Vyavasaya Patalu Telugu2

View Vyavasaya Patalu Telugu2 flipbook.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 1

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 2 పల్లె గీతా లు ప్ ర కృతి సేద్ య ం పల్లె రిదం, ప్రంతీయ యాస తో పా ట 1 — వ్ యవ్సా య సంక్షేమానికి అడవి , ఆవు మూలాధారం ! పల్ెవి ; అడవి సే దయ ము , ఆవు సే దయ ము , చాలా మంచిదమమ — అది ప్ పగతి మార్ గ మన్నా ! అడవిని , ఆవును పంచుకంద — మాహార్ పంటలు ఇత్త ు కందము. వ్ యవ్సా య సుస్థిర్ తను ఏమార్కండ మనము, ఆరోగయ పంటలతో ఆయుష్ష ు పంచుకందం. || అడవి || 1. ఆదిన మహిళలు అనుకరించినది అఖిల జగతికి ఎలెబాకి నది . తా త , తంప్ుల జీవ్శాస్త సుము, తర్తరాల మన వార్ సతవ ము . నే ల విడిచి సా ము చేసేటి సే దయమొద్ద ు , భూసార్మును పంచే ఆరోగయ సే దయ మముమ . || అడవి || 2. ఆవు రైత్త క అమమవ్ ంటిది , రడి పంటలలో తో ుగంటది , చంటి పి లెలక రలని సుది , పంట భూమికి అండగంటది . ఆవు పంచమంద్ద ఆరోగయ మునా దమామ , ఆ పడ పుడమికి వేసే ు — బంగారు పంుత్తంది . || అడవి || 3. బీ ుకాద్ద మన బోడి కండలు, బత్తకనిచుు బంగారు పంటలు. అడవులంటేనే వా న పి లుపులు , ఆపి ని ంపు భూగర్భ జలములు. భూగర్భ జలముంటే మన గరిసెలోె గంజలంట, ఆ అడవి పచు గంటే మన ప్ పగతి పండగంట. || అడవి || 4. పే ద సా ద ని రుపేద మహిళలు పల్లె పల్లెలో అడవి పంచుకోని , పంట మొ కక లు పటిి పట్టికోని , వ్ చువ్ చుగా అడవి పంచిన — మన బోడి కండలరెరే బంగారు గరులు కావా ! మన రా ళె కండలైన ర్తాా ల పంటలివా !! || అడవి ||

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 3 వ్య యఖ్య య నం ; ఈ రటలో అడవి , ఆవు, వ్ యవ్సా యం పర్సపర్ ం తో డపడే సుస్థిర్ జీవ్ న విధా నంగా చిప్తి ంచబడ్డాయి . అడవి ఆధారిత సా గ ప్ పకృతి నుంచి నే రుు కనాా న నమని , అది తర్తరాల వార్ సతవ ంగా కనసాగందని మొ దటి చర్ణం సూచి సుుంది . ఆవు రలు కట్టంబ పో షణక , పే డ నే ల సారానికి తో డప డతాయి . అడవులు వా ననీటిని నిలిపి భూగర్భ జలాలు పర్గడ్డనికి సహకరిసా ుయి ; అంద్దవ్ లె బోడి కండలు పంటలకూ జీవ్నో రధికీ ఉపయోగపడగలవు . ప్గామాలోె పే ద మహిళలు చెట్టె న్నటి పంచితే , ఈ బోడి కండలోె పచు దనం పరి గ, సంపదనిచేు భూములుగా మా రుతాయని, ఆశను వ్ య క ుం చే సుుంది . అడవి , ఆవు, సమ్మమ ళనముతో పంటలను సా గ చే యడం దవరా ఆరోగయ కర్మైన పంటలు, రైత్త కట్టంబాల అభ్యయ నాతి , పరాయవ్ర్ ణ పరిర్క్షణ సాధ్ య మనే సందేశమ్మ ఈ రట ప్ పధాన భావ్ ం . Commentary; This song portrays forests, cattle and agriculture as parts of a sustainable way of life that support one another. The first stanza suggests that forest-based farming is knowledge learned from nature and passed down through generations. A cow’s milk nourishes families, while its dung enriches the soil. Forests help retain rainwater and replenish groundwater, enabling even barren hills to support crops and livelihoods. The song expresses the hope that when poor rural women plant and nurture trees, these barren hills will become greener and more productive. Its central message is that integrating trees, livestock and crops can yield healthy produce, strengthen farming families and protect the environment.పా ట 2 — దిబ్బె ఎరువుల్తో పంటలు ద్బ్ె గట్టి పండుతాయి పలెవి ; భూమిని నముమ కనా ఓ యువ్ రై తన్నా , అధిక మంద్దలేస్థ అరె మో సపోకనాది బబ ఎరువుల్ల యయరో – పై రు దబబ గటిి పంురో ఆహార్ పంటల్లయయరా దేశానిా అనా పూర్ ణ సే యరా ! || దిబ్బ బ || 1. పంట వే రుె, మి గలు రర్ వే యవ్ద్ద ు , గడిా , కలుపు తీస్థ గటెకె యయ వ్ద్ద ు గటె ఆక, అలుము కో య మరువ్ వ్ద్ద ుచే ను నీ రు చే రు చోట్ట గరుుప ట్టి - మటిి పొర్ లతోటి అవి గంతకేస్థనమా గ ఎరువు కాదె మరుసటేుకైన || దిబ్బ బ || 2.మా గ ద్దనిా గడిా మటిిలో కలిపై పచి ురొ టి ఇ తి ు పొ లము నంద్ద సలుె, పూడి మటిిని తెచి ు పొ లమునంద్ద సలుె. పొ లము గొప్రెలాపి చే ను సార్ ం పంచు, పశువుల పండ వేస్థ పొ లము ద్దనిా పట్టిచె దలు కలిగన నే ల చా ల బలము కలుగ- బలము గలెనేల బంగార్మ్మ పంు || దిబ్బ బ || 3. డబ్బబ ల ఎరువుకనా ది బబ ఎరువు మి నా , పటా ం ఎరువుల కన్నా పచి ురో టి మి నార్సా యనెరువుల కన్నా జీవ్ ఎరువులు మి నాసా లు ద్ద కక ల కన్నా వా లు ద్ద కక లు మి నా రడి పంటలిచుు ప్ పగతి సే దయ ం కర్క అడవి ఆవు దవరా సే దయమ్మ సే యయర్ || దిబ్బ బ ||వ్య యఖ్య య నం ; ఈ రటలో రైత్త భూమిని నముమ కని , అధిక ఖరుుతో కూడిన ర్సా యన మంద్దలపై ఆధార్పడకండ్డ , పొ లంలో లభంచే సహజ వ్ నరులతో భూసారానిా పంచుకోవా లని కవి సూచి సుున్నా రు. పంట అవ్శేషాలు , గడిా , కలుపు మొ కక లు , ఆకలు, పశువుల ఎరువు—ఇవ్నీా వ్ ృథా చే యకండ్డ భూమికి తిరి గ చేరిసే ు

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 4 అవి ప్ కమంగా సే ంప్ది య ఎరువులుగా మారి పంటలక బలానిాసా ుయి . దిబ్బ బ రువు వ్ లె నే ల సార్వ్ ంతమై , పంట ఆరోగయ ంగా పరిగ , మంచి ది గబడిని ఇసుుందనే ఆశయమ్మ ఈ రటలోని ప్ పధా న సందే శం.మొ దటి చర్ ణంలో పంట కోస్థ న తరా వ త మి గలే వే రుె, పంట అవ్శేషాలు , గడిా , కలుపు మొ కక లను కాలి ువే యకండ్డ లే ద రర్వే యకండ్డ పొ లంలోనే ఉపయో గంచుకోవా లని చెబ్బత్తన్నా రు. పొ లం గటెపై పరిగే ఆకలు, మొ కక ల అవ్శేషాలను కూడ్డ సే కరించి , వా ననీ రు చేరే ప్ పదే శంలో మటిితో కలిపి గంతలో వేసే ు అవి కళ్లె మా గన ఎరువుగా మార్తాయి . ఈ విధ్ ంగా నేటి పంటలో మి గలి న పదరాిలే వ్చే ు ఏడ్డది పంటక ఎరువుగా ఉపయోగపడతాయి.రె ండవ్ చర్ ణంలో పచి ురొ టి పంటలను సా గ చేస్థ నే లలో కలపడం, పొలానికి సార్వ్ ంతమై న మటిిని చేర్ ు డం, గొప్రె లను రాప్తి పూట పొ లంలో నిలిపి వాటి పే డతో భూసారానిా పంచడం , పశువుల ఎరువును చలిె ద్ద నా డం వ్ ంటి పదధత్త లను వివ్రి సుున్నా రు. ఇలా ంటి సహజ పదధత్త లు నే లలోని జీవ్సార్ ం, సూక్షమజీ వుల చై తన్నయనిా పంచి , నే ల బలంగా మారే ంద్ద క తో డప డతాయి . బలమై న నే లలో పంటలు సమృది ధగా పంుతా యని కవి నొకి క చెబ్బత్తన్నా రు. మూడవ్ చర్ ణంలో డబ్బ బ పటిి కనుగో లు చేసే ఎరువులపై మాప్ తమ్మ ఆధార్ పడకండ్డ , దిబ్బ బ రువు , పచి ురొ టి, జీవ్ ఎరువులను ప్పో తసహి ంచా లని పి లుపుని సుున్నా రు. భూమి సవభావానిా , వా లును గమనించి ద్ద కక లు వే యడం కూడ్డ నే ల , నీటి సంర్క్ష ణక తో డప ుత్త ంది . పశుసంపదను వ్ యవ్సా యంతో కలిపి సా గ చేసే ు పంటలక అవ్సర్మైన సహజ ఎరువు లభంచడంతో రట్ట , రైత్త జీవ్న్నధార్ మూ బలపుత్తంది. మొ తుంగా , ఈ రట రైత్త క తకకవ్ ఖరుుతో భూసారానిా కా రుతూ , ఆరోగయ కర్మైన ఆహార్ పంటలు పండి ంచమని ప్పేర్ ణని సుుంది . పొ లంలోని ప్ పతి సే ంప్ది య పదరాినీా సంపదగా భావి ంచి , నే లతో ప్ పకృతితో కలిస్థ సా గ చేసే ు రైత్త అభవ్ ృది ధ చె ందడమ్మ కా క, దేశానికి సమృది ధగా ఆరోగయ కర్మైన ఆహార్ం అందించగలడని కవి సందే శమి సుున్నా రు. Commentary; In this song, the poet urges farmers to trust their land and improve its fertility with natural resources available on the farm, rather than depending heavily on costly chemical inputs. Crop residues, grass, weeds, leaves and animal manure should not be wasted. When returned to the soil, they gradually decompose into organic manure and nourish the crops. The song’s central message is that farmyard manure enriches the soil, helps crops grow healthily and leads to a good harvest. In the first stanza, the poet advises farmers not to burn or discard roots and other crop residues left after harvest, grass or weeds. These can be put to use on the farm. Leaves and plant matter from the field bunds can also be collected and placed with layers of soil in a pit where rainwater gathers. As they decompose, they become good, well-rotted manure. In this way, materials left over from one season can provide manure for the next year’s crop. The second stanza describes methods such as growing green manure crops and incorporating them into the soil, bringing fertile soil to the field, penning sheep there to enrich it with their droppings, and spreading animal manure before ploughing. These natural practices support soil life and beneficial microorganisms, helping to make the soil more fertile and healthy. The poet emphasises that strong, fertile soil produces abundant crops. In the third stanza, the poet encourages farmers not to depend only on purchased fertilisers, but to make greater use of farmyard manure, green manure and biofertilisers. Ploughing according to the nature and slope of the land can also help conserve soil and water. Integrating livestock with farming provides natural manure for crops and strengthens the farmer’s livelihood. Overall, the song encourages farmers to protect soil fertility and grow healthy food crops at lower cost. When every organic material on the farm is treated as a valuable resource, and farming is practised in harmony with the soil and nature, farmers can prosper and help provide abundant food for the country.పా ట 3 — వ్య టర షెడ్ అమలు తీ రు సాా రధం కావ్ద్ద ు !ప్ల్ లవి ; వా టర షె డె అమలు తీ రు సా వర్ిమాయె , వ్ నరులనీా క్షీ ణంచి వ్ యర్ిమాయె — సహజం (2) 1. ఆకాశగంగను అవ్ని ది ంపి ఆపగను — ఆ... ప్ పతి రైత్త పర్మశివుని ప్ పతిరూప సాధ్ కలై ,

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 5 వా టర షెడ్ అమలంటే భగీర్థ యజనమిది . వా లుకండ వ్ర్ దగట్టె అనాలారా — శి వుని శి గ జడముడిగ , చెల్లెలాెరా ! || వ్య టర || 2. అధికారుల చి తుశుది ధ అవినీతికి లంగపోయి — ఆ... ప్గా మ న్న యకతావనికి రా జకీయ ప్ గ హం ప టిి . ఉమమడి వ్ నరులను ఉదధరి ంచు యా ననికి లుధధ రా జకీయాలను రుది ున్న రు -సా వర్ి చి ంతతోడ దనిా ఆపిన్నరు . || వ్య టర || 3. భూ, జల సంర్క్షణకై భారీగా ని ధులు వ్సే ు — ఆ... ప్ పజలను కూలీలు చేస్థ , ప్ పా చె మట దోచిన్న రు . మహిళా రప్త లే క ఆ మహా యజన సాధ్ నలో కూలీల నోళ్లె కటిి కూలిున్న రు — భూయజనం బ్బ గ గరలు చేస్థన్న రు . || వ్య టర ||వ్ర్ గ కక్ష లు వి డన్నడి , వ్ నరుల సంర్క్షణకై ఆ ... వా టర షెడ్ అమలంటే వ్ నరుల సంర్క్షణని , జనమంతా ఏకమై జలయజన సాధ్ నకై కలిస్థ ముంద్దకె ళ ుదము — అనాలారా ! కరువుల్లలాె కడదము — చెల్లెలాెరా ! || వ్య టర ||వ్ యాఖ్యానం ; ఈ రట వా టర షెడ్ కార్ యప్ కమం దవరా వ్ర్ ు పు నీటిని ని లవచేస్థ , భూమి మరియు ఉమమడి వ్ నరులను కా రుకోవాలనే ఆశయానిా తెలి యజే సుుంది . ఆకాశగంగను భూమికి తీ సుకచిు న భగీర్థుని కథను, గంగను తన జటాజటంలో నిలిపి న శి వుని రూరనిా గరుుచే సూు , రైత్త లు నీటి సంర్క్షణలో ముంద్దండ్డలని కవి పి లుపుని సుున్నా రు. కండవాలులపై వ్ర్ దగట్టె నిరి మ ంచడం దవరా నీటిని ని లవచేస్థ , ప్గామానికి అవ్సర్మైన ప్తా గ, సా గ నీటికి ఉపయోగపడేలా చేయా లని సూచి సుున్నా రు. అయితే అధికారుల చి తుశుది ధ లోపి ంచడం , అవినీతి మరియు రా జకీయ జో కయ ం పర్గడం వ్ లె ఉమమడి వ్ నరుల అభవ్ ృది ధ కార్ యప్ కమాలు దె బబతి ంటాయని రట వి మరిి సుుంది . ని ధులు వ్చి ున్న ప్ పజలను కేవ్ లం కూలీలుగా పరిగణంచి , వారి ప్ శమక తగన గరి ు ంపు ఇవ్వ కపోవ్డం , మహిళలక తగన రప్త కలిప ంచకపోవ్డం వ్ లె ఈ ప్ పా యజనం బలహీనపుత్తందని చెబ్బత్త ంది . చివ్రి చర్ణం వ్ర్ గ కక్ష లను పకక నపటిి , ప్గా మ ప్ పజలంతా ఏకమై జలసంర్క్షణలో భా గసావ ములు కావా లని పి లుపుని సుుంది . ప్ పజల సమిష్టి కృష్టతో కరువును ఎద్దరొకని , ప్గా మ వ్ నరులను కా రుకోవాలనేదే ఈ రట ప్ పధాన సందేశం . Commentary; This song expresses the hope that watershed development will help conserve rainwater, protect the land, and safeguard shared resources. Recalling Bhagiratha’s effort to bring the celestial Ganga to earth and Shiva holding the river in his matted locks, the poet urges farmers to take the lead in conserving water. The song calls for bunds to be built along hill slopes to hold rainwater for the village’s drinking and irrigation needs. The song also criticizes how a lack of integrity among officials, corruption, and political interference can undermine efforts to improve common resources. Even when funds are available, treating people merely as wage workers, failing to recognize their contribution, and not giving women a meaningful role can weaken this collective effort. The final stanza calls on villagers to set aside factional differences and work together to conserve water. Its central message is that collective action can help communities face drought and protect their shared resources.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 6పా ట 4 — పరివ్యహక ప్పా ంతం – ప్ పజల్ కరతవ్ య ం !ప్ల్ లవి ; పరివాహ ప్ రంతంలో ప్ పజలంతా కట్టిగా నీటిని , మటిిని ఆపగ కదలాలి — నీటిని (2) 1. వా లు మటిి ార్ కండ — వ్ర్ దగట్టె వేయాలి భూమి కో తను అరి కటి — రా ళె కటిలు వేయాలి భూగర్భ జలర్క్షణకై — చె క డ్డ య ముల్ల వేస్థ సహజ సంపద సంర్క్షణ — ఇక చకకగా జర్గాలి 2 చె క డ్డ యమ్ నిరా మ ణం — చె కకచె దర్కండ్డలి || పరివాహ || 2. వ్ నయప్ రణు ర్క్ష ణకై — అడవులు ర్క్ష ంచాలిపే ద ప్ పజల బత్తక కర్క — పంట మొ కకల్లయా యలి పచిు క అభవ్ ృది ధకై — బీ ు భూమిని కా రడి రడి పంటల వ్ ృది ధకి — పశువులను పోష్ట ంచి 2 మొ కక కనా — సహజ అడవి సంర్క్షణ మి నా యని || పరివాహ || 3. దె బబతి నా కంటలనిా — మర్ మమత్త ు చేయాలి పూడిన మన చె రువు మటిి — పంటపోలము కెయా యలి పుడమి తలిె జీవ్ ముకై — పండ ఎరువులే వేస్థరైత్త బత్తక సే దయ ముకై — ఆదయపు పంటలేస్థ 2 ఆరోగయ పు పంటలతో — ప్ పజల ఆయుష్ష ు పంచాలి || పరివాహ || 4. గొ ర్ెకా పులందరూ — కదలి ముంద్దక రావాలి కూలీ లంతా ఒకకటై — కలస్థ సా గ రావాలి అనిా వ్ ృత్త ు ల వా రు కలస్థ - ఏకంగా నడవాలి ఉమమడి న్న యకతవ ంలో — వా టర షె ుె నడవాలి 2 సా వర్ి రా జకీయాలక — ఇక సవస్థ ు చె రపలి || పరివాహక ||వ్య యఖ్య య నం: పరివా హక ప్ రంత అభవ్ ృది ధ అనేది నీ రు, మటిి , అడవులు, పశుసంపద, వ్ యవ్సా యం , ప్ పజల జీవ్నో రధి —ఇవ్నిా ంటినీ సమనవ యంతో కా రడే సా మూహి క బాధ్ య త. వ్ర్ ు పు నీటిని ని లవ చేస్థ , మటిి కట్టి కపో కండ్డ వా లు భూములోె వ్ర్ దగట్టె , రాతి కటిలు నిరి మ ంచాలి . భూగర్ భ జలా ల ని లవ క తో డపడేలా చె క డ్డ యమ్ లు నిరి మ ంచి , వాటిని పటి షఠంగా నిర్ వహి ంచా లని ఈ రట సూచి సుుంది .

