші жануарлардың дауысын тыңдатады. Сұрақтар: Бұл ненің дауысы? Қандай жануарды таныдың? Бұл жануар қайда өмір сүреді? Тәрбиеші жұмбақ жасырады: Кішкентай ғана бойы бар, Айналдырып киген тоны бар. (Қой) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Қазақ халқы ертеден төрт түлік малды ерекше қадірлеген. Төрт түлік – халықтың тіршілігі мен байлығы. Мал адамдарға сүт, ет, жүн, тері береді. Қазақ халқы жануарларға қамқорлық жасап, оларды күткен. Көрнекілікпен жұмыс Түйе – шөлге төзімді жануар. Төлі – бота. Пайдасы: сүт, жүн береді. Жылқы – жүйрік жануар. Төлі – құлын. Пайдасы: көлік ретінде пайдаланылған. Сиыр – үй жануары. Төлі – бұзау. Пайдасы: сүт береді. Қой – жуас жануар. Төлі – қозы. Пайдасы: жүн, ет береді. Ешкі – секіргіш жануар. Төлі – лақ. Пайдасы: сүт береді. Салыстыру жұмысы
38 Қай жануар үлкен? Қайсысы жүйрік? Қайсысының жүні қалың? Сұрақ-жауап Жылқының төлі қалай аталады? Қой бізге не береді? Сен қай жануарды жақсы көресің? Неге? 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Төлін тап» Балалар жануар мен төлін сәйкестендіреді. Ойын: «Даусынан таны» Жануарлардың дауысын тыңдап, атауын табады. Қимылды ойын: «Қай жануармын?» Балалар жануар қимылын салып көрсетеді. Шығармашылық тапсырма «Менің сүйікті жануарым» Балалар суреттен таңдап әңгімелейді. 5. Сергіту сәті Құлыншағым шабады, Қозым әнге салады. Ботам менің бүлкілдеп, Лағым секіріп алады. Балалар жануар қимылдарын жасайды. 6. Қорытынды бөлім Тәрбиеші сұрақтар қояды: Төрт түлікке қандай жануарлар жатады? Қойдың төлі қалай аталады? Жануарларға қалай қамқор боламыз? Балалардың жауаптары тыңдалып, мадақталады. Қорытынды нәтиже: Балалар төрт түлік туралы толық түсінік алады, төлдерін ажыратады, олардың пайдасын біледі, жануарларға қамқорлық жасау қажеттігін түсінеді және ұлттық құндылықтарға қызығушылығы артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Қонақжайлылық – ұлттық дәстүр Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға қазақ халқының қонақжайлылық дәстүрі туралы кеңейтілген түсінік беру, қонақты қарсы алу, сыйлау, үлкенге құрмет көрсету әдебін үйрету арқылы адамгершілік, мейірімділік, ізеттілік қасиеттерін қалыптастыру және ұлттық құндылықтарға қызығушылығын арттыру.
39 Міндеттері: «Қонақ», «қонақжайлылық», «дастархан», «сыйластық» ұғымдарын түсіндіру; Қазақ халқының қонақ күту дәстүрімен таныстыру; Қонақты қарсы алу әдебін үйрету; Әдепті сөздерді дұрыс қолдануға дағдыландыру; Үлкендерді сыйлау, құрмет көрсету қасиеттерін қалыптастыру; Балалардың байланыстырып сөйлеу тілін дамыту; Қарым-қатынас мәдениетін жетілдіру. Күтілетін нәтиже: Балалар қонақжайлылық ұғымын түсінеді; Қонақты қарсы алу ережесін біледі; Әдепті сөздерді орынды қолданады; Үлкенге құрмет көрсету қажеттігін түсінеді; Қарапайым жағдаятта сыпайылық танытады; Ұлттық дәстүрлерге қызығушылығы артады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, рөлдік ойын, жағдаяттық тапсырма, көрнекілік, ойын технологиясы, мадақтау. Көрнекіліктер: Қазақ дастарханының суреті, ұлттық ыдыстар, қонақ күту бейнесі, қуыршақтар, ұлттық бұйымдар, бейнематериал. Сөздік жұмыс: Қонақ, қонақжайлылық, дастархан, төр, сыйластық, ізет, құрмет, амандасу, қонақ күту. Алдын ала жұмыс: Отбасындағы қонақ күту туралы әңгімелесу; Әдепті сөздерді жаттау; Қазақ дастарханы туралы суреттер қарау; «Қош келдіңіз» сөзінің мағынасын түсіндіру. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Армысың, алтын күніміз, Армысың, асыл жеріміз. Мейірімді боп өсеміз, Қонақты жақсы күтеміз. Балалар бір-біріне жылы лебіз айтады: – «Сен әдептісің!» – «Сен мейірімдісің!» – «Сен сыпайысың!» – «Біз татумыз!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші есікті қағып, «қонақ келді» көрінісін ұйымдастырады.
40 Бір қуыршақ немесе кейіпкер келеді. Тәрбиеші сұрайды: Балалар, бізге кім келді? Қонақты қалай қарсы аламыз? Қандай сөз айтамыз? Балалар: «Сәлеметсіз бе?» «Қош келдіңіз!» «Төрге шығыңыз!» 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Қазақ халқы қонақты ерекше сыйлаған. «Қонақ келсе – құт» деген сөз бар. Үйге келген адамды жылы қарсы алып, төрге шығарып, дастархан жайған. Үлкендерге құрмет көрсету – қазақ халқының тәрбиесінің негізі. Қонаққа: жылы жүз көрсету; амандасу; орын ұсыну; жақсы сөз айту қажет. Көрнекілікпен жұмыс Қазақ дастарханының суретін қарастыру. Тәрбиеші түсіндіреді: Дастархан – берекенің белгісі; Қонақ келгенде тәттілер қойылады; Үлкендерге алдымен ас ұсынылады. Жағдаяттық тапсырма «Егер үйге әже келсе...» Балалар не істер еді? «Егер қонақ келсе...» Қандай сөз айтасың? Әдепті сөздермен жұмыс Балалар қайталайды: «Сәлеметсіз бе?» «Қош келдіңіз!» «Төрге шығыңыз!» «Амансыз ба?» «Рақмет!» «Сау болыңыз!» Сұрақ-жауап Қонақ деген кім? Қонақты қалай қарсы аламыз? Үлкен кісіге қалай сөйлейміз? Қандай әдепті сөздерді білесің? 4. Ойын кезеңі
41 Рөлдік ойын: «Қонақ күтеміз» Балалар үй иесі, қонақ рөлдеріне бөлініп ойнайды. Дидактикалық ойын: «Әдепті сөзді тап» Тәрбиеші жағдаят айтады, балалар дұрыс сөзді табады. Ойын: «Дастархан әзірлейік» Балалар ыдыстарды ретімен орналастырады. Шығармашылық тапсырма «Қонақ келсе...» тақырыбында әңгіме құрастыру. 5. Сергіту сәті Қонақ келсе қуанып, Күтіп алам жүгіріп. Сәлемдесіп ізетпен, Өсемін мен сүйініп. Балалар қимыл-қозғалыс жасайды. 6. Қорытынды бөлім Тәрбиеші сұрақтар қояды: Бүгін не туралы білдік? Қонаққа қандай құрмет көрсетеміз? Қандай әдепті сөздерді қолданамыз? Балалардың жауаптары тыңдалып, мадақталады. Қорытынды нәтиже: Балалар қонақжайлылық туралы тереңірек түсінік алады, қонақты қарсы алу мәдениетін меңгереді, әдепті сөздерді дұрыс қолданады, үлкенге құрмет пен кішіге қамқорлық көрсету дағдылары қалыптасады, ұлттық дәстүрлерге қызығушылығы артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Қазақ ертегісі – халық мұрасы Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларды қазақ халқының ауыз әдебиетімен, соның ішінде ертегілермен таныстыру, ертегі мазмұнын түсініп тыңдауға, кейіпкерлердің іс-әрекеттеріне баға беруге үйрету. Міндеттері: Қазақ ертегілері туралы қарапайым әрі кеңейтілген түсінік беру; Ертегі кейіпкерлерін ажырата білуге үйрету; Ертегі мазмұнын тыңдап, түсінуге дағдыландыру; Кейіпкерлердің жағымды және жағымсыз әрекеттерін ажыратуға үйрету; Балалардың сөздік қорын жаңа сөздермен толықтыру; Байланыстырып сөйлеу және өз ойын жеткізу қабілетін дамыту; Тыңдау мәдениетін қалыптастыру; Жақсылық, достық, сыйластық қасиеттерін тәрбиелеу.
42 Күтілетін нәтиже: Біледі: Қазақ ертегілерінің бар екенін, олардың халық мұрасы екенін біледі. Түсінеді: Ертегі кейіпкерлерінің әрекеттерінің жақсы немесе жаман болатынын түсінеді. Қолданады: Ертегі мазмұны бойынша сұрақтарға жауап береді, кейіпкерлерді атап, қарапайым әңгімелей алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Мәнерлеп оқу, әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, салыстыру, сахналау, рөлдік ойын, шығармашылық тапсырма, көрнекілік, мадақтау. Көрнекіліктер: Қазақ ертегілерінің кітаптары, «Мақта қыз бен мысық», «Бауырсақ», «Шалқан» ертегілерінің суреттері, маскалар, қуыршақ театры, сиқырлы сандықша, бейнематериал. Пәнаралық байланыс: Сөйлеуді дамыту – байланыстырып сөйлеу; Көркем әдебиет – ертегіні тыңдау; Шығармашылық – кейіпкерді бейнелеу; Музыка – ертегі әуенімен көңіл күй қалыптастыру. Сөздік жұмыс: Ертегі, кейіпкер, мейірімді, қамқор, тентек, еңбекқор, достық, жақсылық, көмек. Алдын ала жұмыс: Ата-анамен бірге ертегі тыңдау; Ертегі кітаптарын қарастыру; Кейіпкерлер суреттерін бояу; Ертегі кейіпкерлерін атау. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Күн күлімдеп қарады, Бізге шуақ тарады. Ертегіге барамыз, Жақсылықты табамыз. Балалар бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен ақылдысың!» – «Сен мейірімдісің!» – «Сен жақсы доссың!» – «Біз татумыз!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші сиқырлы сандықшаны алып келеді. Сұрақ қояды:
43 – Балалар, бұл не деп ойлайсыңдар? – Сандықтың ішінде не болуы мүмкін? Сандық ішінен ертегі кейіпкерлерін шығарады. Балалар кейіпкерлерді таниды. Жұмбақ Өзі айлакер, Өзі қу, Жүрген жері айқай-шу. (Түлкі) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Қазақ халқы балаларға кішкентай кезінен ертегі айтып отырған. Ертегі арқылы балалар жақсы мен жаманды, дұрыс пен бұрысты ажыратуды үйренген. Ертегіде жануарлар сөйлейді, қызықты оқиғалар болады. Ертегі – халқымыздың баға жетпес мұрасы. Ертегі тыңдау «Мақта қыз бен мысық» ертегісін мәнерлеп оқу. Тәрбиеші кейіпкерлердің дауысын келтіріп, әсерлі оқиды. Ертегіні талдау Сұрақтар: Ертегі қалай аталады? Қандай кейіпкерлер болды? Мысық не себепті ренжіді? Мақта қыз дұрыс істеді ме? Ертегі соңында не болды? Кейіпкерлерді сипаттау Кейіпкер Мінездемесі Мақта қыз еңбекқор, ұқыпты, ақылды Мысық ерке, тентек, кейін түзелді Жағдаяттық тапсырма «Егер сен досыңды ренжітіп алсаң...» Балалардың жауаптарын тыңдау. Сөздік жұмыс Жаңа сөздерді қайталау: Ертегі – кейіпкер – достық – қамқорлық – көмек 4. Ойын кезеңі Рөлдік ойын: «Ертегіні сахналайық» Балалар кейіпкерлер рөлінде ойнайды. Дидактикалық ойын: «Кейіпкерді тап» Тәрбиеші сипаттайды, балалар табады. Ойын: «Жақсы ма, жаман ба?» Тәрбиеші әрекеттерді айтады.
