Created in Canva
Nhóm 5Nhóm 5Nhóm 5 Trong phát triểnTrong phát triển bền vững tạibền vững tại Việt NamViệt Nam Trong phát triển bền vững tại Việt Nam Mô hình TOD 202620262026
TÓM TẮT – Trước áp lực kép từ biến đổi khí hậu – thể hiện rõ qua tình trạng xâm nhập mặn ngày càng nghiêm trọng tại Đồng bằng sông Cửu Long – và quá trình đô thị hóa nhanh tại các siêu đô thị, bài viết phân tích vai trò của mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (Transit-Oriented Development – TOD) như một chiến lược then chốt cho phát triển bền vững tại Việt Nam. Bằng phương pháp tổng hợp tài liệu trong nước và quốc tế, bài viết làm rõ khái niệm và các nguyên tắc cốt lõi của TOD theo chuẩn quốc tế (ITDP), đối chiếu với thực tiễn triển khai tại hai tuyến đường sắt đô thị tiêu biểu (Metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên và Cát Linh – Hà Đông), phân tích phản ứng của doanh nghiệp và người dân, đồng thời chỉ ra những rủi ro đi kèm như hiện tượng “gentrification”. Trên cơ sở khung lý thuyết “Nhân – Cộng đồng” và “Nhân – Không gian” cùng kinh nghiệm quốc tế (Hong Kong, Stockholm, Nhật Bản, Hàn Quốc), bài viết đề xuất một số khuyến nghị chính sách cụ thể nhằm giúp TOD phát huy hiệu quả thực chất tại Việt Nam. Từ khóa: TOD; phát triển bền vững; đô thị hóa; giao thông công cộng; Đồng bằng sông Cửu Long; Việt Nam. ABSTRACT – Facing the dual pressure of climate change – reflected in worsening saltwater intrusion in the Mekong Delta – and rapid urbanization in major cities, this paper examines the role of Transit-Oriented Development (TOD) as a key strategy for sustainable development in Vietnam. Drawing on domestic and international literature, the paper clarifies the concept and core principles of TOD according to international standards (ITDP), compares them with the practical implementation of two flagship urban rail lines (Metro Line 1 and Cat Linh – Ha Dong), analyzes business and resident responses, and identifies accompanying risks such as gentrification. Building on the “Human – Community” and “Human – Space” theoretical framework and international experience (Hong Kong, Stockholm, Japan, South Korea), the paper proposes concrete policy recommendations for the effective implementation of TOD in Vietnam. Keywords: TOD; sustainable development; urbanization; public transport; Mekong Delta; Vietnam.
Khi thượng nguồn sự sống của cả vùng đồng bằng rộng lớn đang ngày càng suy yếu, đối mặt với biến đổi khí hậu và áp lực phát triển mạnh mẽ của kỉ nguyên vươn mình, phát triển bền vững không còn là một lựa chọn, mà là một yêu cầu sống còn đối với Việt Nam. Sông Mêkông không đơn giản là một dòng chảy, nó là nguồn sống đã bồi đắp phù sa, tạo nên vùng Đồng bằng sông Cửu Long phát triển lúa nước lẫy lừng, mang đến nguồn thủy sản dồi dào và những cánh rừng ngập mặn, là nơi giao thoa giữa đất liền và biển cả hun đúc nên bản sắc văn hóa sông nước đặc trưng của người dân miền Nam. Tuy nhiên, vẻ đẹp và giá trị ấy đang phải đối mặt với nguy cơ bị phá vỡ bởi một kẻ thù vô hình nhưng ngày càng hiện hữu chính là biến đổi khí hậu. T OD - Transit-Oriented Development Nhóm 6 Sông Mêkông đang gửi đi một lời cảnh báo: nguồn sống của cả vùng đồng bằng rộng lớn có thể cạn kiệt nếu Việt Nam không thay đổi cách phát triển
Những biểu hiện của nó như hạn hán kéo dài, nước 3 biển dâng cao và đặc biệt là xâm nhập mặn đang diễn ra ngày càng khốc liệt. Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia và Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam, trong mùa khô 2025 – 2026, ranh mặn 4 ‰ tại nhiều cửa sông chính đã xâm nhập sâu từ 40 – 55 km, thậm chí có nơi lên tới 60 – 70 km, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lấy nước ngọt cho sản xuất và sinh hoạt; riêng ranh mặn 1‰ trên một số sông nhánh như Hàm Luông đã vào sâu tới hơn 70 km, khiến phạm vi ảnh hưởng của xâm nhập mặn chiếm tới 42,5% diện tích tự nhiên toàn vùng1 . Hàng triệu người nông dân, dù là người nuôi tôm ở vùng ven biển hay người trồng lúa ở vùng nước ngọt, đều đang phải đối mặt với sinh kế mong manh và một tương lai đầy bất định. Nếu nông thôn đang chịu áp lực trực tiếp từ biến đổi khí hậu, thì đô thị – nơi tỷ lệ dân số đã chiếm tới 44,3% tổng dân số cả nước và tiếp tục tăng nhanh – lại đang tự tạo ra một cuộc khủng hoảng khác mang tên ùn tắc và ô nhiễm, hệ quả trực tiếp từ mô hình phát triển dựa vào phương tiện cá nhân. Nếu những hệ sinh thái tự nhiên như sông Mêkông đang dần cạn kiệt khả năng chống chịu, thì các hệ sinh thái đô thị – nơi tiêu thụ phần lớn tài nguyên và thải ra phần lớn khí nhà kính – chính là yếu tố buộc phải thay đổi. Trước nguy cơ sụp đổ song hành của cả hệ sinh thái tự nhiên và mô hình phát triển đô thị hiện tại, TOD nổi lên như một giải pháp chiến lược then chốt để giải quyết bài toán phát triển bền vững tại Việt Nam. T OD - Transit-Oriented Development Nhóm 6