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 7 వ్ నయప్ రణుల ర్క్ష ణక అడవులను కా రడ్డలి. ప్ పజల జీవ్నో రధికి ఉపయోగపడే పంట మొ కక లను పంచడంతో రట్ట , పచి ు క బయళెను అభవ్ ృది ధ చేస్థ పశువులను పోష్ట ంచాలి . మొ కక లు న్న టడం అవ్ సర్మ్మ అయిన్న , ఇపపటికే ఉనా సహజ అడవులను ర్క్ష ంచడం మరి ంత ముఖయ మనే సందేశానిా ఈ రట సప షిం చే సుుంది . దె బబతి నా కంటలను మర్మమత్త చే యడం , చె రువులోెని పూడి క మటిిని పొలా లక వే యడం , పశువుల ఎరువుతో భూమి సారానిా పంచడం దవరా వ్ యవ్సాయానిా బలోపేతం చే యవ్చుు . రైత్త లక ఆదయం ఇచేు పంటలతో రట్ట ఆరోగయ కర్మైన పంటలను పండించడం ప్ పజల జీవ్ న ప్ పమాణాలు , ఆరోగయ ం మె రుగపడటానికి తో డప ుత్తంది. పరివాహక ప్ రంత అభవ్ ృది ధ కార్ యప్ కమాలు వి జయవ్ంతం కావా లంటే గొప్రె ల కా పరులు , కూలీలు , రైత్త లు , ఇతర్ వ్ ృత్త ు ల ప్ పజలందరూ కలిస్థ కట్టిగా పనిచేయాలి . ప్ పజల భా గసా వ మయ ంతో , ఉమమడి న్న యకతవ ంలో వా టర షెడ్కార్ యప్ కమాలను నిర్ వహి ంచి , సా వర్ి రా జకీయా లక దూర్ ంగా ఉండ్డ లనా పి లుపుతో ఈ రట ముగసుుంది . Commentary: The development of a watershed is a shared responsibility. It requires us to protect water, soil, forests, livestock, farming and people’s livelihoods together. Rainwater should be stored, and soil erosion prevented by building bunds across slopes and stone barriers. Check dams should be built and maintained properly to help recharge groundwater. Forests must be protected to safeguard wildlife. Along with growing useful crops and trees to support people’s livelihoods, we should improve grazing lands and care for livestock. Planting trees is valuable, but protecting existing natural forests is even more important. Damaged ponds should be repaired, and silt removed from tanks should be spread on farmland. Applying farmyard manure can improve soil fertility. Growing crops that provide farmers with income, along with healthy food crops, can support both livelihoods and people’s health. Watershed programs can succeed when shepherds, laborers, farmers and people from all occupations work together. The song calls for people’s participation and shared leadership, and asks everyone to set aside self-serving politics. Its central message is that protecting natural resources is possible through people’s unity and collective effort.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 8 పా ట 5 — అడవికి అగ్గి పె టివ్ద్ద ు , పశువుల్ మే త కాల్ చవ్ద్ద ు పల్ెవి ; అడవికి అగ గ పటివ్ద్ద ురో పశువుల మ్మ త కా లువ్ద్ద ురో 1. అడవ్ంటే మూలధ్న ము — ఆహార్ ని లయమంట కో టె ప్ రణుల కడవి — కే ంప్దమై వుంునంట అగ గపులె గీస్థ బత్త క — బ్బ గ గరలు చే యవ్ద్ద ు || అడవికి || 2. ఆవు, గేదె , గొప్రె , మ్మ క — పంపుు జంత్తవులక అడవి గడిా , పొట్టి , కా య — ఎంు ఆక మ్మ తనిచుు అగ గపటిి అడవి కాలి ు — పశువుల నో రు కటివ్ద్ద ు || అడవికి || 3. పచునై న అడవి కాలి ు — పశువుల నో రు కటివ్ద్ద ు వ్ నరైన అడవి కాలి ు — వ్ నయప్ రణు చంపవ్ద్ద ు ని ంుగాను అడవులుంటే — నీటి వ్ నరులు బత్తకనంట || అడవికి || 4. చె టెతోటి అడవి ఉంటే — పే దసాద బత్తక నంట గడిా , ఆకమ్మత తో డ — గొప్రెలో ళె బత్త క పంటసా గనీటి వ్ నరుగాను — వ్ యవ్సా యం ని లుపునంట || అడవికి || 5. పల్లె లక బత్త క తె రువు — చుట్టి వున్నా అడవులంట అడవి కాలిపోతే మనక — అధిక కరువు తపప దంట అగ గ పడక అడవి ఉంటే — పల్లె బత్త క పండగంట || అడవికి ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట అడవికి ని పుప పటిడం వ్ లె కలిగే నషాి లను తెలి యజే సూు , అడవులను మరియు పశువుల మ్మ త వ్ నరులను కా రడ్డలని ప్ పజలక పి లుపుని తుంది . అడవి అనేది కేవ్ లం చె టె సమూహం కాద్ద ; అది కోటాెది జీ వులక ఆహార్ం , ఆప్శయం కలిప ంచే సహజ సంపద. ఒక చి నా అగ గపులె నిర్ెక్ష య ంగా ర్ గలించిన్న అడవి కాలిపోయి , జీ వులక మరియు అడవిపై ఆధార్పడిన ప్ పజల జీవ్న్ననికి నషిం కలగవ్చుు . అడవిలో పరిగే గడిా , పొట్టి , కా యలు , ఎండిన ఆకలు ఆవులు, గేదె లు , గొప్రె లు , మ్మ కలక మ్మ తగా ఉపయోగపడతాయి . అడవిని కా లు డం వ్ లె ఈ మ్మ త వ్ నరులు నశించి , వ్ నయప్ రణుల ఆవాసాలు కూడ్డ దె బబతి ంటాయి . పచుని అడవులు నీటిని భూమిలో ని లవ చే యడ్డనికి తో డపడి , నీటి వ్ నరులు మరియు వ్ యవ్సాయానికి మ్మ లు చేసా ుయి . అడవులు పే ద కట్టంబాలక , ముఖయ ంగా గొప్రె ల కా పరులక జీవ్న్నధార్ ంగా ని లుసా ుయి . అడవి కాలిపోతే పశువుల మ్మ త తగ గ, ప్ పజల ఉరధి దె బబతి ంట్టంది ; నీటి కర్త , కరువు సమసయ లు కూడ్డ తీప్వ్ మవుతాయి . అడవులను అగాప్ పమాదల నుంచి కా రడితేనే పశువులు, వ్ నయప్ రణులు , నీటి వ్ నరులు , వ్ యవ్సా యం మరియు ప్గామీ ణ జీవ్ నం సుర్క్షతంగా ఉంటాయని ఈ రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song explains the harm caused by setting fire to forests and urges people to protect forests and grazing resources. A forest is more than a group of trees: it is a natural home that provides food and shelter for countless living beings. Even a small spark, started carelessly, can destroy a forest and harm wildlife and the livelihoods of people who depend on it. The grasses, fodder, pods and dry leaves found in forests provide food for cows, buffaloes, sheep and goats. When a forest is burned, these sources of fodder are lost and wildlife habitats are damaged. Green forests also help water soak into the ground, supporting water sources and agriculture.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 9 Forests are a source of livelihood for poor families, especially shepherds. When forests burn, fodder becomes scarce and people’s livelihoods suffer. Water shortages and drought may also become more severe. The song’s message is that protecting forests from fire helps safeguard livestock, wildlife, water sources, farming and village life.పా ట 6 — అతి రసాయనాల్ సేద్ య ము — అంతా మో సం! పల్ెవి ; అతి ర్సా యన్న ల సే దయ ం వ్ద్ద ురా ...! మ్మ నతా ు కో డక మల్లె సయయ అంత మో సము లేరా ఆ... — అది అంత 2 1. కా ంపెకస ఎరువులచె ు , పస్థిసై ు మంద్ద లచె ు హైప్ ధు వి తునమొచె ు , టరిమనేట్ట సీ ు వ్చె ు పట్టి బులు పటిి పటిి , అపుప క దడిస్థ రైత్త చచెు || అతి రసాయనాల్ || 2. వితే ుకి మంద్ద లచె ు , మొలిసేకి మంద్దలచెు పూసేకి మంద్దలచెు , కాసేకి మంద్దలచెు మంద్దల కూ ు తి నా మనిష్ట మా యరోగమొచిు చచెు || అతి రసాయనాల్ || 3. భూమిని పీలే ుటి సే దయ ం , రైత్త ను దోచె ు సే దయ ం పల్లె లను కూలే ుటి సే దయ ం, పటాా లు పరిగే సే దయ ం రైత్త కూలి ఇలుె కూలి ు , దోపిడి దంగలు మ్మ డలు గ ెి || అతి రసాయనాల్ || 4. పచు గ అడవులు పంచి , పశుపోషణ దండగ చేస్థ పచి ురొెి ఎరువులు వేస్థ , పండె రువులు పొ లమున చలిె రడి , పంట రైత్త ఇంట ప్ పగతి బా ట సా గదము అడవి సే దయ ము ముద్ద ురా — మ్మ నతా ు కో డక మల్లె సయయ ఆవు మన అమమ సొ ముమరా — ఆ ... ఆవు 2వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట ర్సా యన ఎరువులు , పురుగమంద్దలపై అతిగా ఆధార్పడే వ్ యవ్సా య విధాన్ననిా ప్ పశిా సుుంది . పంటక అవ్ సర్మా కా ద అని చూడకండ్డ ప్ పతి దశలో మంద్ద లు, ఎరువులు వాడితే సా గ ఖరుు లు పరి గ రైత్త అపుప ల భార్ ంలో చి కక కనే ప్ పమా దం ఉందని రట హె చురి సుుంది . ఖరీదై న వి తున్న లు, ఇతర్ వ్ యవ్సా య ఇన పుటలపై నిర్ ంతర్ ం ఆధార్ పడటం రైత్త సా వవ్ లంబనను కూడ్డ తగ గంచవ్ చుని సూచి సుుంది . వితి ు నపపటి నుంచి మొ లక, పూత, కా త దశల వ్ర్ క మంద్దల వా డకం పరిగతే రైత్త లక ఖరుు , ప్ శమ రె ండూ పరుగతాయి . పురుగమంద్ద లను మోతాద్ద క మి ంచి లే ద సరై న ాప్ గతులు లే కండ్డ వా డటం వ్ లె రైత్త ల ఆరోగాయనికి , పంటలపై ఆధార్పడే వినియో గదరుల ఆరోగాయనికి ముపుప కలగవ్చుు . ఇట్టవ్ంటి అధిక పట్టి బులు ఆశి ంచి న ఆదయానిా ఇవ్ వ కపోతే రైత్త కట్ట ంబా లతో రట్ట ప్గామీ ణ కూలీ ల జీవ్ నమూ దె బబతి ంట్టందని రట చెబ్బత్త ంది. దీనికి ప్ పతా యమాా యంగా చె టె పంపకం, పశుపోషణ , పచి ురొ టి ఎరువులు, పశువుల ఎరువు వ్ ంటి పదధత్త లను రట సూచి సుుంది . చెట్టె , పశువులు, పంటలు కలిస్థన వ్ యవ్సా యం నే ల ఆరోగాయనిా మె రుగపర్చి , రైత్త క వి భనా

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 10 ఆదయ వ్ నరులను అందించగలద్ద. “ఆవు మన అమమ సొ ముమ ” అనే మా ట పశువులను కట్టంబ సంపదగా , రలు మరి యు ఎరువు వ్ ంటి ప్ పయో జన్న ల వ్ నరుగా గరుుచే సుుంది . ఈ రట సందే శం ర్సా యన్న లను ఎటిి పరిస్థిత్తలోె నూ వా డకూడదని కాద్ద ; అవ్ సర్మై నపుప ు శాస్తసీ ు య స్థఫార్ సుల మ్మర్ క , తగన ాప్ గతులతో పరిమి తంగా వా ుతూ, వాటిపైనే పూరి ుగా ఆధార్ పడకండ్డ నే ల ఆరోగా యనిా , రైత్త ఆరిి క స్థితిని కా రడే సమత్త లయ వ్ యవ్సాయానిా అనుసరి ంచా లని చెబ్బత్త ంది . Commentary: This song questions farming that depends too heavily on chemical fertilizers and pesticides. It warns that using them at every stage without first considering whether they are needed can raise cultivation costs and leave farmers burdened with debt. It also points out that continued dependence on costly seeds and other farm inputs can reduce farmers’ self-reliance. Using pesticides from sowing through germination, flowering and fruiting increases both farmers’ expenses and workload. Excessive use, or use without proper precautions, can pose risks to farmers’ health and to consumers who depend on the crops. If these high investments do not bring the expected income, the livelihoods of farm families and rural laborers may also suffer. The song encourages alternatives such as growing trees, rearing livestock, using green manure and applying farmyard manure. Farming that combines trees, livestock and crops can improve soil health and provide farmers with different sources of income. The line “The cow is our family’s wealth” reminds us that livestock can provide milk, manure and other benefits. The song does not mean that chemical inputs must never be used. It calls for using them in limited amounts, with proper precautions and according to scientific recommendations when they are needed, while avoiding complete dependence on them. Its message is to follow balanced farming practices that protect soil health and farmers’ livelihoods.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 11 పా ట 7 — వ్య ననీ రు అడడగ్గ సే త – కరువులు మన వ్ద్ ు కు రా వు ! పలెవి ; వా ననీర్ డాగంచుర్న్నా — అది వ్ ంకరలు చే యకర్న్నా కంటలు పూడకండర్న్నా — అది చె రువులు తె గకండర్న్నా వ్ర్ దయయ పొ ంగ ఊళ్లు ఉడు కండ ముంపతి ు పంటలనీా ముంచే యకండ వ్టిి కరువు, పచిు కరువు — మన జోలి రా కండ || వా ననీర్ || 1. సముప్దల ఉపుపనీ రు ఆవిర్యియ అవి ఆకాశాన కూడి అ ట్టె మ్మ ఘమయియ గాలికి భూమివైపు అవి రకివ్చిు ఎతె త ు న కండమీ ద అది వ్ ంగ కరిస్థ తా గనీరు , పంటనీ రు మనకి సుదంట || వా ననీర్ || 2. ఏచెట్టెలేని వా లు కండ పడా వా న బోడి గంు మీ ద నీ రులాగ రరిపోయె పరిగెతి ు ఉరికెతి ు అది కండ దూకి ఆ కో న కనుమ లు అది దట్టకని కంట ముంచి , చె రువు తె ంచి — అది ఏటిరలాయె || వా ననీర్ || 3. వా లు కండలనిా వ్ర్ దగట్టె వేస్థ ఆ గటె వంట మంచి పంట మొ కకలే సే ు ఆ వా ననీరు అడింకనంట ఆ చెట్టి పంట మనకి చుు నంటబీ ద ధకికకా పంట బతికించునంట || వా ననీర్ || 4. కండవాలు సా గ పంటలేయకండ పంటచెట్టె పటిి అవి కా రుకంటే ఆ వా లు ార్ కండ ఆ చెట్టె ఆపు ఆ కంట చె రువు పూడికనుంు గరిసెలోె గంజలవోల్ల భూగర్ భ జలముంు || వా ననీర్ ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట వా ననీటిని వ్ ంకలోెకి వ్ ృథాగా రర్నివ్ వ కండ్డ , భూమిపై ని లవ చే సుకోవాలని పి లుపుని సుుంది . సముప్ దపు నీ రు ఆవిరై మ్మఘా లుగా మారి వ్ర్ ు ంగా కరుసుుందని , ఆ వా న మనక తా గనీటిని , పంటలక సా గనీటిని అంది సుుందని రట వివ్రి సుుంది . వా ననీ రు వే గంగా ప్ పవ్హి ంచి కంటలు పూడిపో కండ్డ , చె రువుల గట్టె తె గపో కండ్డ ాప్ గతు పడ్డ లని సూచి సుుంది . నీటిని ని లవ చే యకపోతే ఒకవై పు వ్ర్ దలు, మరోవైపు కరువు వ్చే ు ప్ పమా దం ఉందని హె చురి సుుంది . చెట్టె లేని వా లు కండలపై కరిస్థ న వా న వే గంగా కి ందికి రరిపో తూ మటిి కట్టి కపోత్త ంది . ఆ నీ రు కంటలు, చె రువులోె చేరి వాటిని పూడువ్ చుు ; గటెను తె ంచి వ్ర్ దలక కూడ్డ కార్ ణమవ్ చుు . అంద్దకే కండవా లులోె వ్ర్ దగట్టె నిరి మ ంచి , వాటి వంట పంట మొ కక లను లే ద చె టెను పంచి సంర్క్ష ంచా లని రట చెబ్బత్త ంది . ఇవి నీటి ప్ పవా హ వేగానిా తగ గంచి , మటిి కో తను అరి కటిడ్డనికి తో డప డతాయి . వా ననీరు నే లలో ఇంకి భూగర్భ జలాలు పర్గడ్డనికి , కంటలు, చె రువులోె నీ రు ని లవ ఉండడ్డనికి , పంటలక నీ రు అందడ్డనికి ఇట్టవ్ ంటి చర్ య లు సహా యపడతాయి . చె టెతో కూడి న సా గ భూమికి ర్క్ష ణని సూు , రైత్త లక పంటల రూపంలో ఆదయానిా కూడ్డ అంది ంచగలద్ద . భూగర్ భ జలా లను గరిసెలోె దచి న గంజలతో పో లు డం దవరా , వా ననీటిని భూమిలో ని లవ చే సుకోవ్ డం భవి షయత్త ు అవ్ సరా లక ఎంత ముఖయమో రట గరుుచే సుుంది .

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 12 మొ తుంగా , వా ననీటి సంర్క్షణ , మటిి కో త నివార్ ణ, చెట్టె మరి యు పంట మొ కక ల పంపకం, కంటలు, చె రువుల పరిర్క్షణ —ఇవ్నీా కలిస్థ కరువు , వ్ర్ దల ముపుప ను తగ గంచి , వ్ యవ్సాయానికీ ప్గామీ ణ జీవ్న్ననికీ తో డప డతాయని ఈ రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song urges us to conserve rainwater instead of allowing it to flow away unused. It explains how seawater evaporates, forms clouds and falls as rain, providing drinking water for people and irrigation water for crops. The song advises us to prevent rainwater from quickly flowing away, filling ponds with silt or damaging tank bunds. It warns that poor water conservation can lead to floods in some places and drought in others. When rain falls on treeless slopes, the water runs downhill quickly and carries away the soil. It may fill ponds and tanks with silt or damage their bunds, sometimes causing floods. The song therefore recommends building bunds along hill slopes and growing and protecting crops or trees along them. These measures can slow the flow of water and help prevent soil erosion. These efforts help rainwater soak into the soil, recharge groundwater, keep ponds and tanks supplied with water, and support crops. Growing trees along with crops can protect the land and provide farmers with additional income. By comparing groundwater to grain stored in a granary, the song reminds us how important it is to store rainwater in the earth for future needs. The song’s overall message is that conserving rainwater, preventing soil erosion, growing trees and crops, and protecting ponds and tanks can reduce the risks of drought and floods and support farming and village life.పా ట 8 — కరువుల్ రా యల్సీమ - జీవ్వ్ నరుల్ రతనాల్సీమ పలెవి ; రా యలసీమ ర్ తా గర్భరా — సహజ సంపదక కద్దవ్ లేద్దరా సహజ అడవుల సంపదనాది — బంగరు పంటల భూములనావి — 2 1. అడవులు పచు గ, పశువులు చలెగ — రడి పంటలక కద్దవ్ లేద్దరాచె రువులు , కంటలు, బా వులు , బో రులు — నీటి వ్ నరులు ని ంపుగనావి మరి సకల సంపదలు గల సీ మలో — దరిప్ దమెట్టె ందోరి న్న యన్న — 2 2. హరి త వి పెవ్ ం ఆశలు రేపి — రైత్త లో కమును రె చుగొటిి నరు పరిప్ శమ సే దయ ం ప్ పవే శపటిి — రడి , పంటలను దో చుకనా రు — 2 3. సజజ, జొ నా , కప్ర్ , సా ము , రా గ వ్ ంటి ఆహార్పు పంటలంతం చేస్థ సీ సము వ్ ంటి సీ మ తి ండిని ఛీ ఛీ అన్నా రు — రలిష్ ధయయ ం ప్ పవే శపటిి ష్ష గరు వా యధిని వ్ ంచి పటిి నరు — 2 4. ఏకపంటను ఎకరువటిి — కరెనీ స నో టెతో కళ్ల ు గపి ప నరు ప్ పపంచ మారె క ట దోపిడి దంగలు — పట్టి బులతో ముటిడి ంచి నరు — 2 పండ ఎరువులను పకక క నెటిి — పటాామ్మ రువులక పటిం కటిిరి అడవిని , ఆవును అంతం చేస్థ — భూమిని పి ండి పిపి ప చేస్థ నరు — 2 5. విత్త ు క మంద్ద , మొ లుపుక మంద్ద , పూసే మంద్ద , కాసే మంద్ద కా యక మంద్ద , పంుక మంద్ద — తె గళె మంద్ద , పురుగల మంద్ద — 2 మంద్ద ల మీ ద మంద్ద లు చలిె — మా యరోగమొచెు — మనిష్టకి 2 6. పుసె ు లతో సహా కద్దవ్క పోయి — అపుప లు చేస్థ న రైత్త లో కము పురుగ చావ్ క , పంటలు గటిక, అపుప లు తీర్ క — ఆతమ హతయ లక రలప డారు — 2 ఇది దంగల సే దయ ం , దోపిడి సే దయ ం — కసాయి సే దయ ం , కలుష్టత సే దయ ం