44 ✔️ Досқа көмектесу ✔️ Үлкенді тыңдау ✘ Өтірік айту ✘ Ренжіту Шығармашылық жұмыс «Менің сүйікті кейіпкерім» Балалар әңгімелейді немесе сурет таңдайды. 5. Сергіту сәті Ертегіге енеміз, Қуанышқа бөленеміз. Кейіпкер боп жүреміз, Көңілді боп күлеміз! 6. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін қандай ертегі тыңдадық? Қай кейіпкер ұнады? Ертегі неге үйретеді? Жақсы бала қандай болады? Балалардың жауаптары тыңдалып, мадақталады. Мадақтау «Тамаша!» «Өте жақсы жауап бердіңдер!» «Сендер ертегіні жақсы түсіндіңдер!» Қорытынды нәтиже: Балалар қазақ ертегілерінің тәрбиелік маңызын түсінеді, кейіпкерлердің іс- әрекетін талдай алады, мазмұнын қарапайым түрде айтып береді, жақсы мен жаманды ажыратады, халық ауыз әдебиетіне қызығушылығы артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Ою-өрнек әлемі Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға қазақ халқының ұлттық ою-өрнектері туралы толық түсінік беру, оюлардың ерекшеліктерін таныстыру, олардың мағынасын қарапайым түрде түсіндіру. Ұлттық өнерге қызығушылықтарын арттыру, әсемдікті сезіне білуге тәрбиелеу, шығармашылық қабілеттерін, эстетикалық талғамын және ұсақ қол моторикасын дамыту. Міндеттері: Ою-өрнек туралы қарапайым әрі кеңейтілген түсінік қалыптастыру; Қазақтың ұлттық ою түрлерімен таныстыру; Оюлардың қай жерде қолданылатынын түсіндіру;
45 Ұлттық бұйымдарды ажырата білуге үйрету; Балалардың түстерді тану, салыстыру қабілеттерін дамыту; Шығармашылық белсенділігін арттыру; Ұқыптылыққа, тазалыққа, әсемдікті бағалай білуге тәрбиелеу; Ұлттық құндылықтарға қызығушылық қалыптастыру. Күтілетін нәтиже: Біледі: Ою-өрнектің ұлттық өнер екенін, қазақ халқының тұрмысында қолданылатынын біледі. Түсінеді: Оюлардың киімде, ыдыста, текеметте, ұлттық бұйымдарда кездесетінін түсінеді. Қолданады: Қарапайым оюларды танып, үлгі бойынша орналастырып, жапсыра алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрсету, бақылау, салыстыру, шығармашылық жұмыс, ойын технологиясы, мадақтау. Көрнекіліктер: Ұлттық киімдер (камзол, тақия) суреттері, текемет, сырмақ, ұлттық ыдыстар, ою үлгілері, түрлі түсті қағаз, желім, дайын қиылған өрнектер, карточкалар. Пәнаралық байланыс: Шығармашылық – жапсыру, безендіру; Сөйлеуді дамыту – жаңа сөздерді дұрыс айту; Қоршаған ортамен таныстыру – ұлттық бұйымдарды тану; Көркем әдебиет – ұлттық өнер туралы әңгімелеу. Сөздік жұмыс: Ою-өрнек, қошқармүйіз, түйетабан, өрнек, әшекей, текемет, камзол, тақия, сән. Алдын ала жұмыс: Ұлттық киімдерді қарастыру; Оюлы заттардың суреттерін бақылау; Ою бейнеленген бұйымдарды көрсету; Қазақтың қолөнері туралы әңгімелесу. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне жиналады. Шаттық шеңбері Шебер қолдар өнерлі, Оюлар бар әдемі. Әсемдікті сүйеміз, Өнерлі боп өсеміз. Балалар бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен өнерлісің!» – «Сен ұқыптысың!» – «Сен әдемі сурет саласың!»
46 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші әдемі безендірілген камзол мен тақия суретін көрсетеді. Сұрақтар: Балалар, мынау не? Неге бұл киімдер әдемі көрінеді? Қандай суреттерді байқап тұрсыңдар? Балалардың назарын оюларға аудару. Жұмбақ Өзі әсем, өрнекті, Киімге сән беріпті. (Ою) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Қазақ халқы бұрыннан заттарын әдемілеуді жақсы көрген. Киімдерін, текеметтерін, ыдыстарын ерекше оюлармен безендірген. Мұны ою-өрнек деп атайды. Оюлар тек әдемілік үшін емес, әрқайсысының өзіндік мәні болған. Олар байлықты, берекені, сұлулықты білдірген. Ою түрлерімен таныстыру «Қошқармүйіз» Қошқардың мүйізіне ұқсайды. Ең көп қолданылатын ою. «Түйетабан» Түйенің ізіне ұқсайды. «Гүл» өрнегі Гүлге ұқсайды, әдемілік белгісі. «Ирек» өрнегі Суға ұқсас бейне. Көрнекілікпен жұмыс Балалар: Камзолдағы оюларды қарайды; Тақиядағы өрнектерді салыстырады; Текеметтен өрнектерді табады. Тәрбиеші сұрайды: Қай ою ұнады? Қандай түстер көріп тұрсыңдар? Оюлар неге керек? Жағдаяттық тапсырма «Егер сен киімді сәндесең...» Қандай ою таңдар едің? Сөздік жұмыс Жаңа сөздерді бірнеше рет қайталау: ою-өрнек, қошқармүйіз, сән, әшекей, текемет Сөздерді сөйлем ішінде қолдану. 4. Шығармашылық жұмыс
47 «Камзолды сәндейік» Балалар дайын қиылған оюларды камзол бейнесіне орналастырып жапсырады. Тәрбиеші: оюларды дұрыс орналастыруға; түстерді сәйкестендіруге; ұқыпты жұмыс жасауға бағыт береді. 5. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Оюды тап» Суреттерден оюларды ажырату. Ойын: «Қай жерде кездеседі?» Оюлардың қай затта кездесетінін анықтау. Қимылды ойын: «Өрнек құрастыр» Балалар бөліктерден қарапайым өрнек құрайды. 6. Сергіту сәті Қолымызбен жасаймыз, Әдемілік табамыз. Оюларды өрнектеп, Өнерлі боп қаламыз. Балалар қимыл-қозғалыс жасайды. 7. Қорытынды бөлім Тәрбиеші сұрақтар қояды: Бүгін не туралы білдік? Ою дегеніміз не? Қандай ою түрін білдік? Оюлар қай жерде кездеседі? Балалардың жауаптары тыңдалып, мадақталады. Мадақтау «Өте жақсы!» «Керемет жұмыс жасадыңдар!» «Сендер өте өнерлі балаларсыңдар!» Қорытынды нәтиже: Балалар ою-өрнек туралы толық түсінік алады, ұлттық бұйымдарды таниды, қарапайым ою түрлерін ажыратады, шығармашылық жұмыс барысында эстетикалық талғамы мен ұсақ моторикасы дамиды, ұлттық өнерге қызығушылығы қалыптасады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Ұлттық тағамдар – дастархан берекесі» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты:
48 Балаларға қазақ халқының ұлттық тағамдары туралы толық мағлұмат беру, олардың атауларын, ерекшеліктерін, дайындалу жолдарын қарапайым түрде түсіндіру. Ұлттық тағамдардың адам денсаулығына пайдасын таныстыру, дастархан мәдениетін құрметтеуге, асқа ұқыптылықпен қарауға тәрбиелеу, ұлттық құндылықтарға қызығушылықтарын арттыру. Міндеттері: Қазақтың ұлттық тағам түрлерімен таныстыру; Тағам атауларын дұрыс айтуға үйрету; Ұлттық тағамдардың неден жасалатыны туралы түсінік қалыптастыру; Қазақ халқының дастархан дәстүрі туралы білімдерін кеңейту; Асқа құрметпен қарауға тәрбиелеу; Әдептілік мәдениетін қалыптастыру; Сөздік қорын жаңа сөздермен байыту; Байланыстырып сөйлеу тілін дамыту. Күтілетін нәтиже: Біледі: Ұлттық тағамдардың атауларын біледі. Түсінеді: Тағамдардың сүттен, еттен, ұннан жасалатынын түсінеді. Қолданады: Ұлттық тағамдарды атап, қарапайым түрде сипаттай алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, салыстыру, көрнекілік, рөлдік ойын, шығармашылық жұмыс, ойын технологиясы, мадақтау. Көрнекіліктер: Ұлттық тағамдардың суреттері, муляждары, қазақтың ұлттық дастарханы, ыдыстар, дастархан жабдықтары, карточкалар, ұлттық музыка. Пәнаралық байланыс: Сөйлеуді дамыту – тағам атауларын айту; Көркем әдебиет – мақал-мәтелдер жаттау; Шығармашылық – дастарханды безендіру; Қоршаған ортамен таныстыру – ұлттық салт-дәстүрмен танысу. Сөздік жұмыс: Дастархан, бауырсақ, қымыз, шұбат, қазы, құрт, ірімшік, ас, тағам, береке, қонақасы. Алдын ала жұмыс: Ұлттық тағамдар туралы әңгімелесу; Тағам суреттерін қарастыру; «Ас – адамның арқауы» мақалын жаттау; Үйдегі дастархан әдебі туралы сөйлесу. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне жиналады. Шаттық шеңбері Берекелі дастархан,
49 Молшылыққа бастар жан. Асымызға құрметпен, Әдепті боп өскен жан. Балалар бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен әдептісің!» – «Сен ақылдысың!» – «Сен ұқыптысың!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші әдемі жайылған қазақ дастарханын көрсетеді. Сұрақтар: Балалар, дастарханда нелер тұр? Қандай тағамдарды таныдыңдар? Үйде бауырсақ пісіре ме? Қонақ келгенде дастархан жайыла ма? Жұмбақ Домалақтай аппақ, Дәмі қандай тәтті-ақ. Шаймен бірге желінер, Қазаққа тән ас бірақ. (Бауырсақ) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Қазақ халқы асты ерекше құрметтеген. «Ас – адамның арқауы» деген мақал бар. Үйге қонақ келсе, дастархан жайылып, ең дәмді тағамдар ұсынылған. Ұлттық тағамдар денсаулыққа пайдалы, құнарлы болады. Ұлттық тағамдармен таныстыру Бауырсақ Ұннан иленіп, майға пісірілетін домалақ тағам. Қымыз Қазақ халқының шипалы сусыны. Шұбат Пайдалы әрі құнарлы сусын. Құрт Ұзақ сақталатын пайдалы тағам. Ірімшік Балалардың сүйіп жейтін тағамы. Қазы Қонаққа ұсынылатын сыйлы ас. Салыстыру жұмысы Тәрбиеші сұрақ қояды: Қай тағам домалақ? Қайсысы сусын? Қай тағам сүттен дайындалады? Қай тағамды шаймен ішеміз?