không phải là việc xây thêm đường tàu mà là một cách tổ chức lại toàn bộ không gian sống của đô thị TOD TOD – một mô hình chiến lược phát triển đô thị, trong đó hệ thống giao thông công cộng như bến xe buýt, nhà ga metro hay các điểm kết nối đa phương tiện đóng vai trò là nhân tố trung tâm, các khu dân cư, thương mại, và văn phòng được xây dựng tập trung xung quanh các nhà ga trong phạm vi đi bộ từ 400 – 800m nhằm hạn chế phương tiện cá nhân tham gia giao thông, góp phần thúc đẩy lối sống xanh, từ đó giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường3 . Về mặt khái niệm, theo định nghĩa của Viện Chính sách Giao thông và Phát triển (ITDP) – tổ chức đặt ra bộ tiêu chuẩn TOD Standard được áp dụng tại nhiều thành phố trên thế giới – TOD là cách tiếp cận phát triển đô thị nhằm gắn kết con người, Các khu vực phát triển theo TOD thường có thiết kế ưu tiên khả năng đi bộ, với kích thước ô phố nhỏ hơn, giảm diện tích dành cho ô tô và giảm thiểu sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, khuyến khích phát triển đô thị bền vững, tiết kiệm thời gian di chuyển, giảm tắc nghẽn giao thông, cải thiện chất lượng không khí và tạo ra một cộng đồng đô thị gắn kết hơn. Phương tiện cá nhân từng là người bạn đồng hành trung thành trong suốt quá trình đô thị hóa tự phát; TOD, với cách tổ chức không gian khác biệt căn bản đó, đang dần trở thành người dẫn dắt mới, có khả năng tái lập trật tự không gian tại các thành phố lớn ở Việt Nam. ITDP đề ra tám nguyên tắc cốt lõi cho TOD: đi bộ, đi xe đạp, kết nối, ưu tiên giao thông công cộng, phát triển hỗn hợp, gia tăng mật độ, nén chặt không gian và dịch chuyển khỏi phương tiện cá nhân . Soi vào thực tế Việt Nam, có thể thấy tuyến dịch vụ và hoạt động với hệ thống giao thông công cộng chất lượng cao, được hỗ trợ bởi điều kiện đi bộ và xe đạp thuận tiện, để tạo ra những chuyến đi ngắn hơn, chất lượng sống tốt hơn và sử dụng tài nguyên đô thị hiệu quả hơn . Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) hay đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông mới chỉ đáp ứng tốt các nguyên tắc “ưu tiên giao thông công cộng” và “kết nối”, trong khi nguyên tắc “đi bộ” và “phát triển hỗn hợp” quanh nhà ga vẫn còn yếu do thiếu hạ tầng vỉa hè, bãi đỗ xe và không gian công cộng đồng bộ. Đây chính là khoảng trống mà các quy hoạch TOD tiếp theo cần lấp đầy.
Kinh nghiệm quốc tế: bài học từ Nhật Bản và Hàn Quốc Kinh nghiệm của các nước Đông Á đi trước trong khu vực cho thấy rõ hơn con đường mà Việt Nam có thể tham khảo. Tại Nhật Bản, mô hình TOD được vận hành theo cơ chế tích hợp giữa các tập đoàn đường sắt tư nhân và hoạt động tái thiết đô thị, hình thành từ giai đoạn hậu chiến và gắn liền với chiến lược kinh doanh dài hạn của chính các doanh nghiệp đường sắt; trong khi đó, Hàn Quốc lại đi theo hướng nhà nước giữ vai trò điều phối quy hoạch và tài chính đất đai xung quanh các đầu mối giao thông. Điểm chung trong bài học của cả hai quốc gia là: TOD chỉ phát huy hiệu quả khi có một cơ chế tài chính - thể chế đủ mạnh để chuyển hóa giá trị gia tăng của đất đai quanh nhà ga thành nguồn vốn tái đầu tư cho hạ tầng, thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách nhà nước. Đây là gợi ý quan trọng cho Việt Nam, nơi cơ chế tài chính đất đai cho TOD vẫn còn ở giai đoạn manh nha.
Item Cost (USD) Landscape & Design $40,000 Smart Infrastructure $30,000 Construction Materials $50,000 Labor & Permits $20,000 Program Launch & Promotion $5,000 Prepared by: Larana & Co Solutions April 2025 Larana & Co
Prepared by: Larana & Co Solutions April 2025 Expected Outcomes Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. 1 Increase green public space usage by 60% 3 Improve neighborhood air quality 4 Serve as a replicable model for other urban areas 2 Strengthen local community ties through shared activities Larana & Co
Address: Email: 123 Anywhere St., Any City hello@reallygreatsite.com Contact Information Larana & Co Solutions Phone: +123-456-7890 Larana & Co
TÊN THÀNH VIÊN SLIDE NÀY