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 13 కరువు, కరువ్ని కళ్లు గపిప నరు — కరువులు ఇపుప ు కతు కాద్దలే సహజ వ్ నరుల సంపద తో డగ — కరువులు ఇకక డ సహజమై ర్న్నా — 2 7. ఇపపటికైన్న మి ంచినదంటూ ఏమీలేద్దరా — సీ మగడాలో చేవ్ జచి ు న జీవ్ మునాది — 2 మటిి చూడ మా ణకయ ంవ్ ంటిది — నీ రు లే క మరి నీ చమాయెరా పిస్థకి న పి ండిచేత్త ల పట్టి క — పి నాని రొెి అడి గనట్టిగా - పడా వ్ర్ ు ము ఏటికి వ్దిలి — ప్ పకృతి ధార్ ను రు చేస్థన్న రు బో రుల మీ ద బో రులు వేస్థ — సా గనీటికై సతికి లపడ్డా రు — 2 8. రో దన మాని రో సము తె చుు క — రైత్త లందరూ ఏకమయియ భూమి పడా ప్ పతి వా నబొట్టి ను — రైత్త ఒంటిలో ర్ క ుబొట్టి గ — 2 పరివాహక ప్ రంతమును ఎంపిక చేస్థ — మటిిని , నీటిని అద్దపు చే యగ అడవి వా లుని అడాగంచి గ — వా లుక అుాగట్టె వే యరా — 2 9. సహజ అడవులను సంర్క్షంచిన — అడవిలో వా న , అడవిలో ఇంకను కండబండలు దూకిన నీ రు — కనుమలు రరి చె రువులు ని ంపును — 2 10. ఆరుగాలం ఆగని వా గలు — చె రువుల నీటిని తర్గక ని ంపును ఉమమడిగా మన రైత్త తదరులు — కలస్థ కట్టిగా తూమును మూస్థ ,చె రువును ఊటచెరువుగా మారి ు న — బో రు లు, బా వులు బ్బ గ గలైతె ను – 2 11. ఆప్గోఫారెస్టి పదధతద్ద న కలప చె టెను గటెకవేస్థ అడవిని పంట పొ లము తెచి ు - 2 ప్ పధాన భూమిలో పండెచేట్టెర్ , ఆ చె టెక మధ్య పంటలేసుకని , ఆవు సే దయ ము అడవి సే దయ ము - సమప్గ వ్ యవ్సా య క్షేప్ తము కలప, పండె, పంటలేసుకని -సీ మ పచు గ , రైత్త చలెగ — 2 12. అడవి సే దయ ము , ఆవు సే దయ ము — తర్తరాల మన తా తల సే దయ ం — 2 అనుభవ్ శాస్త సుం అంది పుచుు కని సకల పంటలను సా గ చే సుకని కటకటాల ఈ కరువు బాధ్ లను — కా లరాయర్ండోరి న్న యన్న అడవి నీదే , ఆవు నీదే , రడి నీదే , పంట నీదే — 2 సీ మ నీదే , సంపద నీదే — అనుభవించర్ండోరి న్న యన్న — 2వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట రా యలసీ మలోని సహజ సంపదను గరుుచే సూు , అడవులు, పశుసంపద, పంట భూములు, చె రువులు , కంటలు, బా వులు —ఇవ్నీా ప్ పజల జీవ్న్ననికి ఆధారాలని చెబ్బత్త ంది. ఇనిా వ్ నరులు ఉనా పపటికీ పే దరికం , కరువు ఎంద్ద క కనసా గత్తన్నా యని కవి ప్ పశిాసా ు రు. వ్ర్ ు పు నీటిని ని లవ చే యకండ్డ వ్దిలే యడం, అడవులు క్షీ ణంచడం , భూగర్ భ జలా ల కో సం బోర్ెపై అధి కంగా ఆధార్ పడటం వ్ ంటి కార్ణా లతో నే ల, నీ రు , రైత్త జీవి తం దె బబతి ంట్టన్నా యని రట ఆవే దన వ్ య క ుం చే సుుంది . హరి త వి పెవ్ ం తరువా త వి సురి ంచి న ఏకపంట సా గ, అధి క పట్టి బడితో కూడి న వ్ యవ్సా యం, ఖరీదై న వి తున్న లు మరియు వ్ యవ్సా య ఇన పుటలపై ఆధార్ పడటానిా ఈ రట వి మరిి సుుంది . సజజ, జొ నా , కప్ర్ , సా మ , రా గ వ్ ంటిసాిని క ఆహార్ పంటలు తగ గపోవ్ డం, రలిష్ ధయయ ంపై ఆధార్ పడటం వ్ లె ఆహార్ వైవిధ్ య ం తగ గడంపై కవి ఆందో ళన వ్ య క ుం చే సుున్నా రు. వి తునం నుంచి పంట చేతి కచే ు వ్ర్ క మంద్ద లపై అతిగా ఆధార్ పడటం రైత్త ఖరుు లను పంచి , అపుప ల భారానిా తీప్వ్ మవ్ వజే సుుందని చెబ్బత్తన్నా రు. ఇకకడి వి మర్ి ముఖయ ంగా అనవ్సర్ంగా , వి చక్షణ లే కండ్డ చేసే అధిక వినియో గంపైనే ; అవ్ సర్మై నపుప ు శాస్తసీ ు య సూచనల మ్మర్ క పరిమితంగా వ్ యవ్సా య మంద్దలు వాడ్డ లని భావి ంచాలి.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 14 ప్ పతి వా నబొట్టి ను రైత్త జీవ్న్నధార్ ంగా భావి ంచి , అది భూమిలో ఇంకేలా చర్ య లు చే పటాి లని రట పి లుపుని సుుంది . పరివా హక ప్ రంతా లను గరి ు ంచి , కండవా లులోె వ్ర్ దగట్టె నిరి మ ంచి , అడవులను సంర్క్షసే ు నీటి ప్ పవా హం నె మమది ంచి నే ల కో త తగగత్త ంది . అడవిలో కరిస్థ న వా న భూమిలో ఇంకి , సె లయేరుల దవరా చె రువులక చేరి , బా వులు మరి యు బోర్ెలో నీటి ని లవ పర్ గడ్డనికి తో డప ుత్త ందని రట వివ్రి సుుంది . చె రువులోె నీటిని ని లవచేసేలా ప్ పజలు కలిస్థ వాటి నిర్ వ హణ చే పటాి లని కూడ్డ సూచి సుుంది . వ్ యవ్సా యవ్ న పదధతిలో పొ లం గటెపై కలపనిచే ు చె టెను, పొ లంలో పండె చె టెను పంచి , వాటి మధ్య ఇతర్ పంటలు సా గ చే యడం రటలో ప్ పతి రది ంచి న సమప్ గ వ్ యవ్సా య విధా నం. దీనికి పశుపో షణను జోడిసే ు పంటలు, చెట్టె , పశువులు పర్సపర్ ం తో డపడి రైత్త క వి భనా ఆదయ వ్ నరులు కలిప ంచగలవు. పూరీవ కల అనుభవానిా శాస్తసీ ు య అవ్గా హనతో కలిపి , నే ల మరియు నీటి వ్ నరులను కా రుకంటూ సా గ చేయా లని కవి సూచి సుున్నా రు. చివ్ర్గా , అడవి , పశువులు, రడి , పంటలు—ఇవ్నీా సీ మ ప్ పజల జీవ్ న సంపద . వాటిని సంర్క్షంచి , వాటి ప్ పయోజన్నలు రైత్త లు , పశుపోషకలు , ప్గామీ ణ ప్ పజలు పొ ందేలా సమిష్టిగా కృష్ట చేయా లని పి లుపుని సుుంది . రా యలసీమలోని కరువు సమసయ లను ఎద్దరోకడ్డనికి ప్ పకృతి వ్ నరుల సంర్క్షణ , వా ననీటి ని లవ , వైవిధ్ యమై న సా గ , ప్ పజల ఐకయ త అవ్సర్మనే సందేశమ్మ ఈ రట సారా ంశం. Commentary: This song recalls the natural wealth of Rayalaseema and shows how forests, livestock, farmland, tanks, ponds and wells support people’s lives. The poet asks why poverty and drought continue despite these resources. The song expresses concern that rainwater is allowed to run off, forests are declining, and heavy dependence on borewells is harming the land, water resources and farmers’ livelihoods. The song criticizes monocropping, high-cost farming and dependence on costly seeds and other farm inputs that expanded after the Green Revolution. It also expresses concern that local food crops such as pearl millet, sorghum, foxtail millet, little millet and finger millet have declined, while reliance on polished rice has reduced dietary diversity. Depending too heavily on pesticides and other chemicals from sowing until harvest can raise cultivation costs and deepen farmers’ debts. The criticism here is mainly of excessive, unnecessary and indiscriminate use. When needed, agricultural chemicals should be used in limited amounts and according to scientific advice. The song urges people to treat every drop of rain as vital to farmers’ lives and take steps to help it soak into the soil. Identifying watersheds, building bunds along hill slopes and protecting forests can slow water flow and reduce soil erosion. Rain that soaks into forest land can feed streams and tanks and help replenish wells and borewells. The song also encourages people to work together to manage tanks and store water. The song proposes an integrated farming model that combines trees and crops: timber trees on field boundaries, fruit trees within the fields and crops grown between them. Adding livestock can help connect crops, trees and animals, while providing farmers with different sources of income. The poet encourages farmers to combine their ancestors’ experience with scientific knowledge and protect soil and water while farming. Finally, the song reminds us that forests, livestock, dairy and crops are part of Rayalaseema’s wealth. It calls on people to protect these resources and work together so that farmers, livestock keepers and rural communities can share their benefits. Its central message is that conserving natural resources, storing rainwater, growing diverse crops and working together can help Rayalaseema face drought.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 15 పా ట 9 — సేద్ య ం చేసే త నష్ి ం — చే యకుంటే కష్ి ం! పలెవి ; సే దయ ం సే దయ ం — ఎనిా యలో ఇది చె లుెబాట్ట కా కంది — ఎనిా యలో సే దయ ం సే దయ ం — ఎనిా యలో ఇది చేస్థ న నషిం — ఎనిా యలో సనాకా రు రైత్త ల — ఎనిా యలో ఇది చా వు దె బబ తీస్థ ంది — ఎనిా యలో పే దల రలిట ఎనిా యలో — పను భూతమైంది — ఎనిా యలో 1. పరిప్శమ ఎరువులు — ఎనిా యలో దీనిా రు చేశాయి — ఎనిా యలో పట్టి బులు — ఎనిా యలో దీనిా ముటిడి ంచే — ఎనిా యలో నకిలీ వి తున్న లు — ఎనిా యలో దీనిా న్న శనం చేసె — ఎనిా యలో మూలిక పంటలు — ఎనిా యలో ; దీనిా ముంచి పటాియి — ఎనిా యలో 2. అనా దత నోటికా డ — ఎనిా యలో ఇది అనా ం తీస్థ ంది — ఎనిా యలో పట్టి బడి సే దయ ం — ఎనిా యలో ఇది గట్టిబాట్ట కాద్దరా — ఎనిా యలో దంగల సే దయ ం — ఎనిా యలో ఇది దోపిడి సే దయ ం — ఎనిా యలో అపుప ల సే దయ ం — ఎనిా యలో; రైత్త తి పప లు చూు — ఎనిా యలో 3. రా జకీయం వ్చి ు — ఎనిా యలో దీని ర్ ంగలు మారి ు ంది — ఎనిా యలో ప్ పపంచ మారె క ట — ఎనిా యలో దీనిా పకక క నెటిి ంది — ఎనిా యలో పంటలు పండీ — ఎనిా యలో పసుులు ఎంద్ద క — ఎనిా యలో అనా దతక – ఎనిా యలో; ఆతమ హతయల్ల ంద్దక — ఎనిా యలో 4. పండ ఎరువులు — ఎనిా యలో పొ లములో వే దు ం — ఎనిా యలో గొప్రె మందలు — ఎనిా యలో రాప్తి పో లమున ఆపి — ఎనిా యలో పచి ురొట్టి ను — ఎనిా యలో పొ పంట భూమిలో కలిపి — ఎనిా యలో తా త తంప్ుల సే దయ ం — ఎనిా యలో ; మనం తిరి గ చే దు ం — ఎనిా యలో 3

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 16 వ్య యఖ్య య నం: ఈ రటలో రైత్త లు ఎద్దరొక ంట్టనా ప్ పధాన సంకటానిా కవి ప్ పశిా సుున్నా రు: సా గ చేసే ు ఖరుు లు పరిగ నషిం రావ్ చుు ; సా గ చే యకపోతే కట్టంబ జీవ్ నం కషిమవుత్త ంది . ముఖయ ంగా సనాకా రు రైత్త లు అధిక పట్టి బులు, రరిప్శామిక ఎరువులపై అతిగా ఆధార్పడటం , నకిలీ వి తున్న లు, లా భం రాని పంటల వ్ లె నషిపోత్తన్నార్ని రట ఆవేదన వ్ య క ుం చే సుుంది . పంట పండిన్న రైత్త క గట్టిబాట్ట ధ్ర్ , తగన ఆదయం రా కపోతే అపుప లు పరిగ కట్టంబానికి అనా ం సమకూర్ు డమ్మ కషిమవుత్త ంది . రా జకీయ నిర్ ణయా లు, మా రుత్తనా మారె క ట పరిస్థిత్త లు కూడ్డ రైత్త ల సా గపై ప్ పభావ్ం చూపుతాయని రట వి మరిి సుుంది . అపుప ల భార్ ం , పంట నషిం, ఆదయం లే కపోవ్డం రైత్త లను తీప్వ్ మనోవేదనక గరిచేసే పరిస్థిత్త లని గరుుచే సూు , రైత్త ఆతమ హతయ లపై కవి ఆందోళన వ్ య క ుం చే సుున్నా రు. దీనిా ఎద్దరోకడ్డనికి రైత్త లు; పశువుల ఎరువును పొ లంలో వే యడం , గొప్రె ల మందను రాప్తివే ళ పొ లంలో ఉంచి సహజ ఎరువు అందించడం , పచి ురొ టి పంటలను పంచి నే లలో కలపడం వ్ ంటి పదధత్త లను రట సూచి సుుంది . ఇవి భూమికి సే ంప్దియ పదరాినిా చేరి ు నే ల ఆరోగాయనిా కా రడటానికి , ఖరీదైన ఇనపుటలపై ఆధార్పడటానిా తగ గంచడ్డనికి తో డప డతాయి . తా తముతా ు తల సా గ అనుభవానిా ,సాిని క వ్ నరులను , నేటి శాస్తసీ ు య సూచనలను కలిపి రైత్త క అనుకూలమైన వ్ యవ్సాయానిా అభవ్ ృది ధ చేయా లనాదే ఈ రట ఆశయం. వ్ యవ్సాయానిా విడిచి పటిడం కాద్ద ; రైత్త క నషిం తెచే ు అధిక పట్టి బడి , అపుప ల ఆధారిత పదధత్త లను మారి ు , నే ల ఆరోగాయనిా మరియు రైత్త జీవ్న్ననిా కా రడే మార్ గ ంలో సాగా లని రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song highlights the difficult choice farmers face: farming can lead to financial losses when costs are high, but leaving farming can make it hard to support the family. The song expresses concern that small and marginal farmers are burdened by high investments, excessive dependence on industrial fertilizers, counterfeit seeds and crops that do not bring a good return. Even when a crop is harvested, farmers may struggle to feed their families if they do not receive a fair price or adequate income. The song also points to the effects of political decisions and changing market conditions on farming. It expresses concern that debt, crop losses and low income can cause severe distress for farmers and contribute to farmer suicides. As a way forward, the song recommends applying farmyard manure, keeping sheep in the fields overnight so their manure enriches the soil, and growing green manure crops to incorporate into the soil. These practices add organic matter, help maintain soil health and can reduce dependence on costly farm inputs. The song encourages farmers to combine the experience of earlier generations and local resources with today’s scientific advice. Its message is not to abandon farming, but to change high-cost, debt-dependent practices and follow approaches that protect the soil and farmers’ livelihoods.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 17 పా ట 10 — పల్లె ప్ పజల్ ంతా కలిసి పల్లె అడవులు పచ్ చ గంచుదం పల్ెవి ; అన్నారో అనోా ఓ న్న రై తనోా ఓ ర్నోా న్న అనా ఓ న్న రై తనా 1. ఊరు, వా డ అంతా కలస్థ — చందమామ పల్లె అడవి పచు గ పంచ — చందమామ వా లుక వ్ర్ దగట్టె వేస్థ కండవాగలక కంటలు వేస్థ – హో యయరే హొ యయ – హొయా య 2 గలగల రరేటి సె లయేళ్లు ార్ ంగ అడవ్ంత పచు గ వ్ ంటలతో పంుగా య మన పల్లెలో || అన్నారో || 2. మంచి గడిా విత్త ు లు చలిె — చందమామ పచు గ గడిా అడవిని పంచి — చందమామ గొప్రె లు , మ్మ కలు అడవిలో మ్మపిరాప్తి మందను పొ లములో ఆపి – హో యయరే హొ యయ ; హొ యయ 2 గొప్రె పండతోటి సార్ ం పంచి , తి ండి పంట వే యగా పంటలతో పంుగా య మన పల్లెలో || అన్నారో || 3. అడవి భూమిని హద్ద ు లు వేస్థ — చంద మా మ పంటనిచే ు చెట్టె న్నటి — చంద మా మ బీ ద , ధకిక మహిళలు కలస్థ అడవి ఫలములు తె చుు కని – హో యయరే హొ యయ ; హొయా య 2 అమమ లకంత అడవి ఫలములమిమ హాయి గండంగా వ్ ంటలతో పంుగా య మన పల్లెలో || అన్నారో || 4. అడవులు పల్లె క పట్టి కమమ లు — చంద మా మ అందరి ఆకలి తీరే ు తలిె — చంద మా మ ఎదిగేటి పచుని పల్లె అడవులు రడి పంటల ప్ పకృతి వ్ర్ ములు – హో యయరే హొ యయ ; హొయా య 2 చెట్టె , గడిా , నీటి పంటల నిచే ుటి అడవి కలపవ్లిె వ్ ంటలతో పంుగా య మన పల్లెలో || అన్నారో ||వ్య యఖ్య య నం: ప్గామా భవ్ ృది ధకి ఊర్ ంతా కలిస్థ పనిచేయా లని రై తనా క పి లుపుని సుుంది . కండవా లులోె వ్ర్ దగట్టె నిరి మ ంచి , కండవా గల వంట కంటలు ఏరా పట్ట చేసే ు వా ననీటిని ని లవ చే సుకోవ్ చుు . నీ రు నే లలో ఇంకి సె లయేళ్లె ప్ పవ్హి ంచడ్డనికి , అడవులు పచుగా పర్గడ్డనికి తో డప ుత్తంది. నీ రు , అడవి , పంటలు సమృది ధగా ఉనా పుప ు ప్గా మంలో ఆహార్ భప్దత పరిగ , పంుగ వాతావ్ర్ ణం నె లకంట్టంది . మంచి గడిా వి తున్న లు చలిె పచి ు క భూములను అభవ్ ృది ధ చేసే ు గొప్రె లు, మ్మ కలక మ్మ త లభసుుంది . వాటిని రాప్తివే ళ పొ లంలో నిలిపితే వాటి ఎరువు నే లక సార్ ం చే కూరుత్త ంది . ఈ సహజ ఎరువుతో ఆహార్ పంటలు పండి ంచడం వ్ లె పశుపో షణ, వ్ యవ్సా యం ఒకదనికకటి తో డప డతాయి. అడవి భూమిని గరి ు ంచి , దని హద్ద ు లను కా రుతూ పండెనిచే ు చెట్టె న్నటా లని సూచి సుుంది . పే ద మహి ళలు అడవి ఫలా లను సుస్థిర్ ంగా సే కరి ంచి అమమ డం దవరా ఆదయం పొ ందవ్ చుు . ఇలా అడవులను కా రుతూ వాటి ఫలా లను సాిని క ప్ పజల జీవ్నో రధికి ఉపయో గంచుకోవా లనే ఆలో చన.మొ తుంగా , వా ననీటి సంర్క్షణ , అడవులు మరియు పచిు క బయలuలుఅభవ్ ృది ధ , పశుపోషణ , సే ంప్దియ ఎరువుల వినియో గం , మహిళలక ఆదయ అవ్కాశాలు —ఇవ్నీా కలిస్థనపుపడే ప్గా మ జీవ్ నం పచుగా , సుసంపనా ంగా మా రుత్తంది .s

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 18 Commentary: This song calls on the farmer and the whole village to work together for village development. Building bunds along hill slopes and ponds near hill streams can help store rainwater. The water can soak into the soil, support flowing streams and help forests grow green. When water, forests and crops thrive, food security improves and village life becomes more joyful. Sowing good grass seeds can improve grazing lands and provide fodder for sheep and goats. Keeping the animals in fields overnight allows their manure to enrich the soil. Growing food crops with this natural manure helps livestock rearing and farming support each other. The song also suggests identifying forest land, protecting its boundaries and planting fruit-bearing trees. Poor women can earn an income by sustainably collecting and selling forest fruits. This verse encourages people to protect forests while using their produce to support local livelihoods. Overall, the song’s message is that conserving rainwater, improving forests and grazing lands, rearing livestock, using organic manure and creating income opportunities for women can together make village life greener and more prosperous.పా ట 11 — ఓ రై తనాా మే లుకో , కంపినీల్ కని కట్టి తె లుసుకో పలెవి ; ఒరే , ఒరే , ఒరే రై తన్నా , ఇంక లేవ్రా నువువ ? (2) ఇది కంపనీ ల కని కట్టి — కళ్లు తెర్వ్రా ? || ఒరే || తర్తార్ల మన సే దయ ం తకకవై నదేమి కాద్ద ర్సా యన్నల పిచి ులో న అందినంత అపుప చేస్థ ఏక పంటలేస్థ భూమి ఏకంగా చచిు రయ ర్సా యన్న లు చలిె చలిె నషిపోతివా వి షరోగా లను మనుష్ష య లక పంచి పటిితివా || ఒరే || 2. మా య మా ట నమి మ మంద్ద తెచి ు పొ లముకేసే ు పురుగ చావ్లే దంటే మరి మంద్ద అంటగటేి కంపనీ ల కని కట్టి పంచుత్తండే పంట ఖరుు మంద్ద లనిా అంటగటిి మా యచేస్థరా ఆ పట్టి బడితో నీ బత్త క నడిా విర్చిరా || ఒరే || 3. వితే ుకి మంద్ద లంట, మొలిసేకి మంద్దలంట పూత పూసేకి మంద్దలంట , కా త కా సుకి మంద్దలంట పి ంజ పుటేకి మంద్దలంట , గంజకటేి మంద్ద లంట కతు కతు కంపనీ లు పుట్టి కచె ురా ని నుా కలెగొ ెి మంప్తమ్మదో నే రుు కచేుర్ || ఒరే || 4. పల్లె ప్ పజలంతా కలస్థ మె లస్థ పల్లె అడవి పచు గంచి ఆవు, గేదె , రడి పశువులు , గొప్రె , మ్మ క, కోళ్ల ు పంచి ఆప్గోఫారెష్షి పదధతిని అనుసరి ంచరా - అమమ ఒడి న ధడాలాగా హాయి గండరా || ఒరే ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట రైత్త లు ర్సా యన మంద్ద లపై అతిగా ఆధార్ పుత్త నా పరిస్థితిని ప్ పశిా సూు , ఆలోచించి సా గ చేయా లని పి లుపుని సుుంది . ఏకపంట సా గ, అధి క పట్టి బులు, తర్ చూ మంద్ద లు వా డటం వ్ లె నే ల ఆరోగయ ం దె బబతిని , రైత్త ల సా గ ఖరుు లు పరిగ , అపుప ల భార్ ం తీప్వ్ మవుత్త ందని కవి ఆవే దన వ్ య క ుం