50 Дастархан әдебі Балаларға түсіндіру: ✔️ Ас алдында қол жуу ✔️ Үлкендерден бұрын тамақ бастамау ✔️ Нанды жерге тастамау ✔️ Асты төкпеу ✔️ Тамақтан кейін «Рақмет» айту Мақал-мәтелмен жұмыс «Ас – адамның арқауы» «Нан болса, ән болады» «Ас атасы – нан» Балалар бірнеше рет қайталайды. Сұрақ-жауап Қандай ұлттық тағамды білесің? Қымыз неден жасалады? Бауырсақ қандай болады? Үйде қандай тағамды жақсы көресің? Қонақ келгенде не істейміз? 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Тағамды тап» Балалар суреттен ұлттық тағамдарды табады. Ойын: «Дастархан жайайық» Балалар дастарханға тағамдарды орналастырады. Рөлдік ойын: «Қонақ күту» Балалар қонақ қарсы алып, дастархан мәзірін ұсынады. Ойын: «Артығын тап» Ұлттық тағам емес суретті анықтау. 5. Сергіту сәті Бауырсақтай домалап, Бір айналып алайық. Дастарханды сыйлайық, Әдепті боп қалайық. Балалар қимылдар орындайды. 6. Шығармашылық жұмыс «Дастарханды әсемдейік» Балалар тағам суреттерін дастарханға әдемілеп орналастырады. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? Қандай ұлттық тағам ұнады? Асқа қалай қарау керек? Қонақ келгенде не істейміз? Балалардың жауаптары тыңдалады. Мадақтау
51 «Жарайсыңдар!» «Тамаша жұмыс жасадыңдар!» «Сендер ұлттық тағамдарды жақсы білдіңдер!» Қорытынды нәтиже: Балалар ұлттық тағамдар туралы толық түсінік алады, тағам түрлерін ажыратады, олардың неден жасалатынын біледі, дастархан әдебін меңгереді, асқа құрметпен қарау дағдылары қалыптасады және ұлттық құндылықтарға қызығушылығы артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Қазақтың ұлттық ыдыстары» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға қазақ халқының ұлттық ыдыстары туралы толық түсінік беру, олардың атауларымен, ерекшеліктерімен, қолданылу жолдарымен таныстыру. Ұлттық мұраға қызығушылықтарын арттыру, ыдыстарды күтіп ұстауға, ұқыптылыққа, үлкендердің еңбегін құрметтеуге тәрбиелеу. Міндеттері: Қазақтың ұлттық ыдыс түрлерімен таныстыру; Ыдыс атауларын дұрыс айтуға үйрету; Ыдыстардың не үшін қолданылатынын түсіндіру; Ұлттық тұрмыс туралы түсініктерін кеңейту; Сөздік қорын жаңа сөздермен толықтыру; Байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамыту; Ұқыптылыққа, тазалыққа тәрбиелеу; Ұлттық құндылықтарға қызығушылық қалыптастыру. Күтілетін нәтиже: Біледі: Қазақтың ұлттық ыдыстарының атауларын біледі. Түсінеді: Ыдыстардың әртүрлі мақсатта қолданылатынын түсінеді. Қолданады: Ыдыс атауларын атап, олардың не үшін пайдаланылатынын айта алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрсету, салыстыру, көрнекілік, ойын технологиясы, шығармашылық жұмыс, мадақтау. Көрнекіліктер: Қазақтың ұлттық ыдыстарының суреттері немесе макеттері, дастархан көрінісі, ағаш тостаған, кесе, ожау, торсық, табақ суреттері, карточкалар. Пәнаралық байланыс: Сөйлеуді дамыту – жаңа сөздерді айту; Қоршаған ортамен таныстыру – ұлттық тұрмысты тану;
52 Шығармашылық – ыдысты безендіру; Көркем әдебиет – мақал-мәтелдер. Сөздік жұмыс: Тостаған, кесе, табақ, ожау, торсық, саба, ағаш ыдыс, дастархан. Алдын ала жұмыс: Үйдегі ыдыстар туралы әңгімелесу; Ұлттық ыдыстар суреттерін қарастыру; Дастархан мәдениеті туралы айту. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне жиналады. Шаттық шеңбері Дастарханға жиналдық, Әдепті боп сыйландық. Ұлттық мұра үйреніп, Ақылды боп ойландық. Балалар жылы сөздер айтады: – «Сен ұқыптысың!» – «Сен әдептісің!» – «Сен ақылдысың!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші ұлттық ыдыстарды көрсетеді. Сұрақтар: Балалар, мынау не? Үйде қандай ыдыс қолданасыңдар? Ыдыстар не үшін керек? Жұмбақ Шай ішеміз ішінен, Кішкентай өзі пішінімен. (Кесе) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Қазақ халқы бұрын ыдыстарды ағаштан, теріден, металдан жасаған. Ыдыстар тағам сақтауға, қымыз құюға, шай ішуге арналған. Ұлттық ыдыстар қазақтың тұрмысында ерекше орын алған. Ұлттық ыдыстармен таныстыру Тостаған – ас ішуге арналған үлкен ыдыс. Кесе – шай ішетін ыдыс. Табақ – ет салуға арналған үлкен ыдыс. Ожау – сорпа құюға арналған құрал. Торсық – қымыз сақтайтын ыдыс. Саба – қымыз ашытуға арналған үлкен ыдыс. Көрнекілікпен жұмыс Балалар ыдыстарды қарап, атауларын қайталайды.
53 Тәрбиеші сұрайды: Кесемен не ішеміз? Табақ не үшін керек? Торсыққа не құяды? Мақал-мәтел «Ас – адамның арқауы» «Ыдыс көркі – дастархан» Сөздік жұмыс Жаңа сөздерді қайталау: Кесе – тостаған – табақ – ожау – торсық 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Ыдысты тап» Сурет бойынша атауын айту. Ойын: «Не үшін керек?» Ыдыстың қызметін айту. Рөлдік ойын: «Дастархан әзірлейік» Балалар ыдыстарды орналастырады. 5. Сергіту сәті Кесеменен шай ішем, Тостағанмен ас ішем. Ұқыпты боп жүремін, Таза бала өсемін. 6. Шығармашылық жұмыс «Ыдысты әшекейлейік» Балалар дайын ыдыс суретін оюлармен безендіреді. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? Қандай ыдыстарды үйрендік? Кесемен не ішеміз? Торсық не үшін керек? Балалардың жауаптары тыңдалады. Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы жұмыс жасадыңдар!» «Сендер ұлттық ыдыстарды жақсы білдіңдер!» Қорытынды нәтиже: Балалар қазақтың ұлттық ыдыстары туралы толық түсінік алады, олардың атауларын, қолданылуын ажыратады, ұлттық тұрмысқа қызығушылықтары қалыптасады, ұқыптылық пен әдептілік дағдылары дамиды.
54 Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Әжемнің ертегісі» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларды әженің ертегі айту дәстүрімен таныстыру, ертегі мазмұнын түсініп тыңдауға, кейіпкерлердің жақсы және жаман қасиеттерін ажырата білуге үйрету. Әжеге деген құрмет сезімін қалыптастыру, үлкенді сыйлауға, мейірімділікке, қамқорлыққа тәрбиелеу, ұлттық тәрбиеге қызығушылықтарын арттыру. Міндеттері: Ертегі туралы түсініктерін кеңейту; Әженің отбасы тәрбиесіндегі рөлін түсіндіру; Ертегіні мұқият тыңдауға үйрету; Кейіпкерлердің іс-әрекетін бағалауға дағдыландыру; Сөздік қорын жаңа сөздермен толықтыру; Байланыстырып сөйлеу тілін дамыту; Үлкендерді құрметтеуге тәрбиелеу; Мейірімділік, қамқорлық, ізеттілік қасиеттерін қалыптастыру. Күтілетін нәтиже: Біледі: Әженің ертегі айтып беретінін, ертегінің тәрбиелік мәні бар екенін біледі. Түсінеді: Ертегі арқылы жақсы мінез-құлыққа тәрбиеленетінін түсінеді. Қолданады: Ертегі мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беріп, өз ойын жеткізе алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, мәнерлеп оқу, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік, рөлдік ойын, сахналау, мадақтау. Көрнекіліктер: Әже бейнесі, қазақ ертегілері кітабы, қуыршақ театры, кейіпкерлер суреттері, ұлттық бұйымдар, бесік бейнесі. Пәнаралық байланыс: Сөйлеуді дамыту – байланыстырып сөйлеу; Көркем әдебиет – ертегі тыңдау; Музыка – баяу әуен тыңдау; Шығармашылық – кейіпкерді бейнелеу. Сөздік жұмыс: Әже, ертегі, қамқорлық, мейірімділік, ақыл, тәрбие, сыйластық. Алдын ала жұмыс: Әжелер туралы әңгімелесу; Үйде тыңдаған ертегілерді еске түсіру;
55 «Әже» туралы тақпақ жаттау; Отбасы мүшелері туралы әңгімелеу. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Әжем менің ақылды, Мейірімді, жақынды. Ертегі айтып береді, Қуантады жанымды. Балалар бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен мейірімдісің!» – «Сен әдептісің!» – «Сен қамқорсың!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші әженің суретін көрсетеді. Сұрақтар: Балалар, бұл кім? Әже сендерге ертегі айтып берді ме? Қандай ертегі білесіңдер? Жұмбақ Ақ шашты, мейірімді, Әркез бізге сүйкімді. Ертегі айтып береді, Бұл кім өзі сүйікті? (Әже) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Қазақ халқында әжелер немерелеріне ертегі айтып, ақыл-кеңес берген. Әженің ертегісі баланы жақсы мінезге, еңбекқорлыққа, достыққа, үлкенді сыйлауға тәрбиелейді. Ертегі – халқымыздың тәрбиелік мұрасы. Ертегі тыңдау Тәрбиеші қысқа тәрбиелік ертегіні мәнерлеп оқиды. Мысалы: «Мақта қыз бен мысық» немесе «Шалқан» ертегісі. Балалар мұқият тыңдайды. Ертегіні талдау Сұрақтар: Ертегі қалай аталады? Қандай кейіпкерлер болды? Қай кейіпкер ұнады? Ол қандай болды? Ертегі бізге не үйретеді? Жағдаяттық тапсырма «Егер әжең саған ақыл айтса...»
56 Не істер едің? Балалардың жауаптары тыңдалады. Сөздік жұмыс Жаңа сөздерді қайталау: Әже – ертегі – қамқорлық – мейірімділік – тәрбие Балалар сөздерді қайталап айтады. 4. Ойын кезеңі Рөлдік ойын: «Әжем ертегі айтады» Бір бала әже рөлінде отырып, кітап ұстайды. Дидактикалық ойын: «Кейіпкерді тап» Кейіпкерлер суреті арқылы табу.- Ойын: «Жақсы ма, жаман ба?» Балалар әрекеттерді бағалайды: ✔️ Үлкенге көмектесу ✔️ Досымен бөлісу ✘ Тыңдамау ✘ Ренжіту 5. Сергіту сәті Әжем айтқан ертегі, Көңілімді тербеді. Мейірімді боп өсейін, Жақсылықты көргелі. Балалар қимыл жасайды. 6. Шығармашылық жұмыс «Менің сүйікті әжем» Балалар әжесі туралы қысқаша әңгімелейді немесе суретпен жұмыс жасайды. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? Әже не айтып береді? Әжемізді қалай сыйлаймыз? Ертегі неге үйретеді? Балалардың жауаптары тыңдалады. Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы жауап бердіңдер!» «Сендер әжелеріңді жақсы көреді екенсіңдер!» Қорытынды нәтиже: Балалар әженің тәрбиелік рөлін түсінеді, ертегі мазмұнын тыңдап қабылдайды, үлкендерді құрметтеу, мейірімділік, қамқорлық қасиеттерін меңгереді және ұлттық тәрбиеге қызығушылығы артады.
