Сыни ойлау
Сыни ойлау – тиімді шешім қабылдаудың негізі Орындаған: Нөкербек Нұрдана София: «Дұрыс шешім дұрыс сұрақтан басталады»
1 · Н Е Г І З Г І Ұ Ғ Ы М Сыни ойлау: ақпаратты емес, ойлау сапасын тексеру Маңыздысы — қанша ақпарат білетініңіз емес, оны қалай тексеретініңіз. Талдау Ақпаратты бөліктерге ажыратып, оның мағынасын түсіну. Бағалау Дәлелдің сапасын, дереккөзін және болжамын тексеру. Қорытынды Бірнеше баламаны салыстырып, негізді пікір қалыптастыру. СО Ф И Я Н Ы Ң С Ұ РАҒ Ы «Бұл ойдың дәлелі қандай?»
2 · Ф И Л О СО Ф И Я Л Ы Қ Ә Д І С Философия сыни ойлауға сұрақ қоюдан бастайды Дайын жауаптан бұрын ұғымның мәнін және оның негізін сұрау. Ойды тексерудің төрт тірегі Анық ұғым Сөздің нақты мағынасы түсінікті ме? Сенімді дәлел Бұл пікір қандай дерекке сүйенеді? Логикалық байланыс Қорытынды алғышарттан шыға ма? Қарсы пікір Басқа түсіндіруді тыңдауға дайынмын ба? Сократтық сұрақ қою өз сеніміңді қайта тексеруге мүмкіндік береді.
3 · О Й Л АУ М Ә Д Е Н И Е Т І Сократ, Платон, Аристотель: ойлау мәдениетінің үш қыры Сократ Диалог, сұрақ қою, өз білімінің шегін түсіну. Платон Пікірден білімге өту, ұғымдардың мәнін іздеу, диалог арқылы ақиқатқа жақындау. Аристотель Логикалық дәлелдеу, себеп-салдарды талдау және жүйелі жіктеу. София: «Бір пікірді үш түрлі жолмен тексеріп көрейік»
4 · К Ү Н Д Е Л І К Т І Ә Д Е Т Күнделікті таңдауда сыни ойлау қалай көмектеседі? Кез келген шешімді төрт қысқа қадаммен тексеруге болады. 01 Мәселені нақтыла Шын мәнінде қандай шешім керек? 02 Деректі пікірден ажырат Ақпарат қайдан келді? 03 Баламаларды салыстыр Пайдасы, тәуекелі және салдары қандай? 04 Шешімді тексер Жаңа дәлел шықса, пікіріңді өзгерте аласың ба? Мақсат — жылдам жауап емес, өзгермелі дәлелге бейімделетін негізді таңдау.
4 · Н Е Г І З Г І Д АҒ Д Ы Л А Р Сыни ойлаудың негізгі дағдылары София: «Бұл дағдылардың қайсысын бүгін бірінші қолданасыңдар?» 01 Талдау Ақпаратты бөліктерге бөліп қара. 02 Бағалау Дәлелдің сенімділігін тексер. 03 Қорытынды Дәлел қорытындыны қаншалықты негіздейді? 04 Сұрақ қою Неге? Қандай болжам бар? 05 Тыңдау Қарсы пікірді алдымен дұрыс түсін. Бұл дағдылар бір-бірімен байланысты: біреуі әлсіресе, қалғаны да әлсіреңкі болады.
5 · П РА К Т И К А Л Ы Қ К Е Й С Ақпаратқа бірден сене салуға бола ма? Әлеуметтік желідегі хабарлама: «Бұл препарат 48 сағатта барлық ауруды жояды! Бөліс!» 01 Дереккөзді тексер Хабарды кім жазды? Бастапқы дерек бар ма? 02 Дәлелді салыстыр Басқа тәуелсіз дереккөздер не дейді? 03 Болжамды бағала Айтылған нәтиже нақты зерттеуге сүйене ме? 04 Шешім қабылда Тексерілгеннен кейін ғана бөліс немесе сен. София: Сіздің ойыңызша, бұл хабарламаны бөлісуге болады ма? Неліктен?
Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы · Д И А Л О Г Т Ы Ж А Л ҒАС Т Ы РУ Қорытынды: жақсы шешім — тек жылдам емес, негізді шешім Сыни ойлау философиялық сұрақ қоюды күнделікті әрекетке айналдырады. Ол асығыс пікірден саналы таңдауға, ақпарат көптігінен мағыналы шешімге жетелейді. Студенттерге сұрақтар Сократтың қай сұрағы сіздің бір сеніміңізді қайта қарауға итермелер еді? Күнделікті өмірдегі бір шешіміңізді төрт қадаммен қалай тексерер едіңіз?