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 19 చే సుున్నా రు. పురుగ చనిపో కపోతే మరో మంద్ద కనమనే పరిస్థితి రైత్త ను మరి ంత ఖరుులోకి నె టివ్ చుని రట హె చురి సుుంది . వి తునం వేస్థ నపపటి నుంచి పంట చేతి కచే ు వ్ర్ క ప్ పతి దశలో మంద్ద లు అవ్ సర్ మని చెపే ప ప్ పచారానిా కవి వి మరిి సుున్నా రు. మంద్ద లను అవ్ సరానికి మి ంచి లే ద సరై న ాప్ గతులు లే కండ్డ వాడితే రైత్త ల ఆరో గయ ం, పంటలపై ఆధార్ పడే ప్ పజల ఆరో గయ ం పటె ఆందో ళనలు కలగవ్ చుు . ఈ రటలోని వి మర్ి ముఖయ ంగా అనవ్సర్మైన , వి చక్షణలేని వినియో గంపైనే ; అవ్ సర్మై నపుప ు శాస్తసీ ు య సూచనల మ్మర్ క సరై న మోతాద్దలో మంద్దలు వా డటానిా వ్ యతిరేకి ంచడం లేద్ద . దీనికి ప్ పతా యమాా యంగా ఊర్ ంతా కలిస్థ పల్లె పరి సరా లను పచుగా పంచా లని , పశువులు, గొప్రె లు , మ్మ కలు , కో ళెను పంచుతూ “వ్ యవ్సా యవ్న ” పదధతిని అనుసరి ంచా లని రట సూచి సుుంది . చెట్టె , పంటలు, పశుపోషణ కలిస్థన వ్ యవ్సా యం రైత్త క వి భనా జీవ్నో రధులను అందించగలద్ద. పశువుల ఎరువు నే ల సారానికి తో డప ుత్తంది ; చెట్టె పశువులక మ్మ త, నీ డను అందిసా ుయి . రైత్త , పశువులు, పంటలు, అడవి —l ఇవి పర్ సపర్ ం తో డపడే వ్ యవ్సా య వాతావ్ర్ణానిా “అమమ ఒడిలోని ధడా”తో పో లుసూు , భప్దత ఇసా ుయి . రైత్త లు మో సపూరిత ప్ పచారానిా నమమ కండ్డ , తన భూమి పరిస్థితిని అర్ి ం చే సుకని , ప్ పకృతి వ్ నరులను కా రడే సమప్ గ వ్ యవ్సా య మారా గనిా ఎంచుకోవా లనాదే రట సందే శం. Commentary: This song questions farmers’ heavy dependence on chemical pesticides and urges them to think carefully about their farming practices. The poet expresses concern that monocropping, high investments and frequent pesticide use can harm soil health, raise cultivation costs and increase farmers’ debts. The song warns that when one pesticide fails to control a pest, farmers may be urged to buy another, adding to their expenses. The poet also criticizes claims that pesticides are needed at every stage, from sowing until harvest. Excessive use or use without proper precautions can raise concerns about the health of farmers and people who consume the crops. The song’s criticism is mainly about unnecessary and indiscriminate use; it does not reject the limited use of pesticides, when needed, according to scientific advice and at the recommended dose. As an alternative, the song encourages villagers to work together to make their surroundings green and follow an agroforestry approach that includes livestock, sheep, goats and poultry. Farming that combines trees, crops and livestock can provide farmers with different sources of livelihood. Animal manure can enrich the soil, while trees can provide fodder and shade for livestock. By comparing this farming environment—where farmers, animals, crops and forests support one another—to a child in its mother’s lap, the song conveys a sense of comfort and security. Its message is to question misleading claims; understand the needs of one’s land and choose an integrated approach that protects natural resources.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 20 పా ట 12 — వ్య లుకు వ్ రద్ గటేి సే త – బో రుె, బా వు లు బుగిలేత్త తతాయి ! పల్ెవి ; కండ, గటి, వా గ , వ్ ంక న్నర్ వలోె — వ్ర్ ద గట్టె వేస్థ నీళ్ల ు ఆపు అడవిలో — బో రు బా వులు బ్బ గ గల్లత్త ు పొ లములో `1. వా లుక అ ుాగట్టె ఆ... వంపు చూస్థ వే సుకో గట్టి మీ ద చెట్టె ఆ... పంట బ టిి పట్టికో బీ ద , ధకక ంత కలస్థ బీ ు భూమి పంచుకోని || కండ || 2. అకక డకక డ నీ రు — నువువ అద్దపు చేస్థ ఆపితే మటిి అద్ద పు అయియ మరి తే మ శా తం పరుగ భూసార్ం పరిగ అడవి గబ్బరుగాను ఎద్దగత్తంది || కండ || 3. భూమి కో తను బటిి ఆ... రా ళె క త్త ువ్ లే సుకో కంట కటిలేస్థ ఆ వ్ ంక నీ రు ఆపుకో పచు గడిాతో అకక డ రడి పశువుల పంచుకో || కండ || 4. గలగలమంటూ అడవి ఆగా నం చే సూు నీ రు కండ బండలు ద్ద ంకి , ఆ కో నల నుండి ారి చేరి చె రువుల ని ంపి సే దయ పు నీ రు ని ంచు || కండ || 5. బోడి కండలు కా వు , అవి బత్తక తె రువు చూు నీటి వ్ నరుల జీవ్ ం మన పల్లె బత్త కల క్షే మం అడవి నీర్ డాగసే ు కరువు బాధ్ లు తపప పుప నంట || కండ || 6. బీ దల క చెట్టె పంట, రైత్త లక నీ ళు పంట గొప్రెలో ళెక గడిా పంట, పశువులలెక మ్మ త పంట అడవి పచు గ వుంటే పల్లె బత్త క ప్ పగతి బా ట || కండ ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట కండలు, గటిలు, వా గలు , వ్ ంకల పరివా హక ప్ రంతాలోె వ్ర్ దగట్టె నిరి మ ంచి వా ననీటిని ని లవ చే సుకోవా లని పి లుపుని సుుంది . కండవా లు, ఒంపు, భూమి సవభావ్ ం చూస్థ అడాగట్టె వేసే ు నీటి ప్ పవా హం నె మమది సుుంది . గటెపై అనువై న చెట్టె , పంట మొ కక లు పంచడం వ్ లె బీ ు భూములు ప్ కమంగా పచు దన్ననిా సంతరించుకంటాయి. ఈ పనులను పే దలు , రైత్త లు కలిస్థ చే పటాి లని రట సూచి సుుంది . వా ననీటిని అకక డకక డ నిలిపితే మటిి కట్టి కపోవ్ డం ఆగ, నే లలో తే మ పరుగత్తంది. భూసార్ం మె రుగపడి , చెట్టె మరి యు అడవి వ్ ృక్ష సంపద బాగా పర్ గడ్డనికి తో డప ుత్త ంది . భూమి కో తను బటిి రాతి కటిలు నిరి మ ంచి , అవ్ సర్మై న చో ట చి నా కంటలు ఏరా పట్ట చేసే ు వ్ ంకల నుంచి వ్చే ు నీటిని కూడ్డ ని లవ చే సుకోవ్ చుు . పచి ు క భూములు అభవ్ ృది ధ చె ందితే పశువులక మ్మ త లభసుుంది ; పశుపోషణక కూడ్డ మ్మ లు జరుగత్తంది. కండలపై ఆగన నీ రు వ్ ంక, వా గలు , గండ్డ ప్ పవ్హి ంచి చె రువులను ని ంపుత్త ంది . చె రువులోె చేరి న నీ రు సా గక ఉపయో గపడటంతో రట్ట భూగర్ భ జలా లు పర్ గడ్డనికి తో డప ుత్త ంది . అంద్దవ్ లె బో రుె, బా వులోె నీటి మటిం మె రుగపడే అవ్కాశం ఉంట్టంది. “బోడి కండలు కా వు , అవి బత్తక తె రువు” అనే భావ్ ం కండలు , అడవులు ప్గామా ల నీటి వ్ నరులక , ప్ పజల జీవ్న్ననికి ఎంత ముఖయమో తెలి యజే సుుంది . అడవులు పచుగా ఉండి వా ననీ రు నే లలోకి ఇంకేలా చేసే ు కరువు తీప్వ్ తను తగ గంచవ్ చుు . చెట్టె పే ద కట్టంబాలక , నీ రు రైత్త లక , గడిా గొప్రె ల కా పరులక, మ్మ త పశువులక ఉపయోగపడతాయి. ప్ పకృతి వ్ నరులను కా రుతూ ప్ పజలందరూ కలిస్థ పనిచేసే ునే పల్లె జీవ్ నం సుసంపనా మవుత్త ందని ఈ రట సప షిం చే సుుంది .

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 21 Commentary: This song calls for building bunds in the watersheds of hills, slopes and streams to store rainwater. Bunds should be built according to the shape of the slope and the nature of the soil, so that water flows more slowly. Planting suitable trees and crops along the bunds can gradually make barren land greener. The song encourages farmers and poorer communities to carry out this work together. Holding rainwater at different points reduces soil erosion and increases moisture in the ground. This helps improve soil fertility and supports the growth of trees and forest vegetation. Stone bunds can be built according to the level of soil erosion, and small ponds can be made where needed to store water flowing through streams. Developing grazing lands also provides fodder for livestock and supports animal rearing. Water stored on the hills flows through streams and valleys and fills tanks. The stored water can be used for irrigation and can help recharge groundwater. This may improve water levels in wells and borewells. The song’s idea that “hills are not barren; they are a source of livelihood” reminds us how important hills and forests are to village water resources and people’s lives. When forests remain green and help rainwater soak into the ground, the effects of drought can be reduced. Trees benefit poorer families, water supports farmers, grass provides for shepherds, and fodder sustains livestock. The song concludes that village life can prosper when people work together to protect natural resources.పా ట 13 — అడవులు కాలితే పల్లె జీవ్నోపాదికే నష్ి ం! పల్ెవి ; కండలనీా మండి పో యరా — మలిెగా గటిలనీా కాలిపో యరా అడవులనీా కాలి కాలి బొ గగత్తన్నాయి — ఆరే పస్థ వ్ దుమురా || అడవి || 1. పశువుల మ్మ త మండి కండ పటి పగలే కా లుతో ందిరా పరిగెతి ు యువ్ కలంత పచా ు క తో డ — పదిలంగా ఆరుప దమురా || అడవి || 2. కాలి న ఇరుగ గడిా గొప్రె కుపంత పుండవుతది పుండైన గొప్రె కుపు పురుగలు చేరి — పుప్ రు వా యధి వ్ సుుంది రో || అడవి || 3. కాలి న ఇరుగ గడిాలో మ్మ కలో డ కాస్థ ంత వి షముంటది ఈ వి షపు మ్మ త తి నా జీవ్ ం ఇమిడించుకోలేక — ఈతేసుక పోత్త ందిరా || అడవి || 4. కాలి న కండ వా ననీ రు కనుమలోె చే రుతందిరో ఆ మురికి నీళ్ల ు తా గతే మన గొప్రె లకి — మూర్ ు వా యధి వ్ సుుందిరో || అడవి || 5. ఎంు గడిా , పొట్టి , కా య జీవా లక ఎండ్డకాలం మ్మతి సుది వ్ న రుగ నీ ళు తాపి , వా ంటంగ మ్మ పుకంటే — వ్టిిమ్మ త సత్త ువ్ ంటరా || అడవి || 6. అడవులు పచు గంటేనే ఓ ర్ ంనా యయ జీవా లు చలెగంటాయి కా లకండ మన అడవి కా రుకంటే కరువ్ంటే భయముండద్ద || అడవి ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట అడవులోె మంటలు చె లరేగతే పచిు క , ఎంుగడిా , పొట్టి , కా యలు , ఆకమ్మత కాలిపోయి పశువులక వే సవిలో దరికే మ్మ త తగ గపోత్త ందని హె చురి సుుంది . అడవి మంటల వ్ లె చెట్టె , వ్ నయప్ రణుల నివాసా లు , నే ల , నీటి వ్ నరులు కూడ్డ దె బబతి ంటాయి . మంటను గమనించిన వంటనే ప్గా మసుులు అటవీ స్థ బబ ందికి సమాచార్ం ఇచిు , తమక ప్ పమాదం కలగకండ మంటను అద్దపు చే యడంలో సహకరించాలి .కాలి న గడిా లే ద బూడిద కలిస్థన కలుష్టత నీ రు పశువులక హాని చేసే అవ్కాశం ఉందని రట వివ్రి సుుంది . పశువులక కుపు పుంుె, వి షప్పభావ్ం లే ద మూర్ఛ వ్ ంటి వా య ధులు వ్చే ు ప్ పమాదముంది. ఈ అంశాలను రట అటవీ మంటల ప్ పమాదనిా గరుుచేసే ా నపద హె చురి కలుగా చెబ్బత్త ంది .

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 22 అడవులు పచుగా , ఆరోగయ ంగా ఉంటే పశువులక మ్మ త , ప్ పజలక నీటి వ్ నరులు లభసా ుయి ; కరువు ప్ పభావానిా తగ గంచడ్డనికీ తో డప డతాయి . అడవులను అగా నుంచి కా రడటం పశువుల సంక్షేమానికి , ప్గామీ ణ జీవ్న్ననికి , సహజ సంపద పరిర్క్షణక అవ్సర్మనే సందేశానిా ఈ రట అంది తుంది . Commentary: This song warns that forest fires destroy green and dry grass, pods and leaves that provide fodder for livestock during the summer. Fires also damage trees, wildlife habitats, soil and water sources. The song urges villagers to inform forest staff as soon as they notice a fire and, without putting themselves in danger, help bring it under control. The song explains that charred fodder or ash-contaminated water may harm livestock. If animals develop problems such as stomach sores, signs of poisoning or convulsions, a veterinarian should be consulted to identify the cause. These references in the song serve as folk warnings about the dangers of forest fires. Healthy, green forests provide fodder for livestock and help sustain water sources for people. They can also help reduce the effects of drought. The song’s message is that protecting forests from fire is essential for livestock, village livelihoods and the conservation of natural resources.పా ట 14 — చె రువుల్ను ఊటచెరువులుగా మా రుచ పల్ెవి ; పంటనిచే ు మొ కకల్లటిి పల్లె అడవులు పంచి వా లు కుా గట్టె వే దు ం పదరా ! ఓ... పల్లె తదరా ! నీటి వ్ నరులు ని ండి పొ ం గను గదరా! 1. చెట్టె , పుటి సా పు చేస్థ చుటిముట్టి కంచెలేస్థ కండవా లును సా గచేస్థ ువి గదరా ! ఓ... పల్లె తదరా ! వా న నీటికి వా లు ారె ను గదరా! || పంట || 2. వా లు ారి వ్ ంకపూడి — వా న నీ రు వ్ర్ ద పొ ం గ చె రువు ఘా తం చేరి పూడె ు ను గదరా ! ఓ పల్లె తదరా ! నీ రు ఆగక బీ ు పోయె ను కదరా || పంట || 3. చె రువు పూడి పొ లము కెసే ు , పై రు గబ్బ రూగ బ్బ రుగ చె రువు నీటి ఘా తమ్మచుు ను కదరా! ఓ ... పల్లె తదరా ! పంట చే ను పద్ద ను బట్టి ను గదరా ! || పంట || 4. గట్టి కి ంద రైత్త లంత కలస్థ తూమును మూ సే ు రరు చె రువు ఊటచెరువ్ వు గదరా! ఓ ... పల్లె తదరా ! చె రువు ప్కి ంద బ్బ గ గ బో రులు గదరా ! || పంట || 5. ఆయకట్టి దరు మధ్ య అమర్ ంగా నీ రు పంచి ఆరు తా ుల పంటలేస్థన గదరా! ఓ ... పల్లె తదరా ! రైత్త శెలిమె చే ప చందం గదరా! || పంట ||

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 23 6. వ్ న రులేని పే దలు మరి ఒంటరి స్తసీ ు లు కలిస్థ చె రువు చే పలు చేరి పంచిన గదరా! ఓ ... పల్లె తదరా ! పల్లె ఎది గ ప్ పగతి నడచును గదరా ! || పంట ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట కండవా లులపై చెట్టె , పొ దలు తొ లగంచి భూమిని సా గలోకి తీ సుకరావ్ డం వ్ లె కలిగే నషాి లను వివ్రి సుుంది . వా లు భూములోె ర్క్ష ణ చర్ య లు లే కండ్డ సా గ చేసే ు వా ననీ రు మటిిని వంట తీ సుకెళ్లె వ్ ంకలోెకి చే రుసుుంది . ఆ మటిి చె రువులోె పే రుకపోయి వాటి ఘాతానిా పూుుత్త ంది . చె రువులోె నీ రు ని లవ కా కపోతే పొలా లు ఎండిపోయి బీ ుగా మారే ప్ పమాదం ఉంది. దీనికి పరిషా కర్ ంగా పల్లె పరి సరాలోె పంటనిచే ు మొ కక లు, చెట్టె పంచి , కండవా లులక అడాంగా గట్టె వేయా లని రట సూచి సుుంది . వ్ర్ దనీటి వే గం తగ గ, మటిి కట్టి కపోవ్ డం నివారి ంచబుత్త ంది . చె రువులోె పూడి కను తొ లగంచి పొలా లక చేరి ుతే భూమి సార్ ం పరిగ పంటలు బాగా పంుతాయి. చె రువు నీటిని తూముల దవరా సమిష్టిగా , అవ్ సరానికి తగనట్టె నిర్ వహిసే ు నీ రు భూమిలో ఇంకి , చె రువు కి ందనునా బా వులు , బోర్ెలో నీటి ని లవ పర్గడ్డనికి తో డప ుత్తంది. ఆయకట్టి రైత్త ల మధ్ య నీటిని న్న య యంగా పంచుకోవ్ డం వ్ లె అందరికీ సా గనీ రు అంద్దత్త ంది . చె రువులోె చే పల పంపకానిా పే దలు , ఒంటరి మహిళలు కలిస్థ చే పడితే వారికి అదనపు ఆదయం , ఉరధి లభసుుంది . ఇలా చెట్టె , నే ల , నీ రు , వ్ యవ్సా యం , చే పల పంపకం అనీా ఒకదనికకటి తో డప డతాయి. వా ననీటి సంర్క్షణ , చె రువుల పరిర్క్షణ , భూగర్భ జలాల పంపు , నీటి సమాన పంపిణీ ,సాిని క ప్ పజల భా గసావ మయ ం —ఇవ్నీా కలిస్థ నపుపడే పల్లె లు అభవ్ ృది ధ చె ంద్దతా యని ఈ రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song describes the harm caused when trees and shrubs are cleared from hill slopes for cultivation without taking steps to protect the land. Rainwater then carries soil into streams and drains. The soil settles in tanks and fills them with silt. If tanks cannot store water, fields may dry up and become barren. The song recommends planting useful and fruit-bearing trees around villages and building bunds across slopes. These measures slow the flow of rainwater and help prevent soil erosion. Removing silt from tanks and spreading it on fields can improve soil fertility and support better crop growth. If tank water and sluices are managed collectively and according to need, more water can soak into the ground and help replenish wells and borewells below the tank. Sharing irrigation water fairly among farmers served by the tank helps everyone access water for cultivation. Poor people and single women can also earn income and find work by raising fish in the tanks together. In this way, trees, soil, water, farming and fish cultivation can support one another. The song’s message is that villages can prosper through rainwater conservation, tank protection, groundwater recharge, fair water sharing and the active participation of local people.పా ట 15 — రా యల్సీం రాళ్ె అడవి — రతాాల్ పంట పల్ెవి ; రా యలసీ మ రా ళె అడవి — ఓ లతుగముమడీ ! రా జన్న లు పంునంట — ఓ లతుగముమడీ ! అడవి పంట అమమ వ్ ంట — ఓ లతుగముమడీ ! కరువులక కవ్చమంట — ఓ లతుగముమడీ ! 1; బోడి కండ బోదేన్నని — ఓ లతుగముమడీ ! బీ ు గటి బొ ందలని లాని — ఓ లతుగముమడీ ! మా ట కటేి యవ్ద్ద ు — ఓ లతుగముమడీ ! మనసు ఉంటే మార్ గ ముంది — ఓ లతుగముమడీ ! వ్ యవ్సా య భూమి పో ను — ఓ లతుగముమడీ !