57 Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Домбыра үні» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларды қазақ халқының ұлттық аспабы – домбырамен таныстыру, оның ерекшелігі мен үнін ажырата білуге үйрету. Домбыра үні арқылы ұлттық музыкаға қызығушылықтарын арттыру, есту қабілеттерін, эстетикалық талғамдарын дамыту және ұлттық құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеу. Міндеттері: Домбыра туралы түсінік қалыптастыру; Домбыраның бөліктерімен қарапайым түрде таныстыру; Домбыра үнін тыңдап ажырата білуге үйрету; Қазақ күйлері туралы бастапқы түсінік беру; Музыканы тыңдау мәдениетін қалыптастыру; Сөздік қорын жаңа сөздермен толықтыру; Эмоциялық сезімдерін дамыту; Ұлттық өнерге қызығушылық қалыптастыру. Күтілетін нәтиже: Біледі: Домбыраның қазақ халқының ұлттық аспабы екенін біледі. Түсінеді: Домбырадан әуен, күй шығатынын түсінеді. Қолданады: Домбыраны суреттен танып, үнін ажырата алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Түсіндіру, әңгімелеу, тыңдату, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, шығармашылық тапсырма, мадақтау. Көрнекіліктер: Домбыра, домбыра суреті, қазақ күйлері аудиосы, ұлттық киім суреттері, күйшілер бейнесі. Пәнаралық байланыс: Музыка – күй тыңдау; Сөйлеуді дамыту – жаңа сөздерді айту; Шығармашылық – домбыраны безендіру; Қоршаған ортамен таныстыру – ұлттық мұрамен танысу. Сөздік жұмыс: Домбыра, күй, күйші, әуен, ұлттық аспап, музыка, үн. Алдын ала жұмыс: Домбыра суретін қарастыру; Қазақ әндерін тыңдау; Музыкалық аспаптар туралы әңгімелеу. Сабақ барысы
58 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Домбырамды қолыма, Әуен қонсын жаныма. Күй тыңдайық бәріміз, Қуаныш толсын сәніміз. Балалар бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен өнерлісің!» – «Сен көңілдісің!» – «Сен ақылдысың!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші домбыраны көрсетеді. Сұрақтар: Балалар, бұл қандай аспап? Үйде домбыра көрдіңдер ме? Домбыраның үнін естідіңдер ме? Жұмбақ Екі ішегі бар, Үні қандай жарасқан. Қазақтың төл аспабы, Бұл не екен балалар? (Домбыра) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Домбыра – қазақ халқының ең қастерлі ұлттық аспабы. Қазақ халқы домбырамен ән айтып, күй тартқан. Домбыраның үні әдемі әрі жағымды болады. Домбырада орындалатын әуенді күй дейді. Күйді орындайтын адамды күйші деп атайды. Домбырамен таныстыру Домбыраның бөліктерін көрсету: Шанағы Мойны Ішегі Балалар қайталайды. Күй тыңдау Балалар қысқа күй тыңдайды. Тәрбиеші сұрайды: Музыка көңілді ме? Қандай дыбыс естідіңдер? Ұнады ма? Сөздік жұмыс Домбыра – күй – әуен – күйші
59 Жаңа сөздерді қайталау. 4. Ойын кезеңі Дидактикалық ойын: «Дыбысты тап» Домбыра үнін басқа дыбыстардан ажырату. Ойын: «Қай аспап?» Суреттен домбыраны табу. Қимылды ойын: «Күй ырғағымен жүрейік» Балалар әуенге сәйкес қозғалады. 5. Сергіту сәті Домбыра үні төгілсін, Көңілімізге берілсін. Әуенменен билейік, Көңілді боп жүрейік. 6. Шығармашылық жұмыс «Домбыраны сәндейік» Балалар домбыра суретін оюлармен безендіреді. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? Домбыра қандай аспап? Домбырадан не шығады? Күйді кім орындайды? Балалардың жауаптары тыңдалады. Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы тыңдадыңдар!» «Сендер домбыраны жақсы таныдыңдар!» Қорытынды нәтиже: Балалар домбыра туралы толық түсінік алады, ұлттық аспапты танып біледі, домбыра үнін ажыратады, музыка тыңдау мәдениеті қалыптасады және ұлттық өнерге қызығушылығы артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Жаңылтпаш жаттаймыз» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларды қазақ халқының ауыз әдебиеті үлгілерінің бірі – жаңылтпашпен таныстыру, сөздерді анық әрі дұрыс айтуға үйрету. Тіл дыбыстарын дұрыс дыбыстауға, есте сақтау қабілетін дамытуға, сөйлеу мәдениетін қалыптастыруға және ұлттық құндылықтарға қызығушылықтарын арттыру. Міндеттері: Жаңылтпаш туралы түсінік қалыптастыру;
60 Сөздерді анық, таза айтуға үйрету; Дыбыстарды дұрыс айту дағдыларын қалыптастыру; Есте сақтау, зейін қою қабілеттерін дамыту; Байланыстырып сөйлеу тілін жетілдіру; Сөздік қорын байыту; Тыңдау мәдениетін қалыптастыру; Қазақ ауыз әдебиетіне қызығушылықтарын арттыру. Күтілетін нәтиже: Біледі: Жаңылтпаштың сөзді анық айту үшін айтылатынын біледі. Түсінеді: Жаңылтпашты дұрыс әрі асықпай айту қажет екенін түсінеді. Қолданады: Қарапайым жаңылтпаштарды қайталап айтып бере алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Түсіндіру, әңгімелеу, қайталау, жаттықтыру, сұрақ-жауап, ойын технологиясы, көрнекілік, мадақтау. Көрнекіліктер: Суретті карточкалар, дыбыстық суреттер, жаңылтпаш жазылған көрнекілік, тақырыптық суреттер. Пәнаралық байланыс: Сөйлеуді дамыту – дұрыс дыбыстау; Көркем әдебиет – ауыз әдебиетімен танысу; Музыка – ырғақпен айту; Шығармашылық – сөзбен ойын. Сөздік жұмыс: Жаңылтпаш, анық айту, дыбыс, сөз, қайталау, жаттау. Алдын ала жұмыс: Қарапайым сөздерді анық айтуға жаттықтыру; Тіл ұстарту жаттығуларын жасау; Қазақ ауыз әдебиеті туралы қысқаша әңгімелеу. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Тілім менің тәтті тіл, Таза сөйлеп жаттығам. Жаңылтпашты жаттайық, Әдемі сөйлеп мақтанам. Балалар бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен ақылдысың!» – «Сен әдемі сөйлейсің!» – «Сен тапқырсың!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші сұрақ қояды:
61 Балалар, сөздерді тез айтып көрдіңдер ме? Кейде сөзден жаңылып қаласыңдар ма? Тәрбиеші түсіндіреді: Жаңылтпаш – тілді жаттықтыратын қызықты сөздер. Жұмбақ Айтамын мен тез-тезден, Жаңылысып кетпеспен. Тілді жаттықтырады, Бұл не екен балалар? (Жаңылтпаш) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Қазақ халқы балалардың тілін дамыту үшін жаңылтпаш айтқызған. Жаңылтпаштар сөзді анық айтуға, дұрыс сөйлеуге көмектеседі. Жаңылтпашпен таныстыру Тәрбиеші баяу, анық айтып береді: Аппақ қар, Ақша қар. Балалар бірге қайталайды. Доп, доп, доп, Топ, топ, топ. Балалар қайталайды. Шеше, шеше, Неше кесе? Сынды кеше Неше кесе? Балалар тәрбиешімен бірге бірнеше рет айтады. Дыбыстық жаттығу Балалар дыбыстарды анық айтуға жаттығады: Ш-ш-ш Р-р-р С-с-с Сөздік жұмыс Жаңылтпаш – анық айту – жаттау 4. Ойын кезеңі Ойын: «Кім тез айтады?» Балалар жаңылтпашты қайталайды. Дидактикалық ойын: «Сөзді дұрыс айт» Тәрбиеші сөзді айтады, балалар қайталайды. Ойын: «Қай дыбысты естідің?» Дыбысты ажырату. 5. Сергіту сәті Тілімізді жаттықтырып, Жаңылтпашты айтайық.
62 Таза сөйлеп бәріміз, Көңілді боп ойнайық. 6. Шығармашылық жұмыс «Мен айтамын» Балалар ұнаған жаңылтпашты жеке айтып көреді. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не үйрендік? Жаңылтпаш не үшін керек? Қай жаңылтпаш ұнады? Балалардың жауаптары тыңдалады. Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте анық айттыңдар!» «Сендер сөздерді жақсы жаттадыңдар!» Қорытынды нәтиже: Балалар жаңылтпаш туралы түсінік алады, сөздерді анық айтуға жаттығады, тіл дыбыстарын дұрыс дыбыстау дағдылары қалыптасады, есте сақтау қабілеті дамиды және қазақ ауыз әдебиетіне қызығушылықтары артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Батырлар жыры» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларды қазақ халқының батырлар жыры туралы қарапайым түсінікпен таныстыру, батырлардың ерлігі, елін қорғауы туралы әңгімелеу. Балалардың Отанға деген сүйіспеншілігін арттыру, батылдыққа, ержүректілікке, достыққа тәрбиелеу және ұлттық құндылықтарға қызығушылықтарын қалыптастыру. Міндеттері: Батырлар жыры туралы қарапайым түсінік беру; Батырлардың ерлік істерімен таныстыру; Батырларға тән қасиеттерді түсіндіру; Балалардың тыңдау, есте сақтау қабілеттерін дамыту; Сөздік қорын жаңа сөздермен толықтыру; Байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамыту; Батылдыққа, елін сүюге тәрбиелеу; Ұлттық мұраға қызығушылық қалыптастыру. Күтілетін нәтиже: Біледі: Батырлардың елін қорғаған ержүрек адамдар екенін біледі. Түсінеді:
63 Батырлардың күшті, батыл, қамқор болғанын түсінеді. Қолданады: Батыр туралы қарапайым әңгіме айтып, сұрақтарға жауап береді. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, мәнерлеп оқу, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, рөлдік ойын, мадақтау. Көрнекіліктер: Қазақ батырларының суреттері, батыр киімі бейнелері, ат суреттері, қалқан, қылыш макеттері, кітаптар. Пәнаралық байланыс: Сөйлеуді дамыту – әңгімелеу; Көркем әдебиет – жырмен танысу; Қоршаған ортамен таныстыру – Отан туралы түсінік; Шығармашылық – батыр бейнесін құрастыру. Сөздік жұмыс: Батыр, ерлік, Отан, қорғау, батыл, ержүрек, жауынгер. Алдын ала жұмыс: Отан туралы әңгімелесу; Батыр суреттерін қарастыру; «Мен батыр боламын» тақырыбында әңгіме жүргізу. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Батыр болып өсеміз, Елімізді сүйеміз. Батыл болып әрқашан, Жақсылыққа жетеміз. Балалар жылы сөздер айтады: – «Сен батылсың!» – «Сен мықтысың!» – «Сен ақылдысың!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші батыр суретін көрсетеді. Сұрақтар: Балалар, бұл кім? Батыр деген кім? Батыр не істейді? Жұмбақ Елін қорғар ер жігіт, Қолында бар қаруы. Батыл, күшті, қайсар ол, Кім айтыңдар бәрің де? (Батыр) 3. Негізгі бөлім
64 Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Ертеде қазақ жерін қорғаған батырлар болған. Олар елін, жерін қорғап, халыққа қамқор болған. Батырлар өте батыл, күшті, ержүрек болған. Батырлар туралы әңгімелер мен жырларды батырлар жыры деп атайды. Балаларға жас ерекшелігіне сай қысқаша түсінік беру: Алпамыс батыр – батыл әрі мықты батыр туралы жыр. Қобыланды батыр – елін қорғаған ержүрек батыр туралы. Батырға тән қасиеттер Тәрбиеші түсіндіреді: Батыр қандай болады? ✔️ Батыл ✔️ Күшті ✔️ Мейірімді ✔️ Елін қорғайды ✔️ Достарына көмектеседі Сұрақ-жауап Батырлар не үшін күрескен? Батыр қандай болады? Сен батыр болсаң не істер едің? Сөздік жұмыс Батыр – ерлік – Отан – қорғау – батыл Балалар сөздерді қайталайды. 4. Ойын кезеңі Қимылды ойын: «Батыр болайық» Балалар батыр қимылдарын көрсетеді. Дидактикалық ойын: «Батырды тап» Суреттен батырды табу. Рөлдік ойын: «Ел қорғаушы» Балалар батыр рөліне енеді. 5. Сергіту сәті Батыр болып өсеміз, Биік шыңға жетеміз. Күшті болып әрқашан, Отанымды сүйемін. 6. Шығармашылық жұмыс «Мен батырмын» Балалар батыр туралы қысқаша әңгімелейді немесе суретпен жұмыс жасайды. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? Батыр қандай адам? Батырлар не істеген?