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 24 అడవి భూమి అర్ి ముంది — ఓ లతుగముమడీ ! అర్ ధ శా తం అడవి వా న — ఓ లతుగముమడీ ! అడాగంచి అడవి న్న పు — ఓ లతుగముమడీ ! భూమిలోకి నీ రు ఇంకి — ఓ లతుగముమడీ ! భూగర్భ జలమెచుు — ఓ లతుగముమడీ ! సా గనీరు చకక గంటే — ఓ లతుగముమడీ ! సా లుక రె ంు పంటలంట — ఓ లతుగముమడీ ! ఉదురొసే ు బోడి కండ — ఓ లతుగముమడీ ! ఉషణమంచు కండ గాదే — ఓ లతుగముమడీ ! || రా యల్సీమ || 2. బోడి కండల మీ ద — ఓ లతుగముమడీ ! గొప్రెలో ళె మ్మ త పంట — ఓ లతుగముమడీ ! పచుగా అడవులుంటే — ఓ లతుగముమడీ ! రడి పంట కేమి కద్దవా — ఓ లతుగముమడీ ! ని ంుగ అడవులుంటే — ఓ లతుగముమడీ ! దండి పంటలిచుు నంట — ఓ లతుగముమడీ ! కండలు మండకండ — ఓ లతుగముమడీ ! కనేాస్థ కా సుకంటే — ఓ లతుగముమడీ ! ఎంు గడిా , పొట్టి , కా య — ఓ లతుగముమడీ ! ఎండకాలం గొప్రె లకిచుు — ఓ లతుగముమడీ ! నీ రు ఎకక న తా పుకంటే — ఓ లతుగముమడీ ! ని ంపు గా ను గొప్రె ల్లద్ద గ — ఓ లతుగముమడీ ! బ్బప్ర్ ఉంటే బోడి కండ — ఓ లతుగముమడీ ! గొప్రె మ్మ త గో ద మంట — ఓ లతుగముమడీ ! || రా యల్సీమ || 3. బీ ు కండల మీ ద — ఓ లతుగముమడీ ! బీ ద వార్ ంతా కలస్థ — ఓ లతుగముమడీ ! వా న నీ రు దోర్ె కండ — ఓ లతుగముమడీ ! వా లుక అుాగట్టె వేస్థ — ఓ లతుగముమడీ ! ఒది ు కతో అంతా కలస్థ — ఓ లతుగముమడీ ! హద్ద ులేస్థ అడవి పంచి — ఓ లతుగముమడీ ! పై రు పంట వే యకండ్డ — ఓ లతుగముమడీ ! పంట చెట్టె పట్టి కంటే — ఓ లతుగముమడీ ! అమమ , అకక అంత కలిస్థ — ఓ లతుగముమడీ ! ఉమమడిగా అడవికేలిె — ఓ లతుగముమడీ ! అడవి పంట వుకని — ఓ లతుగముమడీ ! ఆదయం పొ ందవ్చుు — ఓ లతుగముమడీ ! తెలివి ఉంటే బోడి కండ — ఓ లతుగముమడీ ! చేతికిచే ు చె టె పంట — ఓ లతుగముమడీ ! || ల్ తతగముుడీ || పల్లె జనమంతా కలస్థ — ఓ లతుగముమడీ ! పంట చెట్టె పంచుదము — ఓ లతుగముమడీ !

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 25 పల్లె అడవి పచు గంటే — ఓ లతుగముమడీ ! ప్ పగతి సాధి ంపవ్చుు — ఓ లతుగముమడీ ! 2వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట రా యలసీమలోని రా ళు కండలు, బీ ు గటిలు పనికిరానివి కావ్ని గరుుచే సుుంది . ఇతర్ వారి ు క పంటలు సా గ చే యడం కషిమై న భూములోె కూడ్డ చెట్టె , పండె మొ కక లు , పచిు కను పంచి , పశువులక మ్మ తను మరియు ప్ పజలక అడవి ఉతపత్త ు లను అందించవ్చుు . అడవులు కరువు ప్ పభావానిా తగ గంచడంలో ,సాిని క జీవ్నో రధులక తో డప డటంలో ముఖయమై న రప్త పోష్టసా ు యని రట వివ్రి సుుంది . కండవా లుక అడాగట్టె నిరి మ ంచి వా ననీటిని ని లవ చేసే ు , అది వే గంగా కి ందికి రరిపోకండ్డ నే లలోకి ఇంకత్తంది . దీనివ్ లె మటిి కో త తగ గ, భూగర్భ జలాలు పర్గడ్డనికి తో డప ుత్తంది . సా గనీటి లభయ త మె రుగైతే పంటలు పండించే అవ్కాశాలు పరుగతాయి . అయితే పంటల సంఖయ , ర్ కంసాిని క వ్ర్ ు రతం మరియు నీటి లభయ తక అనుగణంగా నిర్ ణయి ంచుకోవాలి . పచుని అడవులు, పచిు క భూములు గొప్రె లు , మ్మ కలు మరియు ఇతర్ పశువులక మ్మ తను అందిసా ుయి . ఎంుగడిా , ఆకలు, కా యలు వే సవిలో కూడ్డ పశువులక ఉపయోగపడతాయి . కండలక మంటలు అంటకండ్డ కా రడి , అడవులను సంర్క్షసే ు పశుపోషణ క, రడి పరిప్శమ క మ్మ లు జరుగత్తంది . బీ ు కండలను అభవ్ ృది ధ చే యడ్డనికి ప్గా మ ప్ పజలు కలిస్థ భూములను గరి ు ంచి , వా లుక అడాగట్టె వేస్థ , అనువైన చెట్టె మరియు పంటనిచేు మొ కక లు పంచాలని రట పి లుపుని సుుంది . మహిళలు కలిస్థ , అడవుల పునరుతపతి ుకి భంగం కలగకండ్డ అటవీ ఉతపత్త ు లను సే కరించి అమమ డం దవరా ఆదయం పొ ందవ్చుు . మొ తుంగా , అడవులు, నీ రు , పశుసంపద, చె టె పంటలు మరియు ప్ పజల భా గసావ మయ ం కలిస్థనపుపడే రా యలసీమలోని బీ ు భూములు ప్గామా ల జీవ్న్ననికి తో డప డగలవ్ని ఈ రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song reminds us that Rayalaseema’s rocky hills and barren slopes are not useless. Even where it is difficult to grow paddy or other annual crops, trees, fruit plants and grasses can be grown to provide fodder for livestock and forest produce for local people. The song highlights the important role forests play in supporting livelihoods and reducing the effects of drought. If bunds are built across hill slopes to hold rainwater, less water runs off quickly and more can soak into the soil. This helps reduce soil erosion and supports groundwater recharge. Better access to irrigation can improve opportunities for growing crops. The type and number of crops should, however, suit local rainfall and water availability. Green forests and grazing lands provide fodder for sheep, goats and other livestock. Dry grass, leaves and pods can also feed animals during summer. Protecting forests from fire benefits livestock rearing and dairy farming. The song calls on villagers to identify and protect these lands, build bunds across slopes, and grow suitable trees and productive plants. Women can earn an income by collecting and selling forest produce without harming the forest’s natural regeneration. Its central message is that forests, water, livestock, tree crops and community participation can together make barren lands more useful to village life in Rayalaseema.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 26 పా ట 16 — అడ్వాటే జు మో జులో అబ్ె /తంప్డ్వసేద్ య ం మరచిపోకు పల్ెవ్ ; అడివటే జు మో జు లబడి — అబాబ , సే దయ ం మర్చిపోతి! — 2 కంపనీ ల కని కట్టిలో బడి , నమి మతే నటేి ట ముంచే అపుప పరిగ చె పపరాని తి పపలాయెరా ! 2 1. కనకలక్షమ వ్ ంటిదంటే — కంటిరా కా ంపెకస ఎరువు మొ దట విత్త ులో చలుెకంటే — మువ్ వ కళ్లె తకి మో ుబారెరా ! — కం. 2 2. రైత్త నే సుం నముమ మంటే — కంటిరా ఆ పురుగల మంద్ద పై రుపై పిచికారీ చేసే ు పశువుల మ్మ త కూడ్డ రడైపోయెరా ! — కం. 2 3. కా ళె బొలిె మా టలు నమి మ — కంటిరా కంపనీల సీ ు మంచి అద్దను పద్ద నులో విత్త ు కంటే మొ లకలచి ు మో సుల్ల ండెరా ! — కం. 2 4. అబబన్నటి దిబ్బ బ సే దయ ం తపిప నంద్దక తి పప లచేు పచి ురొ టి ఎరువు రత పదధతిని రటి ంచ నంద్దకే రడెపోతిరా! — కం. 2 5. పచిు క బయళ్లు పరిర్క్షంచి — రడి పశువుల పంచుకంటే రైత్త ఇంట గోమా త ఉంటే — రాద్దరా రడి పంటక ఏ లోట్ట ! — కం. 2 6, చేతికి పే డ అంటితేనె , నోటికి ముదు అంద్దత్త ందనిచెపి ప న ఆ పదుల మా ట తపపద్ద అది ఎపపటికైన్న సది ు మూటరా ! — కం. 2వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట అధి క లా భం లే ద సులభమై న సా గ వాగా ున్న లక ఆకరి ుత్తలై , కంపనీ ల ప్ పచారానిా పూరి ుగా నమిమ ఖరీదైన ఎరువులు , పురుగమంద్దలు , వి తున్న లు కనుగో లు చే యడం వ్ లె రైత్త లు అపుప లరలయే య ప్ పమా దనిా హె చురి సుుంది . కవి వి మర్ి ఆధుని క వ్ యవ్సా య పదధత్త లనిా ంటిపైన్న కాద్ద ; అవ్సరానిా అంచన్న వే యకండ్డ , సరైన సమాచార్ం లే కండ్డ వాటిపై అతిగా ఆధార్పడటంపైనే. ఎరువులను తగన మోతాద్దలో , సరైన సమయంలో , సరై న పదధతిలో వా డకపోతే వి తున్న లు లే ద చి నా మొ కక లు దె బబతి నవ్ చుు . పురుగమంద్ద లను వి చక్ష ణ లే కండ్డ పిచికారీ చేసే ు పంట అవ్శేషా లు పశువుల మ్మ తలో కలిసే ప్ పమా దం ఉంది . అలాగే న్న ణయ తలేని లే ద సాిని క వాతావ్ర్ణానికి సరిపోని వి తున్న లు సరిగా మొ లకె తుక పంట నషాినికి దరితీ యవ్ చుు . అంద్దవ్ లె ఎరువులు, మంద్దలు , వి తున్న లు కనుగో లు చేసే టపుప ు న్న ణయ తను పరిశీలించి , వ్ యవ్సా య ని పుణుల సూచనలను రటించాలని రట భావ్ ం. దిబ్బ బ రువు , పచి ురొ టి ఎరువు వ్ ంటి పదధత్త లు భూమికి సే ంప్ది య పదరాినిా అంది ంచి నే ల ఆరోగా యనిా కా రడతాయి . పచి ు క బయళెను పరిర్క్ష ంచి పశువులను పంచితే మ్మ త, పే డ , రలు లభంచి పశుపోషణ మరియు వ్ యవ్సా యం ఒకదని కకటి తో డప డతాయి . “పే డ చేతికి అంటితేనే నోటికి ముదు అంద్దత్త ంది ” అనే పదుల మా ట, పశువుల ఎరువు, నే ల సార్ ం , మన ఆహార్ ం మధ్ య ఉనా సంబంధానిా గరుుచే సుుంది . మొ తుంగా ,సాిని క పరిస్థిత్త లక సరిపోయే వి తున్న లు, అవ్సరానికి తగన వ్ యవ్సా య ఇన పుటలు, పశుపోషణ , సే ంప్దియ ఎరువులు —వీటిని సమత్త లయ ంగా ఉపయో గంచి రైత్త ఖరుు లు తగ గంచుకోవా లని ఈ రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song warns that farmers may fall into debt when they are attracted by promises of higher profits or easier farming and buy costly fertilizers, pesticides and seeds based entirely on company promotions. The song does not reject all modern farming methods. Its criticism is directed at depending on them too heavily without assessing what is needed or getting reliable advice. If fertilizers are used in the wrong quantity, at the wrong time or in the wrong way, they may harm seeds or young plants. Careless pesticide spraying can leave residues on crops that are used as livestock fodder. Poor-quality seeds, or seeds

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 27 unsuitable for local conditions, may also fail to germinate properly and lead to crop losses. The song encourages farmers to check the quality of seeds and other inputs and follow advice from agricultural experts. Traditional practices such as farmyard manure and green manure add organic matter to the soil and help protect its health. Protecting grazing lands and rearing livestock provide fodder, manure and milk, allowing livestock and farming to support each other. The elders’ saying, “Only when manure touches our hands can we secure food,” reminds us of the connection between livestock manure, fertile soil and the food we eat. Overall, the song encourages farmers to reduce costs by balancing suitable seeds, necessary farm inputs, livestock and organic manures according to local conditions.పా ట 17 — కంపెనీల్ సేద్ య ం కా పురానికి చేట్ట పల్ెవి ; ల్చి చమి : ర్ ంగయాయ , ఈ కంపనీల సే దయ ం మొ ద్ద ు ర్ ంగయాయ ! ఓ బావ్యా య , మన కా పురానికి ముంపు తే క బావ్యా య ! రంగయయ : లచిుమి , ఈ చచుు మా టలాడమాకే లచిుమి ! లచిుమి , నే ను ఆదర్ి రైత్తనౌ త లచిుమి ! 1. ల్చి చమి ; సజజ, జొ నా , కప్ర్ , సా ము ఆకికడిలో కంద్దలేస్థ అలసంద, పసర్ , అనప, ఆక కూర్గాయలతో అనిా పంటలే దుమంటే తనానీకి వ్సా ు వు ఏకపంట – నువువ ఎకపంట ఇతి ు ఇతి ు — ఎలిె రయ చేని బలము! రంగయయ : రత పంటల్లయయ మని రకలాుత్తనావే ంది ? తెలివిలేని దన , నీ క తి ండి ద్దర్ ద ఎకకవాయె ఏకపంట వే సుకంటే కోతా లక సులభముంు మసుర్ — అహా , మసుర్ ధయయ ం తెసా ు , ధరాయని తి ంద్దవుగాని! 2. ల్చి చమి ; ఏకపంట వేస్థ వేస్థ మో ురయ భూములనిా రడి పశువులి ంట లే క పే డ ఎరువు లే కరయె ఫెరిిలై జర వేస్థ వేస్థ చే ను రుచేస్థన్న వు త్తప్ రుమని — అబాబ , త్తప్ రుమని మో టరెకిక పటాా ల తి రుగదేకకవా య ! రంగయయ : పశులు పటిి నే ను యా డ పచిు గడిా కో సుక సూు పొద్ద ునేా పే డ, గంజు పంచకాయ డ పూ సుకంద్ద ఫెరిిలై జరేసే ు చా లు , పండ ఎరువు ల్ల ంద్దకంట ? అబ్బబ , అయాయ — మా అబ్బబ అయయలా గ నే ను మాట్ట సే దయగానిా కాద్ద 3. ల్చి చమి ; ఎద్ద ు లు లే కపోతే పొ లమె టె ద్ద నుాతా వు ? పండ ఎరువు వే యకంటే పంటల్ల టె పంుతాయి ? గాడికా డ పశువులాకయ బోస్థ న ట్టె వుంది ఇలుె ఎద్ద ు ముడిా — అబ్బబ , ఎద్ద ు ముడిా దబ్బ బ కంటే ముదు ఎటె నోటి క చుు ! రంగయయ :బా ుగ ప్టా కిరెటిిబా గ కలియ ద్దనిా పిసా ు విత్త ులోనే కా ంపెకస ఎరువు లి తి ు పడతా ను పై రు తె గలు పటికండ పురుగ మంద్ద లేసా ు ను అంతలేని — అహా , అంత లేని పంట తీస్థ ఆదర్ి రైత్తనౌతా ! — 2

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 28 4. ల్చి చమి ; ఇటె మా టలాడమాక , ఇరుగ పొ రుగ వి ంటర్ యయ మూు ఎకరా ల మడి కసే ు మూుమూటె వ్ ుె లే వు పది ఎకరా ల వే రుశనగ పట్టి బడి ఎలెలేద్ద అపుప లళ్లు — అయోయ , అపుప లళ్లు ఇంటి కసే ు తపుపకోని తి రుగతావు! — 2 రంగయయ : మూతి ఇరువు మా టలద్ద ు , ముంద్ద తర్ం పంటలే సా ు ఎకస పో రి పంటలేసే ు ఎకక వుగా డబ్బబలో చుు లక్షలు ఖరుు పడితే కోట్టె ఇంటికో సుయంట కలివి పూల — నీ క కలి పూల చీర్ చుటిి కా రులో న తి పుపతా ను! 5. ల్చి చమి ; కల్లం గడేస్థ రైత్త కంటతడి పటిిన్న ు సా ంబారు దో స రైత్త తంబేరి అయి యన్న ు వైర్స్ట వ్చి ు పంట వరిగ ఎండి సచిున్నది అపుపలా క — అయాయ , అపుపలా క దడిస్థ రైత్త లా తమ హతయ చే సు కంప్ు రంగయయ : ఆడదన నో రుచేస్థ అలుసు చేసా ువే ంది ననుా ? కూర్ , కూు వ్ ండి నీ వు కండ లలె ఉండమంటే శనిలా గ వంటబడి చేతి కడా మో సువే ంది ? ఆడదన — ఓ, ఆడదన సే దయ మంటే మా టలానుకనావే ంది ? 6. ల్చి చమి ; ఆడదంటే అంత అలుసా ? ఆదిరైత్త ఆడదంట భూమికి జీవ్ ముంది , భూమాతక ఆకలుంది ఆక, పండ ఎరువులేసే ు భూమి బలము పరుగత్త ంది బలము గలె — అరే , బలము గలె నే లతలిె బంగార్ ం పంుత్త ంది ! రంగయయ : అవును ని జమ్మ.. ఫెరిిలై జర వేస్థన్న క భూమి పండకండ్డ పోయిన్నది పురుగ మంద్ద చలిె చలిె కతు కతు జబ్బబలోచే ు నువువ చెపి పనేది నిా ముగానినీ మా ట వి ంటలేయే కంపనీల — అరే , కంపనీల మా ట నమిమ కా లుు కంటి నే ల కుపుల్చి చమి ; ర్ ంగయయ ఈ కంపినీల సే దయమొద్ద ు బావ్ యయ రంగయయ : లచిుమి నువువ చెపి ప నట్టె వి ంటలేయే లచి ుమి ల్చి చమి ; ర్ ంగయాయ , మనం అడవి సే దయ ం చే దు ం రావ్ యయ రంగయయ : లచిుమి మనం ఆవు సే దయ ం చే దుము రావ్మో మవ్య యఖ్య య నం: ఈ రట లచిుమి , ర్ ంగయయ ల మధ్య సంభాషణ రూపంలో సా గత్తంది . లచిుమి సజజ, జొ నా , కప్ర్ , సా మ , పపుపధాన్న య లు , కూర్గాయలు వ్ ంటి అనేక పంటలను కలిపి సా గ చేయా లని సూచి సుుంది . ర్ ంగయయ మాప్ తం సంప్పదయ పంటలను తకకవ్గా చూస్థ , ఏకపంట సా గ , అధిక పట్టి బులు, కంపనీల వాగా ున్న లపై నమమ కం పడతాు . విదేశీ వి పణకి పంటలు పంపితే పదు లాభా లు వ్సా ు యనే ఆశతో కట్టంబ భవి షయత్త ు ను ప్ పమాదంలో పడతాడని లచిుమి హె చురి సుుంది . ఒకే పంటపై ఆధార్పడటం , పశువులను తగ గంచడం, పే డ ఎరువు మరియు పచి ురొ టి ఎరువుల వినియోగానిా మానే యడం వ్ లె నే ల ఆరోగయ ం దె బబతిని సా గ ఖరుు లు పర్గవ్చుు . వి తున్న లు, ఎరువులు, పురుగమంద్దలు , యంప్తాల కో సం పటేి ఖరుు క తగన ది గబడి లే ద ఆదయం రా కపోతే రైత్త అపుప లరలవుతాు . పంటలక

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 29 తె గళ్లె లే ద వైర్స్ట లు తకినపుప ు నషిం మరింత పరుగత్తంది . అపుప లు తీర్ ులే క రైత్త లు తీప్వ్ మనోవేదనక గర్యేయ విషా దనిా కూడ్డ రట ప్ పసా ువి సుుంది . ఈ సంభాషణలో లచిుమి వ్ యవ్సా యంపై తనకనా అనుభవ్ం , అవ్గాహనను ధైర్ య ంగా వ్ య క ుం చే సుుంది . మహిళల మా టను తకకవ్గా చూడకూడదని , నే ల కూడ్డ జీవ్ ంతో కూడినదని , ఆకలు మరియు పశువుల ఎరువు వ్ ంటి సే ంప్దియ పదరాి లు నే ల సారానికి తో డప డతాయని ఆమె చెబ్బత్త ంది . రట ముగసే సరికి ర్ ంగయయ కూడ్డ తన పొర్ రట్టను అంగీకరించి , లచిుమితో కలిస్థ అడవి ఆధారిత సా గ , పశుపోషణ చే యడ్డనికి స్థ దధమవుతా ు. రటలోని వి మర్ి అనిా ఆధునిక పదధత్త లపై న కాద్ద ; సహజ శాస్తసీ ు యతను,సాిని క పరిస్థిత్త లను పటిి ంచుకో కండ ఏకపంట, అధిక పట్టి బడి , ర్సా యన్నలపై అతిగా ఆధార్పడటంపైనే . అవ్సర్మైనపుప ు శాస్తసీ ు య సూచనల మ్మర్ క వ్ యవ్సా య ఇనపుటలను వా ుతూ ,సాిని క పంటల వైవిధ్ య ం , చె టె పంపకం, పశుపోషణ , సే ంప్దియ ఎరువులను సమనవ యం చే సుకోవాలని ఈ రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song unfolds as a conversation between Lachchimi and Rangayya. Lachchimi recommends growing a variety of crops, including pearl millet, sorghum, foxtail millet, pulses and vegetables. Rangayya looks down on traditional crops and puts his trust in monocropping, high investments and company promises. Lachchimi warns him against risking the family’s future in the hope of making large profits by selling crops in foreign markets. Relying on a single crop, reducing livestock and stopping the use of farmyard and green manure can harm soil health and increase farming costs. If the harvest or income does not cover the money spent on seeds, fertilizers, pesticides and machinery, farmers can fall into debt. Pests or crop viruses can make their losses even greater. The song also refers to the tragedy of farmers facing severe distress when they cannot repay their debts. Lachchimi speaks with confidence about her knowledge and experience of farming. She says that women’s views should be respected and that soil is living and benefits from organic matter such as leaves and animal manure. By the end of the song, Rangayya admits his mistake and agrees to practice agroforestry and rear livestock with Lachchimi.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 30 పా ట 18 — ఫ్య య కిరీల్ ఎరువుల్తో – పశువు, పశుల్ ఎరువు మా యమాయ పలెవి ; ఎద్ద ు రయ, ఎద్ద ుతోల్ల మనిష్ట రయ ఫా య కిరీ ల ఎరువులతో పట్టి బుల సే దయమా య ది బబ ఎరువు మా యమాయరో — పే డ ది బబ 2 అద్దను రయ , పద్దను రయ — అర్తడిలో మొ లకరయ మళ్లె తెచి ు విత్త ు కంటే , మొలిస్థన్న క వా న రయ అపుపలా య రై తనా క — చె పపలేని తి పపలా య రై తనా క కలెబొలిె మా టలమి మ కా ంపెకస ఎరువులే సే ు — 2 కండగలె భూసార్ ం కరి గ నిసా సర్మాయె ప్ పచార్ం జో రులోన పొర్ బడిన రైత్త బత్తక వ్ లవ్ లమని ఏుు కంటూ వ్ లసెళ్లె బత్త కలాయె పరువు రయ రై తనాది — పల్లె ప్ పగతి రయ రై తనాది 2. మొలిసేకి మంద్దలేస్థ , పరిగేకి మంద్దలేస్థ పూసేకి మంద్దలేస్థ , కాసేకి మంద్దలేస్థ పూసే ు కూు కదవ్బ్బటిి పసుులుండి పండి సే ు మారె క ట క తీ సుకసే ు ప్టా నస పో రిక తకక వచేు గండె చచెు రై తనాది — బత్తక గండె చచేు రై తనాది 3. నకిలీ వి తున్న లక న్న ణయమై న ప్ పచార్ ం నమి మ న రైత్త బత్త క నటేి ట ముని గపోయె వి తున్న ల కంపనీ లు ఇంతి ంతక పరుగత్త ంటే విత్త ు కనా రైత్త బత్త క ఇకక టె రలాయె వామి రయ రై తనాది — గడిా వామి బాయి రై తనాది 4. ఆప్గోఫారెస్తసీి అంట — అది అడవితో సే దయ మంట పండె చె టె మధ్ యలో న పంటలే సుకోవ్ చుు పశుసంపద, జీవా లు , కోళ్లె కూడ్డ పంచొ చుు గటె వంట కలప చెట్టె — పంట రోగా లక కని కట్టి తె లుసుకోండి రై తనా లు — తెలిస్థ మసలుకోండి రై తనా లు!వ్య యఖ్య య నం: ఈ రటలో ఎద్ద ు లతో ద్దనేా సంప్పదయ సా గ , పే డదిబబ లు , పంట అవ్శేషాల వినియో గం ప్ కమంగా తగ గ, రైత్త లు ఖరీదైన ఎరువులు, వి తున్న లు, పురుగమంద్దలపై ఎకకవ్గా ఆధార్పుత్తనా పరిస్థితిని కవి వివ్రి సుున్నా రు. సమయానికి వి తున్న లు వే యలేకపోవ్డం , నే లలో తగన తే మ లే క మొ లకలు సరిగా రా కపోవ్డం , మళ్లె వితా ులి స రావ్ డం రైత్త ఖరుు లను పంచి అపుప ల భారానిా ఎకకవ్ చేసా ుయి . ఎరువులను అవ్సరానికి మి ంచి లే ద సరైన పదధతి లే కండ్డ వాడితే నే ల ఆరోగయ ం , భూసార్ం దె బబతి నవ్చుని రట హె చురి సుుంది . పంట పరుగదలలో ప్ పతి దశక మంద్ద అవ్సర్మనే ప్ పచారానిా నమిమ పదేపదే పిచికారీ చేసే ు పట్టి బడి పరుగత్తంది . పంటను పంచేంద్దక అపుప చే యడం , చివ్ర్ క మారె క ట లో సరైన ధ్ర్ రా కపోవ్డం , ర్వాణా ఖరుు లు కూడ్డ ఎలెకపోవ్ డం వ్ లె, రైత్త కట్టంబాలు కషాిలోె పడతాయి . న్న ణయ తలేని వి తున్న లపై ఆకర్ ుణీ యమై న ప్ పచారానిా నమిమతే పంట నషిపోయే ప్ పమాదం ఉందని కూడ్డ రట చెబ్బత్త ంది . ఈ రటలోని వి మర్ి ఆధునిక వ్ యవ్సా య పదధత్త లనిా ంటిపైన్న కాద్ద ; రైత్త భూమికి , పంటక అవ్సర్మో లేదో పరిశీలించకండ్డ అధిక ఖరుుతో కూడిన ఇనపుటలపై ఆధార్పడటంపైనే . ఎరువులు, పురుగమంద్దలు అవ్సర్మైనపుప ు వ్ యవ్సా య ని పుణుల సూచనల మ్మర్ క , సరైన మోతాద్దలో వాడ్డలి . న్న ణయమై న వి తున్న లను ఎంచుకని , నే ల సవభావ్ ం , వ్ర్ ు రతం,సాిని క పరిస్థిత్త లక తగన పంటలు సా గ చేయాలి .

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 31 దీనికి మార్ గ ంగా రట “వ్ యవ్సా యవ్న పద్ ధతి ”ని సూచి సుుంది . పండె చె టె మధ్య అంతర్ పంటలు సా గ చే యడం , పశువులు మరియు కో ళెను పంచడం, పొ లం గటె వంట కలపనిచేు చె టెను న్న టడం దవరా రైత్త క పంటలు, పంుె, పశుపోషణ , చె టె రూపంలో వి భనా ఆదయ వ్ నరులు ఏర్ప డతాయి . పశువుల ఎరువు నే లలో సే ంప్దియ పదరాినిా పంచడ్డనికి తో డప ుత్తంది . మొ తుంగా , రైత్త ఖరుు లను తగ గంచి , నే ల ఆరోగాయనిా కా రుతూ , వ్ యవ్సాయానిాస్థిర్ ంగా కనసాగంచాలనే సందేశానిా ఈ రట అంది సుుంది . Commentary: This song describes how traditional farming with bullocks, manure heaps and crop residues is declining, while farmers are becoming more dependent on costly fertilizers, seeds and pesticides. When sowing is delayed, the soil may not have enough moisture for seeds to germinate well. Farmers may have to sow again, increasing their costs and debt. The song warns that excessive or improper use of fertilizers can harm soil health and fertility. Believing claims that pesticides are needed at every stage of crop growth can lead to repeated spraying and higher costs. Farmers may borrow money to grow a crop, but receive too little for it in the market. Transport costs can reduce their earnings further. The song also warns that attractive advertising for poor-quality seeds can lead to crop losses. The song does not criticize every modern farming method. It questions farmers’ dependence on costly inputs without first considering what their land and crops need. Fertilizers and pesticides should be used when necessary, in the recommended amounts and with advice from agricultural experts. Farmers should choose good-quality seeds and crops suited to their soil, rainfall and local conditions. As an alternative, the song recommends agroforestry: growing intercrops among fruit trees, rearing livestock and poultry, and planting timber trees along field boundaries. This can provide farmers with different sources of income from crops, fruits, livestock and trees. Animal manure can also add organic matter to the soil. Overall, the song encourages farming that reduces costs, protects soil health and supports farmers’ livelihoods over time.పా ట 19 — అడవి అగ్గి పడ్వంది ఆరుు దం రండ్వ పల్ెవి ; అడవికి అగ గ పడి ంది , ర్ ండిరో అంత పోయి ఆరుప దమురో పచాు పచుని అడవి పంు బారి ఎండిపోయి ఎండకాలం పశువుల మ్మ త — ఎట్టె మంుత్త ందో చూు ఊరువా ళెమంత కూడి ఉమమడిగా ఆరుప దము || అడవి అగ్గి || 1. ఎంతమంది యువ్కలున్నా ఒకకరైన్న కదలరేంది ? ఆవు, గేదె , గొప్రె , మ్మ క — అడవి మ్మస్థ హాయి గంు కషిపడి ఆరుప కంటే పశువుల మ్మ త దకకత్త ంది || అడవి అగ్గి || 2. అగ గ పడి అడవి తో డ వి తున్న లు కాలిపో యకాలీ కాలీ అడవి ఇటె గడిా కూడ్డ అంతరి ంచు పో షకాల కర్త మ్మ త జబ్బబ చేస్థ పశువులు సచుు || అడవి అగ్గి || 3. మంటలోె మూగజీ వులు మాడి , మసై ససుయంట తలిె కో సం పి లెల అరుపు, పి లెల కో సం తలిె అరుపు అడవి ఆర్ ున్న దములు మన ఊరి కంట్ట శా రలు || అడవి అగ్గి ||

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 32 4. అమమవ్ ంటి అడవి తలిె అగ గపడి కా లకండ ఊరు వా డ ఉమమడిగా అడవి ని లుపు కందమండి కంటి రె పపవోల్ల కాస్థ అడవి న్న పుకన్న ు ము || అడవి అగ్గి ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట అడవిలో మంటలు చె లరే గనపుప ు ప్గా మసుులందరూ అప్ పమతుమై , సమిష్టిగా సప ందించాలని పి లుపుని తుంది . ఎండ్డకాలంలో అడ వు లోెని గడిా , ఆకమ్మత , చెట్టె మరి యు ఇతర్ వ్ నరులు మంటలక ఆహుతవుతాయి. వాటిపై ఆధార్పడే ఆవులు , గేదె లు , గొప్రె లు , మ్మ కలక మ్మ త కర్త ఏర్పడి , పశుపోషకల జీవ్నో రధి కూడ్డ దె బబతి ంట్టంది. మంటలోె వ్ నయప్ రణులు, పక్షులు మరియు చి నా జీ వులు చి కక కని చనిపోవ్డం అడవికి , ప్ పకృతి సమత్తలయ తక తీర్ని నషిం. తలిె నుంచి పి లెలు విడిపోవ్ డం, జీ వులు మంటలోె బాధ్ పడటం వ్ ంటి దృశా య లను రట హృదయానిా కదిలి ంచేలా చెబ్బత్త ంది . అడవి మ్మ త వ్ నరులు నశిసే ు పశువులక పో షకాహార్ లో పం, ఇతర్ ఆరోగయ సమసయ లు వ్చే ు ప్ పమా దం ఉందని కూడ్డ హె చురి సుుంది . అడవిని “అమమవ్ ంటి అడవి తలిె ”గా భావి ంచి , కంటికి రె పపలా కా రుకోవా లని రట సూచి సుుంది . మంటను గమనించిన వంటనే అటవీ శా ఖ లే ద అగామా పక స్థ బబ ందికి సమాచార్ం ఇచిు , వారి మార్ గ దర్ి కతవ ంలో , ఎవ్రి ప్ రణాలకూ ప్ పమాదం కలగకండ సహకరించాలి. అడవులు పచుగా ఉంటేనే పశువులక మ్మ త , వ్ నయప్ రణులక ఆప్శయం , ప్గామా లక సహజ సంపద లభసా ుయి . అడవి అగా నివార్ ణ మరి యు సంర్క్ష ణ ప్గా మమంతటి ఉమమడి బాధ్ య త అనే సందేశమ్మ ఈ రట సారా ంశం. Commentary: This song urges everyone in the village to stay alert and act together when a forest fire breaks out. During summer, fires can destroy grass, leaves, trees and other forest resources. Cows, buffaloes, sheep and goats depend on these resources for fodder, so a fire can leave them without food and harm the livelihoods of livestock keepers. Wild animals, birds and smaller creatures may become trapped and die in the flames, causing great harm to the forest and its natural balance. The song describes the cries of young animals separated from their mothers to show the suffering caused by fire. It also warns that the loss of forest fodder can lead to poor nutrition and other health problems for livestock. The song asks us to regard the forest as a mother and protect it carefully. When a fire is spotted, people should inform the Forest Department or fire service and help under their guidance, without putting anyone’s life at risk. Green forests provide fodder for livestock, shelter for wildlife and natural resources for villages. The song’s central message is that preventing forest fires and protecting forests are shared responsibilities.పా ట 20 — కాకిరె కకల్ మే ఘమొచిచ , కురిసె వ్య న జలుె ! పల్ెవి ; కాకిరె కకవాల్ల మ్మ ఘ మొచి ు మొచి ు కా రుమబ్బబలే క మమ కచిు కరిసే వా న జలుెరా అది భూమిపై జలమయరా! — 2 || కరిసే || 1. ఎండవేడికి నీ రు ఆవిర్యియ ఆకాశాన కూడి మ్మ ఘమయియ చెట్టె ఊగ చలెగాలిని వీ యంగ ఉరుముచు, మెరి యుచు వ్ ంగ కరిసె ర్నోా — || కరిసే ||

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 33 2. ఒంటి ఒంటి చి నుక ఒకక టయియ ఒకకటై న చి నుక వ్ ంకలయియ కంటలు, చె రువులు , ఏరులు పొ ంగంగ పుడమి తలిె వ్ చు ంగ పులకి ంచర్నోా — || కరిసే || 3. అకక డకక డ నీ రు కంత ఆగ అవ్నిలోకి కంత ఇంకిపోయి కండకో నలోె న సె లయేరులై కనయ నుములా వా గ కదిలచుర్నోా — || కరిసే || 4. ని ంుకండలోల్ల చె రువు ని ండి గరిసే గంజలోల్ల భూమి దగ మన తా గ , సా గ నీర్యి య మన తనువులోన భా గమాయర్నోా — 2 || కరిసే ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట వా న రా కను ా నపద దృశా య లతో అందంగా చిప్తి సుుంది . ఎండవేడికి నీ రు ఆవిరై ఆకా శంలో మ్మఘా లుగా మా రుత్తంది. గా లులు వీచి , ఉరుములు మె రుపులతో మ్మఘా లు వ్రా ునిా కరిపిసా ుయి . చెట్టె ఊగతూ చలెగాలిని అంది ంచే ప్ పకృతి దృశయ ం వా న రా కతో కలిగే ఆనందనిా తెలి యజే సుుంది . ఒకక కక వా నచినుక కలిస్థ వ్ ంకలుగా ప్ పవ్హించి కంటలు , చె రువులు , ఏరులను ని ంపుత్తంది. కంత నీ రు భూమిపై నిలిచి , మరి కంత నే లలోకి ఇంకత్త ంది . కండకో నలోె ఊటలుగా , సె లయేరులుగా బయటక వ్చి ు వా గలై ప్ పవ్హి సుుంది . వా ననీ రు ని లవ కావ్ డం, భూమిలోకి ఇంకడం ప్గామా ల నీటి వ్ నరులక ఎంత అవ్సర్మో ఈ రట వివ్రి సుుంది . ని ంుకండలా చె రువులు ని ండటం , గరిసెలో దచి న గంజలాె భూమిలో నీ రు ని లవ ఉండటం—ఈ పోలి కలు వా ననీటిని భప్ దపర్ చుకోవ్ డం యొ కక వి లువ్ ను తెలి యజేసా ుయి . ఈ నీరే మనక తా గనీటిగా , పంటలక సా గనీటిగా ఉపయోగపుత్తంది. చివ్ర్గా , నీ రు మన శరీర్ంలో భా గమై మన జీవ్న్ననికి ఆధార్మవుత్తందని రట గరుుచే సుుంది . మొ తుం మీ ద, వా ననీరు ప్ పకృతి ప్ పసాదించిన అమూలయమై న సంపద ; దనిా ని లవచేస్థ , భూమిలో ఇంకేలా కా రుకోవాలనాదే ఈ రట సందేశం. Commentary: This song beautifully describes the arrival of rain through folk imagery. The sun’s heat turns water into vapor, which forms clouds in the sky. Winds blow, and the clouds bring rain with thunder and lightning. The sight of trees swaying in the cool breeze conveys the joy that rain brings. Raindrops join together and flow through channels, filling ponds, tanks and streams. Some water remains on the land, while some soaks into the soil. In the hills and valleys, it emerges as springs and small streams and flows into larger channels. The song explains how important it is for village water sources to store rainwater and allow it to soak into the ground. The image of tanks filled to the brim and water stored underground like grain kept in a granary shows the value of conserving rainwater. This water provides drinking water for people and irrigation water for crops. The song also reminds us that water becomes part of our bodies and sustains our lives. Its central message is that rainwater is a precious gift of nature that we should conserve and help soak into the soil. పా ట 21 — పటా ం ఎరువుల్తో మాప్ తమే పంటల్ సుసిి రత సాధ్ య ం కాద్ద పల్ెవి ; చె పపలే దంట్టనక పోయే రు — రై తన్నా మీర్ లు చెపి పతే మరి వి నకపోయారు చె పపలే దంట్టనక పోయే య రు — తపప ఇదిగో ముంద్దమాట తగ గపో వును భూసార్ ం — పండకంును పంట పొ లము || చె పుు ||

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 34 1. పటామ్మ రువుల నమమవ్ దుండి — అయయయో య గటిని గడిా సే దయ ం చే యవ్ దుండి ఏక పంటల మో జులో పడి — బహుళ పంటల మా ట మర్చిన ( 2) పంట మారి పడి లే క భూములు — రలిపోవును , పంట దపుప ను || చె పుు || 2. పశువుల పండను మర్చిపోయా య రు — అయయయో య మీర్ లు పశువుల మూప్తం రర్బోశారు పశువుల పండకనా మూప్తం - న్న లుగంతలు మి నార్న్నా 2 నప్తజని , భా సవర్ ం , పొటాష్ , సునా మంద్దలో ఉంుననా || చె పుు || 3. పొ లమున కా యయవే ర్ె ను కా లపవ్ దుండి - అంద్దన కనిాపో షకాలు ని లువ్ ఉండండి నీటిన్న రువ్ చేని మ్మర్ న గంతదీస్థ అంద్దలోస్థ న మటిి పొర్ ల పచి ురొ టితో మా గడెరువులు మరుసటేు క || చె పుు || 4. వా లుకడా గట్టిలే యండి — రై తనా మీర్ లు గట్టె వంబడి చెట్టె న్న టండి వా లుకడా సే దయ ములచేవ్ లచినంత పంట వచుు అద్దను పద్దను చేవ్ చేనికి , ఆతమ బలమ్మ అనా దతక || చె పుు ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట భూసార్ం తగ గ పంటలు దె బబతినే పరిస్థితిని ముంద్దగానే గరి ు ంచి , సా గ పదధత్తలోె మా రుప లు చే సుకోవాలని రైత్త లక సూచి సుుంది . ఒకే పంటను పదేపదే సా గ చే సూు పంట మారి పడిని , బహుళ పంటల విధాన్ననిా పకక నపడితే నే లలోని పో షకాలు తగ గ, పంట ది గబడి తగే గ ప్ పమాదం ఉందని చెబ్బత్త ంది . కనుగోలు చేసే ఎరువులపై పూరి ుగా ఆధార్పడకండ్డ , భూమి మరియు పంట అవ్సరానిా తె లుసుకని సా గ చేయా లని రట భావ్ ం . పశువుల పే డ , మూప్తం రె ండూ ఉపయోగకర్మైన సే ంప్దియ వ్ నరులు . వాటిని వ్ ృథా చే యకండ సే కరించి , తగన పదధతిలో ఎరువులుగా వినియో గంచాలని రట ప్పో తసహి సుుంది . పంట అవ్శేషాలను కా లు కండ్డ భూమికి తిరి గ చేర్ ు డం , పచి ురొ టి పంటలను పంచి నే లలో కలపడం, గంతలోె సే ంప్దియ పదరాి లను పొర్ లుగా వేస్థ కంపో సుి తయారు చే యడం వ్ లె నే లలో సే ంప్దియ కార్ బ నం /పదర్ి ం పరుగత్తంది . పే డ , మూప్తంలో ఉండే పో షకాల పరిమాణం మార్వ్ చుు కా బటిి వాటినిసాిని క పరిస్థిత్త లక, పంట అవ్సరాలక తగనట్టె వాడ్డలి . కండవాలులక అడాంగా గట్టె నిరి మ ంచి , వాటి వంట చెట్టె న్నటితే వా ననీటి ప్ పవాహం తగ గ మటిి కో తను అరి కటిడ్డనికి తో డప ుత్తంది . నే లలో తే మ నిలిచి , చెట్టె మరియు పంటల పరుగదలక అనుకూల పరిస్థిత్త లు ఏర్ప డతాయి . రైత్త లు ముంద్దగానే ాప్ గతులు తీ సుకంటే భూసారానిా , పంటలను కా రుకోవ్చునే సందేశానిా రట అంది సుుంది . Commentary: This song encourages farmers to recognize the warning signs of declining soil fertility and change their farming practices in time. Repeatedly growing the same crop while neglecting crop rotation and mixed cropping can reduce soil nutrients and lower yields. The song advises farmers not to depend entirely on purchased fertilizers, but to consider the needs of their soil and crops.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 35 Both animal manure and urine can be useful organic resources. The song encourages farmers to collect and use them as fertilizers instead of wasting them. Returning crop residues to the soil rather than burning them, growing green manure crops and incorporating them into the soil, and making compost from layers of organic material can increase organic matter in the soil. Since the nutrient content of manure and urine can vary, they should be used according to local conditions and crop needs. Building bunds across hill slopes and planting trees along them can slow rainwater runoff and help prevent soil erosion. This can retain moisture in the soil and support the growth of trees and crops. The song reminds farmers that taking timely steps can help protect soil fertility and crops. Overall, the song does not call for completely giving up chemical fertilizers. It recommends using them in a balanced way, according to soil tests and crop needs, while also using crop rotation, organic manures, crop residues and rainwater conservation.పా ట 22 — పరంపో గ గటిలోె పంటలోద్ద ు – పంటెచేట్టె ముద్ద ు ! పల్ెవి ; వ్ద్ద ురా బాబ్బ — ఓరి రై తన్నా ! వ్ద్ద ు , వ్ద్ద ురా బాబ్బ — ఓరి రై తన్నా ! చెట్టె కట్టిద్ద ు బాబ్బ — ఓరి రై తన్నా ! చే ను సాగొద్ద ు బాబ్బ — ఓ రై తన్నా ! అనారే అన్నా — ఓరి రై తన్నా ! అనారే అన్నా — ఓరి రై తన్నా ! 1. వా లు గటిలనీా నీ వు — ఓరి రై తన్నా ! చెట్టె కటిి చేళ్ల ు చేసే ు — ఓ రై తన్నా ! పచి ు క బయళెనీా — ఓ రై తన్నా ! నువువ రుచేస్థ పంట పడితె — ఓరి రై తన్నా ! వ్ర్ దుల మీ ద పడిన వా న — ఓరి రై తన్నా ! ఒప్రు ారి చె రువు పూడే — ఓరి రై తన్నా ! చె రువు , కంట మటిి రలు వా ననీరు వ్ర్ ద రలు — ఆ... గానిగెద్ద ు సే దయమా య, గరి క పో గ పంటలాయ || వ్ద్ద ు || 2. చెట్టె , పుటిలు సా పు చేస్థ — ఓరి రై తన్నా ! చుట్టి ముట్టి కంచెలేస్థ — ఓరి రై తన్నా ! కండలనీా కర్గదీస్థ — ఓరి రై తన్నా ! నువువ రాళ్లె , కంపలనీా తీస్థ — ఓరి రై తన్నా ! వ్చి ు రాని వా నలక — ఓరి రై తన్నా ! నువువ అపుపచేస్థ ఇత్త ు కంటే — ఓరి రై తన్నా ! వా నచుకక పడకరయ మొ లకలనిా ఎండిరయ — హా ... అపుపలా య తి పపలా య — వ్ లస బత్తక తపప దయ || వ్ద్ద ు || 3. వ్ర్ ంపోగ భూములంద్ద — ఓరి రై తన్నా ! పంట వ్చె ు మార్ గ ముంది — ఓరి రై తన్నా ! పశువుల మ్మ త కర్క — ఓరి రై తన్నా ! పశుప్గాసమిచుు చెట్టె పంచు — ఓరి రై తన్నా !