65 Сен қандай болғың келеді? Балалардың жауаптары тыңдалады. Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы жауап бердіңдер!» «Сендер нағыз батыр балаларсыңдар!» Қорытынды нәтиже: Балалар батырлар жыры туралы қарапайым түсінік алады, батырлардың ерлік қасиеттерін біледі, батылдыққа, Отанды сүюге тәрбиеленеді және ұлттық мұраға қызығушылықтары қалыптасады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Көктем табиғаты» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларды көктем мезгілінің табиғаттағы өзгерістерімен таныстыру, көктемнің ерекшеліктерін бақылауға үйрету. Табиғатқа деген сүйіспеншілік сезімін қалыптастыру, қоршаған ортаны аялауға тәрбиелеу және сөздік қорын дамыту. Міндеттері: Көктем мезгілінің ерекшеліктерін таныстыру; Табиғаттағы өзгерістерді бақылауға үйрету; Жыл құстары мен өсімдіктер туралы түсінік беру; Сөйлеу тілін дамыту; Сөздік қорын байыту; Табиғатты қорғауға тәрбиелеу; Байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамыту; Эстетикалық сезімін қалыптастыру. Күтілетін нәтиже: Біледі: Көктем мезгілінің белгілерін біледі. Түсінеді: Көктемде табиғаттың жаңаратынын түсінеді. Қолданады: Көктем туралы әңгімелеп, сұрақтарға жауап береді. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, бақылау, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, сергіту, шығармашылық жұмыс. Көрнекіліктер: Көктем суреттері, гүлдер, ағаштар, құстар бейнесі, табиғат көрінісі, мультимедиялық слайд. Пәнаралық байланыс:
66 Қоршаған ортамен таныстыру – табиғат өзгерістері; Сөйлеуді дамыту – әңгімелеу; Шығармашылық – сурет салу; Музыка – құстар үнін тыңдау. Сөздік жұмыс: Көктем, жылу, жаңбыр, гүл, бүршік, құс, табиғат, жасыл желек. Алдын ала жұмыс: Табиғатты бақылау; Суреттер қарау; Көктем туралы әңгімелесу; Құстар дыбысын тыңдау. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Көктем келді шуақты, Гүлдер ашты шырақты. Табиғат та оянды, Көңіліміз қуанды. Балалар бір-біріне жылы сөздер айтады: – «Сен әдемісің!» – «Сен мейірімдісің!» – «Сен ақылдысың!» 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші көктем суретін көрсетеді. Сұрақтар: Қазір қай мезгіл? Қыстан кейін не болады? Көктемде табиғатта не өзгереді? Жұмбақ Қар еріп, су ағады, Гүлдер шығып, жайнайды. Құстар келіп сайрайды, Бұл қай мезгіл айтайық? (Көктем) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Көктем – ең әдемі мезгілдердің бірі. Қар ериді, күн жылынады, ағаштар бүршік атады, гүлдер шығады. Құстар жылы жақтан ұшып келеді. Табиғаттағы өзгерістер Қар ериді Күн жылынады Шөп көгереді Гүлдер өседі
67 Құстар оралады Сұрақ-жауап Көктемде не болады? Құстар қайдан келеді? Гүлдер қашан шығады? Сөздік жұмыс Көктем – гүл – бүршік – құс – жасыл желек 4. Ойын кезеңі Ойын: «Қай мезгіл?» Суреттер арқылы мезгілді табу. Ойын: «Гүлді тап» Көктемге қатысты заттарды ажырату. Қимылды ойын: «Құстар ұшады» Балалар құстардың қимылын салады. 5. Сергіту сәті Гүлдей жайнап өсеміз, Көктемменен күлеміз. Құстар болып ұшамыз, Бақытты боп жүреміз. 6. Шығармашылық жұмыс «Көктем көрінісі» Балалар гүлдер мен күн суретін салады. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? Көктемде не өзгереді? Қандай гүлдер өседі? Балалардың жауаптары тыңдалады. Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы!» «Сендер табиғатты жақсы білесіңдер!» Қорытынды нәтиже: Балалар көктем мезгілінің ерекшеліктерін біледі, табиғаттағы өзгерістерді түсінеді, қоршаған ортаны бақылауға үйренеді және табиғатқа сүйіспеншілігі артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Наурыз мейрамы» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты:
68 Балаларға Наурыз мейрамы туралы түсінік беру, ұлттық мерекенің ерекшеліктерімен таныстыру. Қазақ халқының салт-дәстүріне қызығушылығын арттыру, ұлттық құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеу. Міндеттері: Наурыз мерекесі туралы түсінік қалыптастыру; Ұлттық салт-дәстүр элементтерімен таныстыру; Қазақтың ұлттық тағамдары туралы қарапайым мағлұмат беру; Сөздік қорын байыту; Байланыстырып сөйлеу дағдысын дамыту; Ұлттық ойындарға қызығушылық қалыптастыру; Достыққа, бірлікке тәрбиелеу; Ұлттық мәдениетті құрметтеуге баулу. Күтілетін нәтиже: Біледі: Наурыздың көктем мерекесі екенін біледі. Түсінеді: Наурызда адамдар бір-біріне жақсы тілек айтып, мерекелейтінін түсінеді. Қолданады: Наурыз туралы әңгімелеп, сұрақтарға жауап береді. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, ойын технологиясы, көрнекілік, шығармашылық жұмыс, мадақтау. Көрнекіліктер: Киіз үй суреті, ұлттық киімдер, ұлттық тағамдар, Наурыз мерекесі бейнеленген суреттер. Сөздік жұмыс: Наурыз, мереке, көктем, киіз үй, наурызкөже, ұлттық тағам, дәстүр. Алдын ала жұмыс: Наурыз туралы әңгіме оқу; Ұлттық тағамдар суретін қарау; Қазақтың ұлттық әуендерін тыңдау. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Шаттық шеңбері Армысың, әз Наурыз, Қуаныш боп кел Наурыз. Береке мен бірліктің, Мерекесі сен Наурыз! 2. Қызығушылықты ояту Сұрақтар: Наурыз деген не? Наурызда адамдар не істейді? Қандай ұлттық тағам білесіңдер? Жұмбақ Жыл басы деп атайды,
69 Бар халық оны тойлайды. Дастарқанға дәм толып, Қуанышпен қарсы алады. (Наурыз) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Наурыз – көктем мерекесі. Бұл күні адамдар бір-біріне жақсы тілек айтып, мерекені қуанышпен қарсы алады. Киіз үй тігіліп, ұлттық тағамдар дайындалады. Наурызкөже пісіріледі. Наурызда болатын дәстүрлер: Амандасу Бата беру Наурызкөже ішу Ұлттық ойындар ойнау Ән айту, би билеу Сұрақ-жауап Наурыз қандай мереке? Наурызда не дайындалады? Адамдар бір-біріне не айтады? 4. Ойын кезеңі Ұлттық ойын: «Арқан тарту» Дидактикалық ойын: «Ұлттық тағамды тап» 5. Сергіту сәті Күн шықты жарқырап, Наурыз келді жарқырап. Би билейміз, ән айтамыз, Қуанышпен қарсы аламыз. 6. Шығармашылық жұмыс «Наурыз дастарханы» Балалар ұлттық тағамдар бейнесін құрастырады немесе суретін салады. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? Наурыз қандай мереке? Наурызда қандай тағам дайындалады? Мадақтау: «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы!» «Ұлттық мерекені жақсы білдіңдер!» Қорытынды нәтиже: Балалар Наурыз мейрамы туралы түсінік алады, ұлттық дәстүрлермен танысады, ұлттық ойындарға қызығушылығы артады және қазақ халқының мәдениетін құрметтеуге үйренеді.
70 Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Ұлттық ойын – Ханталапай» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларды қазақтың ұлттық ойыны «Ханталапай» арқылы ептілікке, шапшаңдыққа, байқампаздыққа баулу. Ойын барысында ұлттық құндылықтарды таныстыру, бірлесіп ойнау мәдениетін қалыптастыру, қол қимылдары мен зейінін дамыту. Міндеттері: Ұлттық ойын «Ханталапай» ережесімен таныстыру; Ептілік пен жылдамдықты дамыту; Зейін мен шапшаң ойлау қабілетін жетілдіру; Ұжымда ойнау мәдениетін қалыптастыру; Қазақтың ұлттық ойындарына қызығушылық ояту; Қауіпсіздік ережесін сақтауға үйрету; Сөздік қорын байыту; Қимыл-қозғалыс белсенділігін арттыру. Күтілетін нәтиже: Біледі: «Ханталапай» ойынының ережесін біледі. Түсінеді: Ойынның шапшаңдық пен ептілікке үйрететінін түсінеді. Қолданады: Ойынды ережеге сай ойнап, асықты тез жинай алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Түсіндіру, көрсету, ойын әдісі, жарыс элементі, сұрақ-жауап, мадақтау. Көрнекіліктер: Асықтар, дорба, шеңбер белгісі, ұлттық киім суреттері, ойын алаңы. Пәнаралық байланыс: Дене шынықтыру – қозғалыс белсенділігі; Таным – ойлау, жылдам шешім қабылдау; Коммуникация – ережені түсіндіру; Шығармашылық – ұлттық ойын мәдениеті. Сөздік жұмыс: Ханталапай, асық, ептілік, шапшаңдық, жеңіс, ереже. Алдын ала жұмыс: Асықпен танысу; Ұлттық ойындар туралы әңгіме; Қарапайым қозғалыс жаттығулары. Ойын барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі
71 Балалар шеңберге тұрады. Шаттық шеңбері Біз балалар шапшаңбыз, Ойында да сақпыз. Ұлттық ойынды үйреніп, Күшті, епті боламыз! 2. Түсіндіру кезеңі Тәрбиеші түсіндіреді: «Ханталапай» – қазақтың ұлттық асық ойыны. Ойын кезінде балалар тез қимылдап, шашылған асықты жылдам жинауы керек. 3. Ойын ережесі Асықтар ортаға шашылады; «Ханталапай!» деген белгі берілгенде балалар тез жинайды; Кім көп асық жинаса – сол жеңімпаз. 4. Негізгі ойын кезеңі Балалар екі топқа бөлінеді: Тәрбиеші белгі береді; Балалар асықтарды жинайды; Әр бала жинаған асығын санайды. 5. Қауіпсіздік ережесі Итермеу; Бір-бірін қағып кетпеу; Белгісіз жүгірмеу; Тәрбиешіні тыңдау. 6. Сергіту сәті Асық теріп ойнаймыз, Шапшаң болып жайнаймыз. Ұлттық ойын арқылы, Күшті бала боламыз! 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Қандай ойын ойнадық? Ойын қалай аталады? Кім шапшаң болды? Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте епті екенсіңдер!» «Бәрің жақсы ойнадыңдар!» Қорытынды нәтиже: Балалар «Ханталапай» ұлттық ойыны арқылы ептілікке, шапшаңдыққа, ұйымшылдыққа үйренеді, ұлттық ойынға қызығушылығы артады және қимыл-қозғалыс дағдылары дамиды.
72 Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Ұлттық ойын – Арқан тарту» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларды қазақтың ұлттық ойыны «Арқан тарту» арқылы күш, ептілік, төзімділік және ұйымшылдыққа баулу. Ұжыммен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру, ұлттық ойындарға қызығушылығын арттыру және дене қимыл белсенділігін дамыту. Міндеттері: Ұлттық ойын «Арқан тарту» ережесімен таныстыру; Күш, ептілік, төзімділік қасиеттерін дамыту; Командалық жұмыс дағдыларын қалыптастыру; Ұлттық ойындарға қызығушылық ояту; Қауіпсіздік ережелерін сақтауға үйрету; Сөздік қорын байыту; Дене қимыл белсенділігін арттыру; Бір-бірін сыйлауға тәрбиелеу. Күтілетін нәтиже: Біледі: «Арқан тарту» ойынының ережесін біледі. Түсінеді: Ойынның күш пен бірлікті қажет ететінін түсінеді. Қолданады: Командамен бірге арқан тартып ойнай алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Түсіндіру, көрсету, ойын әдісі, жарыс элементі, сұрақ-жауап, мадақтау. Көрнекіліктер: Арқан, белгіленген алаң, ұлттық киім суреттері, команда белгілері. Пәнаралық байланыс: Дене шынықтыру – қозғалыс дағдылары; Таным – күш, тепе-теңдік; Коммуникация – ережені түсіну; Әлеуметтік орта – ұжымдық жұмыс. Сөздік жұмыс: Арқан, тарту, күш, команда, жеңіс, бірлік, ереже. Алдын ала жұмыс: Ұлттық ойындар туралы әңгімелеу; Арқанды таныстыру; Қарапайым қимыл жаттығулары. Ойын барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шеңберге тұрады.
73 Шаттық шеңбері Біз балалар күштіміз, Ойында да тындырымыз. Бірлікпенен ойнаймыз, Жеңіске біз ұмтыламыз! 2. Түсіндіру кезеңі Тәрбиеші түсіндіреді: «Арқан тарту» – қазақтың ұлттық ойыны. Бұл ойында балалар екі топқа бөлініп, арқанды өз жағына тартуға тырысады. Күш пен бірлік қажет. 3. Ойын ережесі Балалар екі командаға бөлінеді; Арқанның ортасында белгі болады; Белгі өз жағына өткен команда жеңеді; Қауіпсіздік сақталады. 4. Негізгі ойын кезеңі Командалар дайындалады; «Бастаймыз!» белгісі беріледі; Балалар арқанды тартады; Жеңімпаз анықталады. 5. Қауіпсіздік ережесі Қатты жұлқып тартпау; Құлап қалмау; Бір-бірін итермеу; Тәрбиешінің белгісін тыңдау. 6. Сергіту сәті Тартамыз біз арқанды, Бірлік керек бар жанды. Күшті болып өсеміз, Жеңіске біз жетеміз! 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Қандай ойын ойнадық? Ойын қалай аталады? Қай команда жеңді? Бірлік не үшін керек? Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте ұйымшыл болдыңдар!» «Күшті команда болдыңдар!» Қорытынды нәтиже: Балалар «Арқан тарту» ұлттық ойыны арқылы күш, ептілік, бірлік және ұйымшылдықты меңгереді, командалық жұмыс дағдылары қалыптасады және ұлттық ойындарға қызығушылығы артады.
74 Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Еңбек және еңбекқорлық» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға еңбек ұғымы мен еңбекқорлықтың мәнін түсіндіру. Еңбек ету арқылы адам өмірінде жетістікке жететінін ұғындыру, қарапайым еңбек түрлерімен таныстыру және еңбекті құрметтеуге тәрбиелеу. Міндеттері: «Еңбек», «еңбекқорлық» ұғымдарын түсіндіру; Еңбек түрлерімен таныстыру (үйдегі, балабақшадағы, табиғаттағы); Қарапайым еңбек әрекеттерін көрсету; Еңбекке қызығушылық қалыптастыру; Сөйлеу тілін дамыту; Сөздік қорын байыту; Ұқыптылық пен жауапкершілікке тәрбиелеу; Еңбекті құрметтеуге үйрету. Күтілетін нәтиже: Біледі: Еңбек адамның өміріндегі маңызды іс екенін біледі. Түсінеді: Еңбек арқылы жетістікке жетуге болатынын түсінеді. Қолданады: Қарапайым еңбек әрекеттерін орындай алады (жинау, реттеу, көмектесу). Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, үлгі көрсету, мадақтау. Көрнекіліктер: Еңбек құралдары суреттері, тазалық құралдары, бағбан, құрылысшы, аспаз бейнелері, слайдтар. Пәнаралық байланыс: Қоршаған ортамен таныстыру – мамандықтар; Сөйлеуді дамыту – әңгімелеу; Шығармашылық – еңбек бейнесін салу; Таным – еңбек құралдарын тану. Сөздік жұмыс: Еңбек, еңбекқор, ұқыпты, жұмыс, тазалық, көмек, жауапкершілік. Алдын ала жұмыс: Мамандықтар туралы әңгіме; Үйдегі еңбек туралы айту; Қарапайым жинау жұмыстарын бақылау. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі
75 Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Еңбек етсек ерінбей, Боламыз біз үлгілі. Тазалық пен тәртіпті, Сақтаймыз біз күнде де. 2. Қызығушылықты ояту Сұрақтар: Үйде анаңа көмектесесіңдер ме? Балабақшада не істейсіңдер? Еңбек деген не? Жұмбақ Қолыңмен істейсің, Нәтижесін көресің. Жақсы іс пен табысқа, Осы арқылы жетесің. (Еңбек) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Еңбек – адамның өз қолымен жасайтын пайдалы ісі. Еңбекқор адам әрқашан жетістікке жетеді. Балалар да кішкентай жұмыстарды орындау арқылы еңбекқор бола алады. Еңбек түрлері Үйдегі еңбек (жинау, көмектесу) Балабақшадағы еңбек (ойыншық жинау) Табиғаттағы еңбек (гүл суару) Сұрақ-жауап Еңбек не үшін керек? Еңбекқор адам қандай болады? Сен не істей аласың? Сөздік жұмыс Еңбек – жұмыс – көмек – ұқыптылық – жауапкершілік 4. Ойын кезеңі Ойын: «Кім не істейді?» Мамандық суреттерін табу. Ойын: «Жинап қой» Ойыншықтарды ретке келтіру. Қимылды ойын: «Еңбек құралын тап» 5. Сергіту сәті Еңбек етем күнде мен, Ұқыпты боп жүрем мен. Тәртіп сақтап әрқашан, Бақытты боп жүрем мен. 6. Шығармашылық жұмыс
76 «Еңбек үстінде» Балалар еңбек суреттерін салады. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Еңбек деген не? Еңбекқор адам қандай болады? Біз қандай еңбек жасадық? Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы!» «Сендер еңбекқор балаларсыңдар!» Қорытынды нәтиже: Балалар еңбек пен еңбекқорлық туралы түсінік алады, қарапайым еңбек әрекеттерін орындайды, еңбекті бағалауды үйренеді және жауапкершілік, ұқыптылық қасиеттері қалыптасады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Кітап – білім бұлағы» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға кітаптың білім мен тәрбие көзі екенін түсіндіру. Кітапқа деген қызығушылықтарын арттыру, кітапты күтіп ұстауға үйрету және оқу мәдениетін қалыптастыру. Міндеттері: Кітаптың маңызы туралы түсінік беру; Кітаптың адам өміріндегі рөлін түсіндіру; Кітапқа ұқыпты қарауға үйрету; Сөздік қорын байыту; Байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамыту; Оқу мәдениетін қалыптастыру; Қызығушылық пен сүйіспеншілік ояту; Ұқыптылыққа тәрбиелеу. Күтілетін нәтиже: Біледі: Кітаптың білім көзі екенін біледі. Түсінеді: Кітап оқыса білім артатынын түсінеді. Қолданады: Кітап туралы әңгімелеп, оны дұрыс ұстауды біледі. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, мадақтау. Көрнекіліктер:
77 Кітаптар, ертегі кітаптары, балалар энциклопедиясы, кітапхана суреттері. Пәнаралық байланыс: Көркем әдебиет – ертегі оқу; Сөйлеуді дамыту – әңгімелеу; Таным – ақпарат алу; Шығармашылық – кітап суретін салу. Сөздік жұмыс: Кітап, білім, бұлақ, ертегі, бет, мұқаба, кітапхана. Алдын ала жұмыс: Кітаппен таныстыру; Ертегі оқу; Кітапхана туралы әңгімелеу. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Кітап менің досымсың, Білім берер қосымсың. Оқыған сайын өсемін, Ақылды боп өсемін. 2. Қызығушылықты ояту Тәрбиеші кітап көрсетеді. Сұрақтар: Бұл не? Кітап не үшін керек? Кітаптан не үйренеміз? Жұмбақ Беті бар, бірақ жаны жоқ, Білім бар, бірақ қаны жоқ. Сөйлетеді адамды, Бұл не екен, табайық? (Кітап) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Кітап – адамның ең жақын досы. Кітаптан біз әртүрлі білім аламыз: ертегі, өлең, табиғат, тарих туралы. Кітап түрлері Ертегі кітаптар Өлең кітаптар Суретті кітаптар Балалар энциклопедиясы Сұрақ-жауап Кітап не үшін керек? Кітапты қалай ұстау керек?
78 Сен қандай кітап ұнатасың? Сөздік жұмыс Кітап – білім – бұлақ – кітапхана – мұқаба 4. Ойын кезеңі Ойын: «Қай кітап?» Суреттер арқылы кітап түрін табу. Ойын: «Дұрыс па, бұрыс па?» Кітапты күту ережелерін ажырату. 5. Сергіту сәті Кітап ашам парақтап, Білім алам саналап. Ақылды боп өсемін, Кітаппенен дос болып. 6. Шығармашылық жұмыс «Менің сүйікті кітабым» Балалар кітаптың суретін салады. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Кітап не береді? Кітапты қалай ұстау керек? Кітап неге дос? Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы!» «Кітапты жақсы көресіңдер!» Қорытынды нәтиже: Балалар кітаптың білім көзі екенін түсінеді, кітапқа қызығушылықтары артады, ұқыптылыққа үйренеді және оқу мәдениеті қалыптасады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Достық – 1 мамыр» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға 1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі мен достық күні туралы түсінік беру. Достық, сыйластық, татулық ұғымдарын қалыптастыру, әр ұлт өкілдеріне құрметпен қарауға тәрбиелеу. Міндеттері: 1 мамыр мерекесі туралы түсінік беру; «Достық», «бірлік», «татулық» ұғымдарын түсіндіру; Әртүрлі ұлттардың достығын таныстыру; Сөйлеу тілін дамыту; Сөздік қорын байыту;
79 Қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру; Құрмет пен сыйластыққа тәрбиелеу; Ұжымда жұмыс жасауға үйрету. Күтілетін нәтиже: Біледі: 1 мамыр – Достық пен бірлік мерекесі екенін біледі. Түсінеді: Қазақстанда әртүрлі ұлт өкілдері тату тұратынын түсінеді. Қолданады: Достық туралы әңгімелеп, жақсы қарым-қатынас жасай алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, мадақтау, сергіту. Көрнекіліктер: Қазақстан халқы Ассамблеясы суреттері, әр ұлт киімдері, достық бейнелері, гүлдер, көктем көрінісі. Пәнаралық байланыс: Қоршаған ортамен таныстыру – қоғам; Сөйлеуді дамыту – әңгімелеу; Музыка – достық әндері; Шығармашылық – сурет салу. Сөздік жұмыс: Достық, бірлік, татулық, сыйластық, мереке, халық. Алдын ала жұмыс: Қазақстан халықтары туралы әңгіме; Достық тақырыбындағы өлеңдер; Суреттер қарау. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады. Шаттық шеңбері Біз доспыз, біргеміз, Тату тәтті күндеміз. Қазақстан елінде, Бақытты боп жүреміз. 2. Қызығушылықты ояту Сұрақтар: Дос деген кім? Біз неге тату болуымыз керек? 1 мамыр қандай мереке? Жұмбақ Бірлігі бар елдің, Тірлігі де берекелі. Достық орнаған жерде, Бәрі бақытты, көркемі.