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 36 పచి ు క బయలె నంద్ద — ఓరి రై తన్నా ! పచునై న చెట్టె పంచు — ఓరి రై తన్నా ! పచి ురొ టి కర్ క నీ వు — పచా ు క చెట్టె పంచు — హా ... వ్ర్ ంపోగ పచు గంటే — పశువుల మ్మ త దరుక నంట || వ్ద్ద ు || 4. చె టె పంట ప్శే షఠమంట — ఓరి రై తన్నా ! సే కరిసే ు లా భమంట — ఓరి రై తన్నా ! రే గచెట్టె , కా నుగచెట్టె — ఓరి రై తన్నా ! కంకు చెట్టె , మోద్ద గ చెట్టె — ఓరి రై తన్నా ! చీ మచింత , సీతా ఫలం — ఓరి రై తన్నా ! రాలి చెట్టె , రే ల చెట్టె — ఓరి రై తన్నా ! వే ప పంచుకంటే నీ క — ఒపపలేని లా భమొ చుు — హా ... చి ంత , తో పు లే సు కంటే — చి ంతలనీా తొ లగపోవు నువువ మారాలిబాబ్బ — మా రుత్తనా కా లముతో నువువ నేరా వలిబాబ్బ — చె టె నుండి వ్ ంట ది యయవ్య యఖ్య య నం: ఈ రట కండవాలులు , బీ ు గటిలపై చెట్టె తొ లగంచి సా గ చే యడం వ్ లె కలిగే నషాి లను వివ్రి సుుంది . వా లు భూములోె ర్క్ష ణ చర్య లు లే కండ్డ పంటలు వేసే ు వా ననీరు మటిి కట్టి కపోయి వ్ ంకలోెకి చే రుత్తంది . ఆ మటిి చె రువులోె పే రుకని వాటిని పూుుత్త ంది ; వా ననీరు చె రువులోె ని లవ కా కపోతే సా గ వి ఫలమై , అపుప లు మరియు వ్ లస జీవి తం తపప కపోవ్చుని రట హె చురి సుుంది . దీనికి బద్దలుగా , సా గక అనుకూలమైన చద్దనైన భూములోె పంటలు వేస్థ , కండవాలుల మరియు పచిు క బయళెను చెట్టె , పశుప్గాస మొ కక లతో అభవ్ ృది ధ చేయా లని రట సూచి సుుంది . పశువులక మ్మ తనిచేు చెట్టె , పచి ురొ టిక పనికచేు మొ కక లు , పంుె లే ద ఇతర్ ఉపయోగకర్మైన ఉతపత్త ు లనిచే ు చె టెను పంచితే , వాటి ఆకలు నే లపై రాలి ర్క్ష ణ కవ్చం ఏర్పడి , మటిి కో త తగ గడ్డనికి తో డప ుత్తంది .సాిని క వాతావ్ర్ ణం , నే ల , నీటి లభయ తక సరిపోయే ాత్త లను ఎంచుకోవ్డం ముఖయ ం. చె టె పంపకం వ్ లె పశువులక మ్మ త , కట్టంబాలక పంుె మరియు ఇతర్ అటవీ ఉతపత్త ు లు, రైత్త లక దీర్ ఘకాలి క ఆదయం లభంచే అవ్కాశం ఉంది . అయితే ఆదయం చె టె ాత్త లు , నిర్ వ హణ , పంట ది గబడి మరియు మారె క ట పరిస్థిత్త లపై ఆధార్పడి ఉంట్టంది . చె టె పంటలు, పశుపోషణ , అనువైన వారి ు క పంటలను సమనవ యం చేసే వ్ య ”వ్సా యవ్న ” విధా నం రైత్త క ఆదయ వ్ నరులను వి సురి ంచగలద్ద . మొ తుంగా , ప్ పతి భూమిలో ఒకే ర్ కమైన సా గ చే యకండ్డ , భూమి సవభావానికి తగన పదధతిని ఎంచుకోవాలని ఈ రట చెబ్బత్త ంది . చెట్టె , పచిు క బయళ్లె , నీ రు మరియు మటిిని కా రుతూ , మా రుత్తనా పరిస్థిత్త లక అనుగణంగా నే రుు కని సా గ చేసే ునే రైత్త జీవ్ నం మరియు పల్లె సహజ సంపద ని లకడగా ఉంటాయని రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song describes the harm caused by clearing trees and cultivating steep slopes and barren hills. Without protective measures, rainwater can carry away the soil and flow into streams. The soil then settles in tanks and fills them with silt. If rainwater is not stored, cultivation may fail, leaving farmers with debt and possibly forcing them to migrate. As an alternative, the song recommends growing crops on land suited to cultivation and developing slopes and grazing areas with trees and fodder plants. Trees that provide livestock fodder, plants that can be used for

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 37 green manure, and trees that produce fruit or other useful products can protect the soil and help reduce erosion. It is important to choose species suited to the local climate, soil and water availability. Trees can provide fodder for livestock, fruit and other forest products for families, and a possible long-term source of income for farmers. The income depends on the tree species, management, yield and market conditions. Agroforestry, which combines trees, livestock and suitable annual crops, can give farmers a wider range of income sources. Overall, the song says that every piece of land should be used in a way that suits its natural conditions. By protecting trees, grazing lands, water and soil, and adapting farming practices to changing conditions, farmers can support their livelihoods and conserve the natural wealth of their villages.పా ట 23 — అడవుల్ అండతోనే పంట భూమి పండుత్తంది ! పల్ెవి ; అమా మ అడవుల తలిె , అమా మ అడవుల తలిె ! నీ అం డదండతో పంట పొ లమునా దమమ — అమా మ అడవుల తలిె ! || అమాు || 1. పచు ంగా నీ వుంె నమా మ మా ప్ బత్త క వచు ంగా సా గన తలిె సకల జీవ్కోటి సంర్క్షణ నీవే — అమా మ అడవుల తలిె || అమాు || 2. మా రడి పశువులను అమామ — మా బప్రె గొప్రె లను తలిె చలెంగా కా రడి ర్క్ష ంపవ్ ముమ — అమా మ అడవుల తలిె || అమాు || 3. ని నుా నరికినంద్దకే అమమ — మా ప్ బత్త క నర్ కకూపమాయె తలిె కరువు కా టకాల కనీాటి ప్ బత్తకాయె — అమా మ అడవుల తలిె || అమాు || 4. నీ క అగ గపెి తలిె , మా ప్ బత్త క బ్బ గ గరలైపోయె నమా మ భగగ భగగమని ఆకలి మంటలు భ్య గగన చె లరే గనమా మ || అమాు || 5. అనిా వ్ నరుల క అండగవుండే — అడవి ని రూమ ల మాయె నీ వు లే నంద్దకే మాకినిా కషాి లు — అమా మ అడవుల తలిె || అమాు ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట అడవిని తలిెగా భావి ంచి , మా నవ్ జీవ్న్ననికి మరియు వ్ యవ్సాయానికి అది అందించే అండదండలను తెలి యజే సుుంది . అడవులు అనేక జీ వులక ఆప్శయం కలి పసా ుయి ; వా ననీరు నే లలో ఇంకడ్డనికి , నే ల తే మ ని లవ్డ్డనికి తో డప డతాయి . ఈ నీ రు మరియు భూసార్ం పంట పొలా ల క మ్మ లు చేసా ుయి . అడవులోె లభంచే గడిా , ఆకలు, మ్మ త పశువుల పో షణక కూడ్డ ఉపయోగపడతాయి . అడవులను నరికివేయడం , కా లు డం వ్ లె చెట్టె , మ్మ త , వ్ నయప్ రణుల నివాసా లు నశిసా ుయి . నే ల కో త , నీటి కర్త వ్ ంటి సమసయ లు తీప్వ్మై , వ్ యవ్సా యం మరియు పశుపోషణపై ఆధార్పడే కట్టంబాలు ఇబబ ంద్దలు ఎద్దరొకనే ప్ పమాదం ఉంది . అడవి మంటల వ్ లె మ్మ త వ్ నరులు , ఇతర్ సహజ సంపద కాలిపోతే ప్ పజల జీవ్నో రధికి నషిం కలుగత్తంది . కరువు, పంట నషిం, ఆకలి వ్ ంటి కషాి లు మరింత పరుగత్త ంది . అడవి క్షీ ణత ఒకకటే కరువుక కార్ ణం కా కపోయిన్న , సహజ వ్ నరుల న్న శనం పల్లె ప్ పజల క కషాి లను పంచుత్తంది . అంద్దవ్ లె అడవులను నర్కకండ్డ , మంటల నుంచి కా రుతూ ,సాిని క పరిస్థిత్త లక అనువైన చె టెను పంచి , వాటి వ్ నరులను బాధ్ య తగా వినియో గంచాలి . అడవులను సంర్క్షంచడం పరాయవ్ర్ణానికే కా కండ రైత్త లు , పశుపోషకలు మరియు ప్గామీ ణ కట్టంబాల జీవ్న్ననికి కూడ్డ అవ్సర్మనే సందేశానిా ఈ రట అంది సుుంది .

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 38 Commentary: This song portrays the forest as a mother and describes how it supports people and farming. Forests provide shelter for many forms of life. They help rainwater soak into the soil and retain moisture, which also benefits farmland. Grass and leaves from forests can provide fodder for livestock. When forests are cut down or burned, trees, fodder and wildlife habitats are lost. Problems such as soil erosion and water scarcity can become worse, affecting families who depend on farming and livestock. Forest fires can destroy fodder and other natural resources, harming people’s livelihoods. The song expresses sorrow that drought, crop losses and hunger may become more severe. Forest loss is not the only cause of drought, but the destruction of natural resources can increase the difficulties faced by rural communities. The song calls on people to protect forests from felling and fire, grow tree species suited to local conditions and use forest resources responsibly. Its message is that forest conservation is essential for nature and for the livelihoods of farmers, livestock keepers and village families.పా ట 24 — ఉముడ్వ వ్ నరులు అభివ్ ృది ధ – ఊటచేరువుల్కు పునాది పల్ెవి ; రా మన్నా , భీ మన్నా , రార్న్నా మా యన్నా ఊరు వా డ కలస్థ ఒకటి కం డన్నా భూమి తలిెకి పుష్టి కలి గంచుకందము పచు ంగా మన ప్ బత్తక పండించుకంద ము (2)తానే తందన , తానే తందన్న -2 ఆహా ఆహా ఆహా , ఆహా ఆహా ఆహా -2 1, అడవి పొ దలోె న విత్త ులే పడదము వా లు ార్ కండ్డ కటాి లు కడదము వ్ నయర్క్ష ణ కర్క వ్ నము పంచుదము సే లఏళ్లు పంచి , చె ంుె పండి దుము (2) || తానే తందన || 2. పోర్ ంబోకనంద్ద పశువుల మ్మ పుదము పండ ఎరువు తీస్థ పొ లముకే వే దుము పచిు క భూముల పచు గంచుదము పచి ురొ టి ఎరువు పొ లములో వే దుము (2) || తానే తందన || 3. చే ను గట్టె పోస్థ చె క డ్డ య ములు కటిి గడిాని పంచి , మటిి ని లుపుకందము అనిా పంటలేస్థ దండి పంటలు తీస్థ కరువు కా టకాలు కడతేరుు కంద ము (2) || తానే తందన || 4. కంట కటిలు గటిి నీ రు ని లువ్ ప టిి పూడి మటిి నంత పొ లముకే వే దుము రరు చె రువులనిా ఊట చె రువులు చేస్థ రడి పంటలతోటి పంుగ చే దుము (2) || తానే తందన ||

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 39 వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట ప్గా మంలోని ప్ పజలందరూ కలిస్థ ఉమమడి భూములు, అడవులు, పచిు క బయళ్లె , చె రువులు మరియు నీటి వ్ నరులను అభవ్ ృది ధ చేయా లని పి లుపుని సుుంది . అడవి అంచులోె చెట్టె పంచి , వా లు భూములోె అుాకటిలు నిరి మసే ు మటిి కో త తగ గ వా ననీరు ని లవ కావ్డ్డనికి తో డప ుత్తంది . చెట్టె పర్గడం వ్ లె వ్ నయప్ రణులక ఆప్శయం లభంచి , భవి షయత్త ులో పంుె మరియు ఇతర్ వ్ నరులు కూడ్డ అంద్దతాయి . పొర్ ంబోక భూములోె పశువులను మ్మ పుతూ , పచిు క బయళెను కా రుకోవాలని రట సూచి సుుంది . పశువుల ఎరువును పొలా లక చేర్ ు డం , పచి ురొ టి ఎరువును ఉపయోగంచడం వ్ లె నే లలో సే ంప్దియ పదర్ి ం పరుగత్తంది . పచిు కను సప్కమంగా నిర్ వహిసే ు పశువులక మ్మ త లభంచడంతో రట్ట పశుపోషణ , వ్ యవ్సా యం పర్సపర్ ం తో డప డతాయి . పొలా ల గట్టె , తగన ప్ పదేశాలోె నీటి అుాకటిలు నిరి మ ంచి , వాటిపై గడిా పంచితే వా ననీరు వే గంగా రరిపోకండ్డ , మటిి ని లవ ఉండడ్డనికి సహాయపుత్తంది . వివిధ్ పంటలు సా గ చే యడం వ్ లె రైత్త ల ఆదయ వ్ నరులు వి సురి ంచి , కరువు సమయంలో నషాినిా తగ గంచుకోవ్ చుు . కంటలు, చె రువుల గటెను బలోపేతం చేస్థ నీటిని ని లవ చే యడం , పొలా లక అనువైన పూడిక మటిిని భూమికి చేర్ ు డం , చె రువులను భూగర్భ జలాలు ని ంపేలా సంర్క్షంచడం వ్ ంటి పనులను రట ప్పో తసహి సుుంది . ఇవి సా గనీటి లభయ తను, రడి మరియు పంటల అభవ్ ృది ధని పంచడ్డనికి తో డప డతాయి . ఉమమడి వ్ నరులను ప్ పజలందరి భా గసావ మయ ంతో ,సాిని క పరిస్థిత్త లక తగన విధ్ ంగా నిర్ వహిసే ు ప్గా మ జీవ్ నం మరింత పచుగా , సుసంపనా ంగా మా రుత్తందనే సందేశమ్మ ఈ రట సారా ంశం . Commentary: This song calls on all villagers to work together to improve common lands, forests, grazing areas, tanks and other water sources. Planting trees along forest edges and building bunds across slopes can help reduce soil erosion and hold rainwater. Trees also provide shelter for wildlife and can yield fruit and other useful products in the future. The song recommends grazing livestock on common lands while protecting the grasslands. Applying animal manure to fields and using green manure can add organic matter to the soil. Well-managed grazing areas provide fodder and help livestock rearing and farming support each other. Building field bunds and water barriers in suitable places, and growing grass on them, can slow the flow of rainwater and help retain soil. Growing a variety of crops can give farmers more sources of income and help reduce losses during drought. The song also encourages strengthening pond and tank bunds, storing water, spreading suitable desilted soil on fields and protecting tanks so that they help recharge groundwater. These efforts can support irrigation, dairy farming and crop production. Its central message is that managing common resources together, with attention to local conditions, can make village life greener and more prosperous.పా ట 25 — చెట్టె మన ప్ పగతికి నిచె చ న మెట్టె ! సాకీ ; ప్ పకృతి న జయించిన ఓ... మనిష్ట! దహించు ని ను వి కృత రాక్షస్థ ! ఆ... పల్ెవి ; కటికరా ! చెట్టె — నీ ప్ బత్త కను నిలిపి న నిచె ు న మెట్టె – కటికరా ! చెట్టె ... || కొ టికు || 1. భూమిపైకి వ్ర్ ు ం ది ంచు భూగర్భ జలమును పంచు భూమిపైన తే మగా ఉంచు భూ జీ వుల ర్క్ష ణ చే యు ఆకరాలి భూసార్ం పంచు - మొ కక లక ఎంతో సత్త ువ్ని చుు || కొ టికు ||

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 40 2. చలెదనం పంచును చెట్టె ఫల, పుషా పద్ద లని చుు ను చెట్టె వ్ ంట చెర్ క , కలప, బొ గగ పశుప్గాసం ఇ చుు ను చెట్టె అవ్నికె ంతో అందము చెట్టె - ఆనందల ఆశల పట్టి || కొ టికు || 3. ఇంటికెంతో అందమునిచుు ఇలాెలికి తృపి ుని పంచు అందరికీ ఆరోగయ ము పంచు అవ్నిపైకి సవర్ గ ము ది ంచు మనిష్ట నీ డ చెట్టె , మనిష్ట తో ు చెట్టె ప్ పతి జీవికి ఆయువు పట్టి ప్ పగతిలోనే తొలి మెట్టి || కొ టికు ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట చె టెను మన జీవ్న్ననికి ఆధార్మై న సంపదగా చిప్తి సూు , వాటిని నిర్ెక్ష య ంగా నర్ కవ్ దుని పి లుపుని సుుంది . చె టె వే రుె నే ల పటిి మటిి కో తను తగ గసా ుయి ; ఆకలు నే లపై కళ్లె సే ంప్ది య పదరాినిా భూమికి అందిసా ుయి . చె టె నీ డ, వే రుె నే లలో తే మ ని లవ్డ్డనికి , వా ననీరు భూమిలోకి ఇంకడ్డనికి తో డప డతాయి. ఇవి అనేక జీ వులక ఆప్శయం కలిప ంచి , మొ కక ల పరుగదలక అనుకూలమై న వాతావ్ర్ణానిా ఏర్ ప రుసా ుయి . చెట్టె పంుె, పూలు, పశుప్గాసం , కలప మరి యు ఇతర్ ఉపయో గకర్మై న వ్ నరులను అందిసా ుయి . అవి పరి సరా లక చలెదన్ననిా , అందనిా చే కూరిు , ఇళెక మరి యు ప్ పజల జీవ్న్ననికి మ్మ లు చేసా ుయి . ఈ ప్ పయో జన్న లను పొ ందే టపుప ు చె టెను, అడవులను కా రుతూ వాటి వ్ నరులను బాధ్ య తగా వినియో గంచాలి. “మనిష్ట నీ డ చెట్టె , మనిష్ట తో ు చెట్టె ” అనే భావ్ ం చెట్టె ప్ పతి జీవి జీవి తంలో పోష్ట ంచే ముఖయమై న రప్ తను గరుుచే సుుంది . చె టెను సంర్క్ష ంచడం,సాిని క పరిస్థిత్త లక సరిపోయే మొ కక లను న్నటి పంచడం ప్ పకృతి ర్క్ష ణకే కా కండ్డ మా నవ్ ఆరోగయ ం , జీవ్నో రధి , ప్గామా ల అభవ్ ృది ధకి కూడ్డ తో డప ుత్త ంది . అంద్దకే చె టెను మన బత్త క నిచె ు న మెట్టెగా భావి ంచి కా రుకోవా లని ఈ రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song describes trees as essential to our lives and urges people not to cut them carelessly. Tree roots hold the soil and help reduce erosion. Fallen leaves add organic matter to the soil, while shade and roots help retain moisture and allow rainwater to soak into the ground. Trees also provide shelter for many living things and create conditions that support plant growth. Trees provide fruits, flowers, fodder, timber and other useful resources. They bring shade and beauty to our surroundings and benefit homes and communities. We should protect trees and forests while using their resources responsibly. The line “Trees give us shade and stay by our side” reminds us of the important role trees play in the lives of all living beings. Protecting trees and growing species suited to local conditions supports nature, human health, livelihoods and village development. The song’s message is to value and protects trees as essential steps in sustaining our lives.పా ట 26 — ఆప్ోఫ్యరెస్ట్సీి అంటే – అడవి వ్డ్వలో సేద్ య ం పల్ెవి ; ఆప్గోఫారెస్తసీి అంటే — అనా రైత్త , మా అనా రైత్త అడవి మధ్య సే దయ మంట — అనా రైత్త , మా అనా రైత్త పొ లం చుటూి గటె వంట — అనా రైత్త , మా అనా రైత్త అడవి కలప మొ కకలే సుకంటే — అనా రైత్త , మా అనా రైత్త పంట శాస్త సుమిది రడి పంట సూప్తమంట