80 (Достық) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: 1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі мен достық күні. Бұл күні әртүрлі ұлт өкілдері бір-біріне құрмет көрсетіп, татулықты дәріптейді. Достық туралы түсінік Дос көмектеседі Дос ренжітпейді Дос бірге ойнайды Дос бөліседі Сұрақ-жауап Дос қандай болады? Бірлік не үшін керек? Сен досыңа қалай көмектесесің? Сөздік жұмыс Достық – бірлік – татулық – сыйластық – халық 4. Ойын кезеңі Ойын: «Досымды тап» Балалар жұп болып ойнайды. Ойын: «Жақсы әрекет» Жақсы және жаман әрекеттерді ажырату. 5. Сергіту сәті Достармен біз күлеміз, Бірге ойнап жүреміз. Татулық пен бірлікте, Бақытты боп өсеміз. 6. Шығармашылық жұмыс «Достық гүлі» Балалар гүл суретіне достық сөздерін салады. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? 1 мамыр қандай мереке? Дос қандай болады? Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы!» «Сендер нағыз тату балаларсыңдар!» Қорытынды нәтиже: Балалар 1 мамыр – Достық күні туралы түсінік алады, бірлік пен татулықтың маңызын біледі, достық қарым-қатынас дағдылары қалыптасады және сыйластыққа үйренеді.
81 Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Отан қорғау» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға Отан ұғымын түсіндіру, елін, жерін қорғау – әр азаматтың қасиетті борышы екенін қарапайым түрде ұғындыру. Балаларды батылдыққа, елжандылыққа, Отанын сүюге тәрбиелеу. Міндеттері: «Отан», «қорғау» ұғымдарын түсіндіру; Отан қорғаушы мамандығымен таныстыру; Батылдық, ерлік туралы қарапайым түсінік беру; Сөйлеу тілін дамыту; Сөздік қорын байыту; Байланыстырып сөйлеуге үйрету; Патриоттық сезім қалыптастыру; Ұжымда тәртіп сақтауға тәрбиелеу. Күтілетін нәтиже: Біледі: Отан – туған жер, ел екенін біледі. Түсінеді: Отанды қорғау маңызды екенін түсінеді. Қолданады: Отан туралы қарапайым әңгіме айтып, сұрақтарға жауап береді. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, сергіту, мадақтау. Көрнекіліктер: Әскерилер суреттері, ту, елтаңба, Отан бейнесі, әскери техника суреттері. Пәнаралық байланыс: Қоршаған ортамен таныстыру – мемлекет; Сөйлеуді дамыту – әңгімелеу; Музыка – патриоттық әндер; Шығармашылық – сурет салу. Сөздік жұмыс: Отан, қорғау, батыр, сарбаз, ел, жер, ерлік. Алдын ала жұмыс: Отан туралы әңгімелеу; Әскерилер суретін қарау; «Менің Отаным» тақырыбында сөйлесу. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Балалар шаттық шеңберіне тұрады.
82 Шаттық шеңбері Отан – менің жүрегім, Отан – менің тірегім. Елім үшін әрқашан, Батыл болып жүремін. 2. Қызығушылықты ояту Сұрақтар: Отан деген не? Отанды кім қорғайды? Сен Отанды жақсы көресің бе? Жұмбақ Елін, жерін қорғайды, Қайсар болып тозбайды. Қаруы бар, тәртібі бар, Бұл кім екен, ойланшы? (Сарбаз) 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Тәрбиеші түсіндіреді: Отан – біздің туған жеріміз, еліміз. Отанды қорғау – үлкен жауапкершілік. Елді сарбаздар, батырлар қорғайды. Отан қорғаушы туралы Сарбаздар тәртіпті Батыл және күшті Елін жақсы көреді Халықты қорғайды Сұрақ-жауап Отан деген не? Отанды кім қорғайды? Батыр қандай болады? Сөздік жұмыс Отан – сарбаз – батыр – ерлік – қорғау 4. Ойын кезеңі Ойын: «Батыр болайық» Балалар әскери қимылдар жасайды. Ойын: «Тап та айт» Суреттен сарбазды табу. 5. Сергіту сәті Біз сарбаз боламыз, Елді қорғай аламыз. Батыл болып өсеміз, Отанды біз сүйеміз. 6. Шығармашылық жұмыс «Менің Отаным» Балалар Отанның суретін салады (ту, күн, жер).
83 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? Отанды кім қорғайды? Отанды қалай жақсы көреміз? Мадақтау «Жарайсыңдар!» «Өте жақсы!» «Сендер нағыз патриот балаларсыңдар!» Қорытынды нәтиже: Балалар Отан ұғымын түсінеді, елін сүюге үйренеді, батылдық пен ерлік туралы қарапайым түсінік алады және патриоттық сезімдері қалыптасады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Жыл мезгілдері. Көктем табиғаты» Тобы: Ересек топ (4 жас) Мақсаты: Балаларға жыл мезгілдері туралы түсінік беру, көктем мезгілінің ерекшеліктерін таныстыру. Табиғаттағы өзгерістерді бақылауға үйрету, көктемнің әсемдігін сезіндіру және табиғатты сүюге тәрбиелеу. Міндеттері: Жыл мезгілдері туралы түсінік қалыптастыру; Көктем мезгілінің негізгі белгілерін таныстыру; Табиғаттағы өзгерістерді бақылауға үйрету; Сөздік қорын байыту; Байланыстырып сөйлеу тілін дамыту; Табиғатты аялауға тәрбиелеу; Эстетикалық сезімді дамыту; Қоршаған ортаға қызығушылық қалыптастыру. Күтілетін нәтиже: Біледі: Жыл мезгілдері бар екенін және көктем мезгілін біледі. Түсінеді: Көктемде табиғаттың жаңаратынын түсінеді. Қолданады: Көктем туралы әңгімелеп, табиғат өзгерістерін айта алады. Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Әңгімелеу, түсіндіру, бақылау, сұрақ-жауап, көрнекілік, ойын технологиясы, сергіту, шығармашылық жұмыс. Көрнекіліктер: Жыл мезгілдері суреттері, көктем табиғаты, гүлдер, ағаштар, құстар бейнелері.
84 Сөздік жұмыс: Жыл мезгілдері, көктем, гүл, бүршік, құс, жасыл желек, жылу. Сабақ барысы 1. Ұйымдастыру кезеңі Шаттық шеңбері: Көктем келді жайдары, Гүлге толды айнала. Табиғат та оянды, Көңіліміз қуанды. 2. Қызығушылықты ояту Сұрақтар: Қазір қай мезгіл? Көктемде не өзгереді? Табиғат қалай оянады? 3. Негізгі бөлім Әңгімелеу Жыл мезгілдері төртке бөлінеді: қыс, көктем, жаз, күз. Көктем – табиғаттың оянатын мезгілі. Көктемнің белгілері: Қар ериді Күн жылынады Гүлдер өседі Құстар ұшып келеді Ағаштар бүршік жарады Сұрақ-жауап Көктемде не болады? Табиғат қалай өзгереді? Қандай құстар келеді? 4. Ойын кезеңі «Қай мезгіл?» «Көктем белгілерін тап» «Құстар ұшты» қимылды ойыны 5. Сергіту сәті Гүлдей жайнап өсеміз, Көктемменен күлеміз. Құстар болып ұшамыз, Көңілді боп жүреміз. 6. Шығармашылық жұмыс «Көктем табиғаты» – балалар гүл, күн, ағаш суретін салады. 7. Қорытынды бөлім Сұрақтар: Бүгін не туралы білдік? Көктемде қандай өзгерістер болады? Мадақтау: «Жарайсыңдар!»
85 «Табиғатты жақсы білесіңдер!» Қорытынды нәтиже: Балалар жыл мезгілдері туралы түсінік алады, көктемнің негізгі белгілерін біледі, табиғатты бақылауға үйренеді және қоршаған ортаға сүйіспеншілігі артады. Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: «Көктем табиғаты – ұлттық нақышта» Балаларға көктем мезгілін ұлттық өрнектермен байланыстыра отырып бейнелеу ұсынылады. Бұл жұмыс арқылы олар табиғат сұлулығын ғана емес, қазақтың ұлттық ою-өрнек өнерінің әсемдігін де сезінеді. Жұмыс мақсаты: Балалардың шығармашылық қабілетін дамыту, ұлттық құндылықтарға қызығушылығын арттыру, көктем табиғатын ұлттық нақышта бейнелеу арқылы эстетикалық талғамын қалыптастыру. Жұмыс мазмұны: Балалар суретінде көктем көрінісі ұлттық элементтермен үйлестіріледі: Күн бейнесі – ою-өрнек стилінде Гүлдер – «қошқармүйіз», «гүл ою» элементтерімен Ағаш бұтақтары – ұлттық өрнекке ұқсатып безендіру Көгілдір аспан мен бұлттар Киіз үй бейнесі (қалауы бойынша) Құс бейнесі – ұлттық стильде әшекейлеу Педагогтың іс-әрекеті: Ұлттық ою-өрнектерді (қошқармүйіз, тұмарша, гүл өрнек) көрсетеді; Көктем табиғатын ұлттық нақышпен байланыстырып түсіндіреді; Балалардың қиялын дамытуға бағыт береді; Түстерді үйлесімді таңдауға көмектеседі; Әр баланы мадақтап, қолдау көрсетеді. Қосымша тапсырма: «Менің көктемім қандай?» сөйлемін аяқтау Суреттегі бір ұлттық элементті атап айту Өз жұмысын топқа таныстыру Күтілетін нәтиже: Балалар көктем табиғатын ұлттық нақышта бейнелей алады, ою-өрнек элементтерін таниды, ұлттық құндылықтарға қызығушылығы артады, қиялы мен шығармашылық қабілеті дамиды.
86 Ұйымдастырылған іс-әрекет конспектісі Білім беру дағдысы: Әлеуметтік эмоционалды дағдыларды қалыптастыру Ұйымдастырылған іс-әрекет: Қоршаған ортамен таныстыру Тақырыбы: Қорытынды қайталау Мақсаты: Балалардың көктем мезгілі туралы алған білімдерін жүйелеу және бекіту, табиғат құбылыстарын дұрыс ажыратуға үйрету, ойлау, сөйлеу қабілетін дамыту және ұлттық құндылықтарға қызығушылығын арттыру. Қайталау барысы: Тәрбиеші балалармен өткен тақырыпты әңгіме, сұрақ-жауап және ойын арқылы қорытындылайды. Сұрақ-жауап әдісі: Біз қандай тақырыппен таныстық? Жыл мезгілдері нешеу? Көктемнің белгілерін атаңдар? Көктемде табиғатта қандай өзгерістер болады? Гүлдер қашан өседі? Құстар қай мезгілде ұшып келеді? Көктем неге әдемі мезгіл деп ойлайсыңдар? Толықтыру сұрақтары (ойландыру): Егер көктем болмаса не болар еді? Табиғатты не үшін қорғау керек? Сен көктемде не істегенді ұнатасың? Дидактикалық ойын: «Көктемді тап» Мақсаты: көктем белгілерін ажырату. Шарты: Балаларға әртүрлі суреттер беріледі (көктем және басқа мезгілдер). Олар тек көктемге қатысты суреттерді таңдайды: гүлдер жасыл шөп күн құстар (қысқа тән қар – қате жауап ретінде) Ойын: «Сөйлемді аяқта» Тәрбиеші бастайды, балалар аяқтайды: Көктемде күн … (жылынады) Көктемде гүлдер … (өседі) Көктемде құстар … (ұшып келеді) Көктем – ең … (әдемі) мезгіл Шығармашылық қорытынды: Балалар өз ойларын 1–2 сөйлеммен айтады: «Мен көктемді жақсы көремін, себебі…» «Көктемде табиғат…» Сергіту сәтін бекіту: Көктем келді көңілді,
87 Гүлге толды өмірді. Табиғатты қорғаймыз, Бақытты боп өсеміз. Қорытынды сөз (тәрбиеші): «Балалар, бүгін сендер көктем туралы өте жақсы білім көрсеттіңдер!» «Табиғатты жақсы көріп, оны қорғау – біздің міндетіміз!» «Жарайсыңдар!» Күтілетін нәтиже: Балалар көктем мезгілінің негізгі белгілерін бекітеді, сұрақтарға толық жауап береді, ойлау және сөйлеу дағдылары дамиды, табиғатқа деген сүйіспеншілігі артады және алған білімдерін өмірмен байланыстыра алады.