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 41 || ఆప్ోఫ్యరెస్ట్సీి అంటే || 1. ని లువు పరి గ చెట్టె ని ంగ చూసా ుయి — నీ డ పడక పంట ని ంపుగంటది ఎండన్న పకండ పంటకి సుది — వేడి తీ సుకని ఎద్దగత్తంటాయి పొ లమంత చలెగ పూసుుంది ని ంుగ — కా య , పంుె చెట్టి త్తళ్ల ు తూగచుండగ || ఆప్ోఫ్యరెస్ట్సీి అంటే || 2. సీతాకో కచిలుకలను పి లుసుకంటది — పురుగ గుె ఎత్త ుమీ ద పొది గపడతది పురుగ లారా వ కా డ హరి దమి సుది — పురుగ పర్గ ఆకలిచిు ఆపుకంటది తె గళ్లె లే క పొ లము క్షే మంగ ఉంటది — పంట ది గబులు పంచి రైత్త న్నద్ద కంటది || ఆప్ోఫ్యరెస్ట్సీి అంటే || 3. ముంగారి గాలివా న అుాకంటది — కా య , పంుె రా లకండ పట్టి కంటది కా య సై జుకచే ు దక చెట్టి కంటది — పంు ఫలము ర్ ంగ , రుచి పంచుత్తంటది కంచలోె ఉంటది , కలిమి నీకి సుది — రై తనా వనుా తటిి ధైర్ యమి సుది || ఆప్ోఫ్యరెస్ట్సీి అంటే || 4. దీర్ ఘకా లమంద్ద కలపని సుది — రైత్త దీ నబంధువై ఆద్దకంటది కలప పంటతోటి కలిమిని సుది — రైత్త పదుకుక వోల్ల ఆద్ద కంటది కా లం కలిసొసే ు ను కలప తాని సుది — రైత్త ఇంట కోట్టె కోట్టె గమమరి సుది || ఆప్ోఫ్యరెస్ట్సీి అంటే ||వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట “వ్ యవ్సా యవ్న పద్ ధతి ”ని అడవి , చెట్టె , పంటలు కలిస్థన సా గగా పరిచయం చే సుుంది . పొ లం గటె వంట కలపనిచేు చెట్టె , పొ లంలో తగన చో ట పండె చెట్టె పంచి , వాటి మధ్య పంటలు సా గ చే యడం ఈ విధా నంలో భా గం . తలిె ఒడిలా రైత్త ను ఆద్దకనే సా గగా “వ్ యవ్సా యవ్నానిా ” రట వ్రి ణ సుుంది . సరైన దూర్ంలో , తగన ాత్త ల చె టెను చే ను గటెవంబడి పంచితే అవి ఎండ, బలమైన గా లుల ప్ పభావానిా తగ గంచి పంటలక కంత ర్క్ష ణ కలిప ంచగలవు . చె టె నీ డ , వే రుె, ఆకలు పొ లంలోని సూక్షమ వాతావ్ర్ణానికి మరియు నే ల కవ్చానికి తో డప డతాయి . అయితే చెట్టె పంటలక ఎకకవ్ నీ డ లే ద నీటి పోటీ కలిగంచకండ్డ , పంట ర్ కం మరియుసాిని క పరిస్థిత్త లక తగన ాత్త లు , దూర్ం , నిర్ వ హణను ఎంచుకోవాలి . చెట్టె పొ లంలో వివిధ్ జీ వులక ఆప్శయం కలి పసా ుయి . వాటిలో కనిా ప్ పయోజనకర్ కీ టకాలు పంటక హాని చేసే పురుగలను సహజంగా ని యంప్తించడంలో తో డప డవ్చుు . దీని వ్ లె తె గళె నిర్ వ హణక మ్మ లు కలగవ్చుు ; అయినపపటికీ పంటలను పరిశీలి సూు , అవ్సర్మైనపుప ు సమప్గ ససయర్క్ష ణ పదధత్త లు రటించాలి . బలమైన గా లుల వ్ లె పూలు, కా యలు రా లకండ్డ చె టె వ్ రుసలు కంత ర్క్ష ణనివ్వ గలవ్ని కూడ్డ రట సూచి సుుంది . పండె చెట్టె , పంటలు తకకవ్ కా లంలో ఆదయానిా అందించగా , కలప చెట్టె దీర్ ఘకాలి క సంపదగా ని లవ్గలవు . అయితే కలప దవరా వ్చే ు ఆదయం చెట్టి ాతి , పంపకం, మారె క ట ధ్ర్ లు మరియు వ్రి ు ంచే ని బంధ్నలపై ఆధార్పడి ఉంట్టంది . మొ తుంగా , సరైన ప్ పణాళ్లకతో చెట్టె , పంటలు, నే ల , నీటిని సమనవ యం చేసే వ్ యవ్సా యవ్న పదధతి రైత్త క వైవిధ్ యమై న ఆదయ మారా గ లను కలిప ంచి , వ్ యవ్సాయానిా మరింతస్థిర్ ంగా మార్ ు గలదని ఈ రట సందే శమి తుంది . Commentary: This song presents agroforestry as a farming system that combines trees, crops and the natural environment. It describes planting timber trees along field boundaries, fruit trees in suitable places within the field, and crops between them. The song portrays agroforestry as a way of farming that supports the farmer like a mother’s protective care. When suitable tree species are planted at proper spacing, they can reduce the effects of heat and strong winds and offer some protection to crops. Tree shade, roots and fallen leaves can also support the field’s local environment and soil cover. However, trees should be chosen and managed so they do not create too much

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 42 shade or compete excessively with crops for water. The species and spacing should suit the crops and local conditions. Trees provide shelter for different forms of life. Some beneficial insects living among them may help naturally control crop pests. This can support pest management, but farmers still need to monitor their crops and use integrated pest management when needed. Rows of trees may also offer some protection against strong winds that can cause flowers and fruits to fall. Fruit trees and crops can provide income in the shorter term, while timber trees can become a long-term asset. Income from timber depends on the tree species, how the trees are managed, market prices and applicable regulations. Overall, the song’s message is that well-planned agroforestry can combine trees, crops, soil and water to give farmers more varied income sources and make farming more resilient.పా ట 27 — పట్నాల్ సేద్ య ం వ్ద్ద ు - ఆప్ోఫ్యరెస్ట్సీి ముద్ద ు మలెనా — 1; పెి న బటిలు పట్టి కరాయే — పటాామెళ్లెసా ు , మంచు మా లక్షమ చేనికి తోవ్ వ న చకక ంగాపోయే — చపుపనొసా ునే , మంచు మా లక్షమ తిర్ గ బా య ంక అపుప తిపి పరా యల — మలె, అపుపచేస్థ పంట పటాిల్ల పంట్టసే ు నీ క పండకీ క ఈసారి — పట్టి చీర్ , నగలు తెచి ు పటాిల్ల || పెట్టి న బ్ టిలు || మా లక్షమ ; పెి న బటిలు పట్టి కసే ు — నే చేనికి తోవ్ వ న సకా కగా పోతే — 2 సైకిల్ , మోటా రు ఎకిక రటా మ్మ లతావు — మలె, ఇంటికి సందకా డనే వ్సా ు వు పటా ం పో వుు మా నుకోవ్యోయ — మన పండె చె టెను చుసుకోవ్యోయవ్టిి ఖరుు లు మా నుకోవ్యో య — ఎదిగొచి ురి పి లెలిా పటిి ంచుకోవ్యోయ మలెనా — 2. చెట్టి బ్బ డమున ప్డిప్ వై రును పర్చి — నీళ్ల ు ఇ సుున్నానే , మంచు మా లక్షమ చెట్టి మొ దలుక చుటూి ఎరువులు వేస్థ — మహబాగా సుసుునా మా మంచు మా లక్షమ చెట్టి మొ దట్లెనే ప్డి పుప , ఎరువు లేస్థ - కరెంట్ట కెద్ద రు చూసుు లే కండ్డ ఎపుపడొసే ు అపుపడే అంద్ద కనేలా గ - ఆట్ల వేస్థ మో టరాడిపి సుున్నా ను — || చెట్టి బుడమున || మా లక్షమ ; చెట్టి బ్బ డమున ప్డిప్ వై రును వేసే ు — చెట్టి మొ దలుక ఎరువులు ఇసే ు నీ ట న్నని తా ట చవికి పోత్త ంది — ఎరువు వేడికి బ్బర్ ు మండిపోత్తంది చెట్టి బ్బ డమున ప్డి పుప వే యవ్ దుయో య — అట్టివ్ ంటి తపుప లు చే యవ్ దుయో య చెట్టి మొ దలుక చుటూి ఎరువులదుయో య — మన పండె చె టెను చంపవ్ దుయో య మలెనా — 3. మంచిగా చెట్టె న్నట్ట ట ఎటెనే — మా టవింటనే , మంచు మా లక్షమ మంచిగా చెట్టె పంచుట ఎటెనే — మా టవింటనే , మంచు మా లక్షమ ఏకపంటతోటి పొ లము పండదయ — పట్టి బులు పరి గ అపుపల్ల కకవా య కూలీ లు చి కక క మరి కషిమై రయ — పట్టి బులతోటి తిరి గ నషిమా య || మంచి గ చెట్టె || మా లక్షమ ; మంచిగా చెట్టె న్నటా లంటే — ఆప్గోఫోరేస్టి పదుత్త ందయా యచెట్టి మొ దలుక మటిి కవ్ వగా దోస్థ — చెట్టి చుటూి రద్దను చేస్థ ఎరువు, నీ రు రది పదిలంగ ని ంపితే — ఇగరు మూరేడేస్థ ఇర్ గ కా సుయంట ఆప్గోఫారెస్తసీి పదధతంటయయ — అంద్ద న రైత్త క మదుత్త ందయా య అందరు రైత్త లు అంద్దకోండయాయ — ఆదర్ి రైత్త గ మసలుకండయాయ

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 43వ్య యఖ్య య నం: ఈ రట మలెనా , మంచు లక్షమ సంభాషణ దవరా పండె తో టల సంర్క్షణలో రైత్త ల నిర్ ణయా లు, ఇంటి ఆరిి క పరిస్థితి , మహిళల వ్ యవ్సా య పరిా న నం గరించి చెబ్బత్త ంది . పండె చెట్టె న్న టడం మాప్ తమ్మ సరిపోదని , వాటికి సరైన నీ రు , ఎరువు, ప్ శదధ అవ్సర్మని లక్షమ గరుుచే సుుంది . అనవ్సర్ ఖరుు లు తగ గంచి , తో టల నిర్ వ హణతో రట్ట పి లెలు, కట్టంబ అవ్సరాలపై కూడ్డ దృష్టి పటాి లని ఆమె సూచి సుుంది . చెట్టి కా ండం దగ గరే ప్డి పుపతోనీ రు పడేలా చే యడం లే ద ఎరువును కా ండ్డనికి దగ గర్లో వే యడం వ్ లె కా ండం , వేర్ె క హాని కలగవ్చుు . అయితే ప్డి పుప నీటి పదధతి చె టెక ఉపయోగకర్మ్మ ; నీ రు చెట్టి వ్ యసుస , ాతికి బటిి తగన దూర్ంలో , చురుకగా నీటిని ప్ గహించే వేర్ె పరిధిలో పడేలా అమరాులి . కా ండ్డనికి కంత ఖాళ్ల ఉంచి , చెట్టి చుటూి రద్ద చేస్థ , బాగా మా గన పే డ ఎరువును తగన మోతాద్దలో వేస్థ నీ రు అందిసే ు చెట్టి ఆరోగయ ంగా పర్గడ్డనికి తో డప ుత్తంది . నే ల తే మ నిలిచేలా మలిు ంగ్ కపప డం కూడ్డ ఉపయోగకర్ం . ఒకే పంటపై ఆధార్పడితే పట్టి బడి , కూలీల అవ్సర్ం పరిగ , పంట నషిపోయి నపుప ు రైత్త క ఆదయం తగే గ ప్ పమాదం ఉంట్టంది . పండె చె టె మధ్యసాిని క పరిస్థిత్త లక సరిపోయే అంతర్ పంటలు సా గ చే యడం వ్ లె ఆదయ వ్ నరులను వి సురి ంచవ్ చుు . అయితే చె టె మధ్య దూర్ం , పంటల ఎంపిక , నీటి వినియో గం మరియు నిర్ వ హణను భూమి , వ్ర్ ు రతం, కూలీల లభయ తక అనుగణంగా ప్ పణాళ్లక స్థ దుం చే సుకోవాలి . రట సూచించే “వ్ యవ్సా యవ్న ” పదధతిలో పండె చెట్టె , అంతర్ పంటలు, పొ లం గటె వంట కలపనిచేు చెట్టె కలిస్థ ఉంటాయి . సరైన ప్ పణాళ్లకతో ఈ పదధతి రైత్త క వి భనా ఆదయ అవ్కాశాలను కలిప ంచి , తో టల దీర్ ఘకాలి క సంర్క్షణక తో డప ుత్తంది . వ్ యవ్సా య నిర్ ణయాలోె మహిళల అనుభవ్ం , సూచనలక గౌర్వ్ ం ఇవావ లనే భావ్ నను కూడ్డ ఈ రట బలంగా తెలి యజే సుుంది . Commentary: Through the conversation between Mallanna and Lakshmi, this song speaks about orchard care, farm decisions, household finances and women’s knowledge of agriculture. Lakshmi reminds Mallanna that planting fruit trees is only the first step; they also need proper watering, manure and regular care. She advises him to avoid unnecessary expenses and give attention to the orchard, their children and the family’s needs. If drip water is placed right against the trunk, or fertilizer is piled against it, the trunk and roots may be damaged. Drip irrigation can be useful for fruit trees, but the emitters should be placed in the active root zone, at a distance suited to the tree’s age and species. Keeping some space around the trunk, making a basin around the tree, applying well-decomposed farmyard manure in the right amount and watering the basin can support healthy growth. Mulching can also help retain soil moisture. Depending on a single crop can increase investment and labor needs. If the crop fails, the farmer may lose income. Growing suitable intercrops among fruit trees can provide additional income. The spacing of trees, choice of crops, water use and care should be planned according to the land, rainfall and availability of labor. The agroforestry system described in the song combines fruit trees, intercrops and timber trees along field boundaries. With proper planning, it can provide farmers with different income sources and support the long-term care of orchards. The song also strongly emphasizes the importance of respecting women’s farming experience and advice. పయట 28 — చీని చెటటు ఎందుకండుత ందో ? ప్ల్ లవి ; చేనోె బో రు వేస్థ ప్డి పుప పర్చిన్నవు చీని చెట్టె తెచి ు చేలోె న్నటిన్న వు - 2 ప్డి పుప వై రు పరిచి బ్బ డము కేస్థన్న వు పటా ం ఎరువు తెచి ు ఆ పకక చలిెన్న వు చూశావా రై తన్నా , చెట్టి క ఏమి జరుగత్తందో ? కని పటివా రై తన్నా — చెట్టి ఎంద్దకెంుత్తందో ? చరణం 1. మన చీని చెట్టి వ్ యవ్సా య మొ కక చూు రడి గేదెలా ంటి పండె చెట్టి చూు

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 44 ఎంత బలం పడితే అంత పంుత్తంది — 2 ఏమరిన్నవ్ంటే ఎండి చసుుంది చూశావా రై తన్నా , చెట్టి క ఏమి జరుగత్తందో ? కని పటివా రై తన్నా — చెట్టి ఎంద్దకెంుత్తందో ? చరణం 2 చెట్టి మొ దలుకాడ దిబ్బ బ రువులేస్థన్నవు ఆ ఎరువు కళెదనికి మటిి ది బబ పేరి ున్న వు వా న జీవ్ధార్ కరిస్థ ఉరికి వ్ ంకకెళ్లె రయ ఎరువు బూజుతోటి బ్బర్ ు కళ్లెపోయె చూశావా రై తన్నా , చెట్టి క ఏమి జరుగత్తందో ? కని పటివా రై తన్నా — చెట్టి ఎంద్దకెంుత్తందో ? చరణం 3 ఊరోె ఇలుె లే కపోతే మనిష్టకి వి లువ్ ఎకక ుంు? రద్ద లే కపోతె చెట్టి పంుె ఎటెపంు? తా త తంప్ులంతా చెట్టి చుటూి రద్ద చేస్థ ంప్ు నువువ ప్డి పుప , ఆట్ల అంటూ పటా ం తి రుగత్తంటే చూశావా రై తన్నా , చెట్టి క ఏమి జరుగత్తందో ? కని పటివా రై తన్నా — చెట్టి ఎంద్దకెంుత్తందో ? చరణం 4 ప్డి పుప స్థ సిమ్ అంటే మంచి సా గ నీటి పదుతినీ రు వేస్టి లే క చెట్టి వళ్ల ు చే రుత్త ందిపొ టి చేసే పనిని కంత్త చే యనట్టి రద్ద పో షకా లు చెట్టి కందకందవా య చూశావ్ రై తనా చెట్టి క ఏమి జరుగతోందో కని పటివ్ రై తన్నా – చెట్టి ఎంద్దకేంుత్తందోవ్ యాఖ్యానం ; ఈ రటలో చీని చె టెక ప్డి పుప పదధతి చా ల మంచి పదుతని తె లుపుతోంది; అయితే చెట్టి చుటూి తగన రద్ద కూడ్డ అవ్సర్మని రై తనా క తెలి యజే సుున్నాది . బో రు వేస్థ ప్డి పుప ఏరాపట్ట చేస్థ , మొ కక లు న్నటి ,ఎరువులు వేస్థన్న —చెట్టి చుటూి నీ రు నే లలో ఇంకేలా రద్ద లే కపోతే వా ననీరు వ్ ంకలోకి రరిపోత్తంది . ఎరువును చెట్టి మొ దలుక ఆనించి కపపగా వే యడం , మటిిని దని చుటూి ఎకకవ్గా పేర్ ు డం వ్ లె బ్బర్ ు తడిగా ఉండి చెట్టి బ్బ రుు వళ్లు కళ్లె సమసయ రావ్ చుు . చీని చెట్టి ను రడి గేదెతో పో లుు తూ , దనికి తగన పో షణ , సంర్క్షణ ఇసే ునే మంచి ది గబడి వ్ సుుందని రట చెబ్బత్త ంది . పూర్వ ం రైత్త లు చెట్టి చుటూి రద్ద చేస్థ నీ రు , ఎరువులు నే లలో ఇంకేలా చూసేవారు . ఇపుప ు ప్డి పుప , ఆట్ల వ్ ంటి కతు పదధత్త ల వంటపడి , ఆ రద్దను మరిచిపోత్తన్నార్ని గరుుచే సుుంది . ప్డి పుప మంచి సా గనీటి పదధతి ; నీటిని వ్ ృథా కా కండ్డ చెట్టి వేర్ె దగ గర్ క చే రుుత్త ంది . అయితే రద్ద నే లలో నీ రు ఇంకడ్డనికి , తే మ ని లవ్డ్డనికి , వే రుె నీటిని , ఎరువును జీరి ణ ంచుకని , ఆ పో షకాలను ప్ గహించి , చెట్టి అంద్దకనే విధ్ ంగా సహాయపుత్తంది . ఇవి వేరే వ రు వ్ యవ్ సిలు. పొ టు చేసే ప్నిని గ ంత చేయల్ే నటలల, పయదు చేసే ప్నిని డ్ ర రప్ పు చేయల్ేదు అనా పోలి కతో ఈ వి షయానిా సులభంగా వివ్రి సుున్నా రు.

పల్లె రి దం, ప్ రంతీయ యా సలో ప్ పకృతి వ్ యవ్సా య రటలు 45 ఈ రట ప్ పధాన సందేశం : ప్డి పుప ను ఉపయో గసూునే , చెట్టి క తగన రద్ద ఏరాపట్ట చేస్థ , ఎరువును సరైన పదధతిలో వేయాలి . నీ రు , ఎరువు, రద్ద —మూడింటినీ సమనవ యంగా నిర్ వహిసే ు చీని చెట్టె ఆరోగయ ంగా పరిగ ,ఎండిపోకండ్డ మంచి ది గబడిని ఇసా ుయి . Commentary ; This song explains to farmers that drip irrigation alone is not enough for sweet orange trees; a proper basin around each tree is also needed. Even if a farmer drills a borewell, installs drip lines, plants saplings and applies fertiliser, rainwater may run off into a stream if there is no basin to help it soak into the soil. If manure is piled against the trunk and too much soil is heaped around it, the bark may remain wet and begin to rot. The song compares a sweet orange tree to a milch cow: both need proper care and nourishment to produce well. Earlier generations made basins around trees to help water and manure soak into the soil. The third verse reminds us that farmers today can become so focused on drip irrigation with auto starting motor system and they forget this practice. Drip irrigation is a good method of watering crops: it delivers water near the tree roots and helps reduce waste. A basin has a different role. It helps water soak into the soil and retain moisture, supporting the roots in taking up water and nutrients. The song explains this simply: just as the throat cannot do the work of the stomach, drip irrigation cannot fully do the work of a basin. The main message is to use drip irrigation while also making a suitable basin around each tree and applying manure properly. When water, fertiliser and basin management are used together, sweet orange trees can grow healthily, avoid drying out and produce a good yield.