88 ҚОРЫТЫНДЫ «Мектепке дейінгі жастағы бала дамуындағы ұлттық құндылықтардың маңызы» тақырыбы негізінде әзірленіп, мектепке дейінгі ұйымдардағы оқу- тәрбие үдерісін жетілдіруге бағытталды. Құралдың басты идеясы – баланың тұлғалық дамуын ұлттық құндылықтармен ұштастыру арқылы оның рухани, адамгершілік, танымдық және шығармашылық қабілеттерін кешенді дамыту. Мектепке дейінгі кезең – баланың алғашқы дүниетанымы қалыптасатын, мінез-құлқы мен қарым-қатынас мәдениеті дамитын маңызды кезең. Осы жаста берілген тәрбие мен білім баланың болашақ тұлға ретінде қалыптасуына тікелей әсер етеді. Сондықтан әдістемелік құралда ұлттық тәрбие мазмұны балалардың күнделікті оқу іс-әрекетімен тығыз байланыстырылып берілді. Құралда ұсынылған материалдар баланың жас ерекшелігіне сай жеңіл, түсінікті және қызықты түрде құрастырылған. Әр тақырып ойын, көрнекілік, әңгімелеу, шығармашылық жұмыс, сергіту сәті және сұрақ-жауап әдістері арқылы беріліп, баланың белсенділігін арттыруға бағытталған. Бұл тәсілдер балалардың оқу процесіне қызығушылығын күшейтіп, білімді жеңіл қабылдауына мүмкіндік жасайды. Әдістемелік құралда ұлттық мазмұндағы оқу іс-әрекеттер кеңінен қамтылды. Атап айтқанда: ұлттық ойындар («Ханталапай», «Арқан тарту»); ұлттық тағамдар; ертегілер мен батырлар туралы әңгімелер; еңбек және еңбекқорлық; достық пен бірлік; Отанды сүю және қорғау; табиғат және жыл мезгілдері. Бұл тақырыптар балалардың тек білімін арттырып қана қоймай, олардың бойында ұлттық сана, елжандылық, адамгершілік және мәдени құндылықтарды қалыптастыруға ықпал етті. Педагогикалық тұрғыдан қарағанда, әдістемелік құралда қолданылған әдіс-тәсілдер баланың жан-жақты дамуына тиімді әсер етті. Ойын технологиясы арқылы балалардың ойлау, есте сақтау, зейін қою қабілеттері дамыды. Көрнекілік әдісі арқылы олар қоршаған ортаны нақты қабылдады. Ал әңгімелеу мен сұрақ-жауап әдістері балалардың сөйлеу тілін жетілдіріп, өз ойын еркін жеткізуге үйретті. Ұлттық құндылықтарды жүйелі енгізу нәтижесінде балалардың бойында мынадай қасиеттер қалыптасты: өз еліне, жеріне деген сүйіспеншілік; үлкенге құрмет, кішіге ізет; достық пен татулық; еңбекқорлық пен жауапкершілік; табиғатты аялау және қорғау; ұлттық мәдениетке қызығушылық пен құрмет.
89 Сонымен қатар, әдістемелік құрал педагогтың кәсіби шеберлігін арттыруға да мүмкіндік береді. Әрбір тақырып бойынша берілген құрылым тәрбиешінің сабаққа дайындалуын жеңілдетіп, оқу іс-әрекетін жүйелі әрі мақсатты ұйымдастыруға көмектеседі. Бұл өз кезегінде білім беру сапасын арттыруға ықпал етеді. Құралдың тағы бір маңызды ерекшелігі – оның тәжірибеге бағытталуы. Яғни, берілген тапсырмалар тек теориялық емес, практикалық әрекетпен ұштасып, баланың нақты әрекет арқылы білім алуына жағдай жасайды. Бұл мектепке дейінгі білім берудің негізгі талаптарына толық сәйкес келеді. Жалпы нәтиже: Әдістемелік құралды қолдану барысында: балалардың ұлттық құндылықтарға қызығушылығы тұрақты түрде қалыптасты; танымдық, тілдік және шығармашылық қабілеттері дамыды; байланыстырып сөйлеу дағдылары жетілді; адамгершілік және патриоттық қасиеттері нығайды; ұжымда жұмыс жасау дағдылары қалыптасты; қоршаған ортаға деген жауапкершілік сезімі артты; оқу іс-әрекетіне белсенді қатысу деңгейі жоғарылады. Қорытындылай келе, бұл әдістемелік құрал мектепке дейінгі ұйымдарда ұлттық құндылықтарды жүйелі түрде енгізу арқылы баланың жан-жақты дамуын қамтамасыз ететін, педагогикалық тәжірибеде тиімді қолдануға болатын маңызды әдістемелік еңбек болып табылады. Ол ұлттық тәрбиені заманауи білім беру үдерісімен ұштастырып, баланың тұлғалық дамуына берік негіз қалайды.
90 БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ ДИАГНОСТИКА БӨЛІМІ Мектепке дейінгі ұйымдағы оқу-тәрбие үдерісінің сапасын арттыруда бақылау және диагностика жұмыстары маңызды орын алады. Әдістемелік құрал аясында жүргізілетін бақылау мен диагностика балалардың ұлттық құндылықтарды меңгеру деңгейін, танымдық белсенділігін, сөйлеу, ойлау, шығармашылық қабілеттерінің даму ерекшеліктерін анықтауға бағытталады. Баланың даму деңгейін жүйелі бақылау арқылы педагог әр тәрбиеленушінің жеке ерекшелігін анықтап, білім беру үдерісін соған сәйкес ұйымдастыруға мүмкіндік алады. Диагностика нәтижелері педагогке оқу іс- әрекетін жоспарлауда, тиімді әдіс-тәсілдерді таңдауда және баланың даму динамикасын бақылауда маңызды көмек береді. Осы әдістемелік құрал бойынша бақылау жұмыстары оқу жылының үш кезеңінде жүргізіледі: 1. Бастапқы диагностика (қыркүйек) Оқу жылының басында жүргізіледі. Негізгі мақсаты – балалардың бастапқы білім деңгейін, ұлттық құндылықтар туралы түсінігін, сөйлеу және танымдық қабілеттерін анықтау. Анықталатын көрсеткіштер: ұлттық ұғымдарды білуі; қоршаған орта туралы қарапайым түсінігі; сөздік қорының деңгейі; қарым-қатынас жасау ерекшелігі; ойынға қатысу белсенділігі; шығармашылық әрекетке қызығушылығы. Бұл кезеңде педагог әр баланың бастапқы даму картасын жасап, жеке ерекшеліктеріне назар аударады. 2. Аралық диагностика (қаңтар) Оқу жылының ортасында өткізіледі. Бұл кезеңде балалардың дамуындағы өзгерістер, меңгерілген білім, білік және дағдылар деңгейі сараланады. Бақыланатын бағыттар: ұлттық ойындарға қызығушылығы; салт-дәстүр туралы түсінігі; ертегілер мен әңгімелерді түсінуі; сөйлем құрастыру деңгейі; өз ойын жеткізе білуі; ұжыммен жұмыс жасау дағдылары. Аралық диагностика нәтижесі педагогтің жұмыс жоспарына түзету енгізуге және қосымша жұмыстар ұйымдастыруға мүмкіндік береді. 3. Қорытынды диагностика (мамыр) Оқу жылының соңында жүргізіледі. Негізгі мақсаты – баланың жыл бойы меңгерген білімін, қалыптасқан дағдыларын және жалпы даму деңгейін анықтау. Бағаланатын көрсеткіштер:
91 ұлттық құндылықтарды тануы; ұлттық ойындар мен дәстүрлерді ажыратуы; байланыстырып сөйлеу дағдысы; шығармашылық белсенділігі; достық, сыйластық, еңбекқорлық сияқты адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуы; табиғатқа, Отанға, ұлттық мәдениетке көзқарасы. Диагностика жүргізу әдістері Балалардың жас ерекшелігіне сәйкес төмендегі әдістер қолданылады: 1. Бақылау әдісі Баланың күнделікті іс-әрекеті, ойын кезіндегі белсенділігі, қарым- қатынасы бақыланады. 2. Әңгімелесу әдісі Сұрақ-жауап арқылы баланың тақырыпты түсіну деңгейі анықталады. Мысалы: Отан деген не? Наурыз қандай мереке? Қандай ұлттық тағам білесің? Көктемде табиғатта не өзгереді? 3. Ойын әдісі Дидактикалық ойындар арқылы білім деңгейі бағаланады. Мысалы: «Суретті тап» «Қай ойын ұлттық?» «Ертегіні жалғастыр» 4. Шығармашылық әдіс Балалардың сурет салуы, құрастыруы, жапсыру жұмыстары арқылы қиялы мен түсіну деңгейі анықталады. 5. Практикалық тапсырмалар Баланың алған білімін іс жүзінде қолдануы бақыланады. Бағалау критерийлері Балалардың даму деңгейі төмендегі көрсеткіштер бойынша бағаланады: № Критерийлер Жоғары деңгей Орта деңгей Төмен деңгей 1 1 Ұлттық құндылықтарды білуі Толық меңгерген Жартылай меңгерген Қиналады 2 Сөйлеу дағдысы Еркін сөйлейді Кейде қиналады Аз сөйлейді 3 Танымдық белсенділігі Белсенді Орташа Төмен 4 Шығармашылық қабілеті Жоғары Орташа Төмен
92 5 Қарым-қатынас мәдениеті Еркін араласады Кейде қиналады Тұйық Мониторинг жүргізу Диагностика нәтижелері арнайы мониторинг кестесіне енгізіліп, әр баланың даму динамикасы салыстырмалы түрде сараланады. Бұл педагогке оқу-тәрбие жұмысының тиімділігін анықтауға мүмкіндік береді.
93 ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана, 2007 ж. (өзг. 2023 ж.) – 48 б. 2. Қазақстан Республикасы Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. – Астана, 2022 ж. – 32 б. 3. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы. – Астана, 2020 ж. – 56 б. 4. Назарбаев Н.Ә. «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру». – Астана, 2017 ж. – 20 б. 5. Қожахметова К.Ж. Этнопедагогика негіздері. – Алматы: Рауан, 2010 ж. – 240 б. 6. Қалиев С.Қ. Қазақ этнопедагогикасы. – Алматы: Білім, 2011 ж. – 320 б. 7. Алтынсарин Ы. Таңдамалы педагогикалық мұралары. – Алматы, 2005 ж. – 180 б. 8. Абай Құнанбаев. Қара сөздер. – Алматы: Атамұра, 2013 ж. – 160 б. 9. Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы: Ана тілі, 2005 ж. – 120 б. 10. Аймауытов Ж. Психология және педагогика негіздері. – Алматы, 2006 ж. – 210 б. 11. Мектепке дейінгі педагогика. Оқулық. – Алматы: Білім, 2012 ж. – 280 б. 12. Балалар психологиясы (мектепке дейінгі жас). – Алматы: Мектеп, 2014 ж. – 190 б. 13. Қазақтың ұлттық ойындары. Әдістемелік құрал. – Алматы, 2015 ж. – 96 б. 14. Қазақ халқының салт-дәстүрлері. Оқу құралы. – Алматы, 2016 ж. – 220 б. 15. Мектепке дейінгі ұйымдардағы оқу-әдістемелік кешен. – Астана, 2018 ж. – 310 б. 16. Сөйлеуді дамыту әдістемесі (балабақшаға арналған). – Алматы, 2019 ж. – 150 б. 17. Танымдық ойындар мен жаттығулар жинағы. – Алматы, 2021 ж. – 130 б.