Created in Canva
Sejarah Pembentukan Masyarakat Majmuk di MalaysiaFelixsther ramos ANAK KASIM ADDYMOND DARRYL ANAK ALEX ABDUL NUR IzZUL ISLAM BIN ABDUL TAIB STAVFIAN ANAK SUBAT1
Penghargaan Pengenalan Definisi Masyarakat Majmuk Sejarah Pembentukan Masyarakat Tiga Majoriti Kaum di Malaysia Majmuk di Malaysia Kepentingan Pembentukan Masyarakat Majmuk Cabaran Masyarakat Pelbagai Usaha Pembentukan Masyarakat Pelbagai Kesimpulan RujukanISI KANDUNGAN 2 3 4 5 24 6 - 23 25 - 29 30 - 31 32 - 33 34 35
PENGHARGAANDengan penuh kesyukuran ke hadrat Tuhan Yang Maha Kuasa atas limpah kurnia-Nya, kami telah berjaya menyiapkan penulisan e-book/e-folio ini dengan jayanya. Kejayaan ini tidak akan tercapai tanpa sokongan dan dorongan daripada pelbagai pihak. Penghasilan e-book ini merupakan hasil kerjasama dan komitmen yang tinggi daripada ahli kumpulan kami yang terdiri daripada Felixsther Ramos anak Kasim, Addymond Darryl Anak Alex, Stavfian anak Subat, dan Abdul Nur Izzul Islam bin Abdul Taib. Setiap ahli telah memainkan peranan penting dalam menyumbang idea, mengumpul maklumat serta menghasilkan e-book ini dengan sebaik mungkin. Kami berharap hasil kerja ini dapat dijadikan sebagai bahan rujukan yang bermanfaat pada masa hadapan. Setinggi-tinggi penghargaan dan terima kasih juga diucapkan kepada pensyarah kami, Dayangku Farah Azeila binti Awang Mohammat bagi kursus MPU21073 Penghayatan Etika dan Peradaban, atas bimbingan, komen serta pandangan yang telah membantu kami menambah baik kualiti e-book ini. Tidak dilupakan juga, terima kasih kepada semua pihak yang terlibat secara langsung atau tidak langsung dalam membantu kami menyiapkan tugasan ini. Akhir kata, kami berharap e-book ini dapat menarik minat para pelajar serta memberi manfaat dari segi ilmu pengetahuan, di samping membantu membentuk nilai murni dan semangat patriotisme dalam diri pembaca mengenai sejarah pembentukan masyarakat majmuk di Malaysia. Sekian, terima kasih dan selamat membaca.3
PENGENALAN Malaysia merupakan sebuah negara yang mempunyai masyarakat yang terdiri daripada pelbagai kaum, agama, budaya dan bahasa. Kepelbagaian ini terbentuk melalui sejarah perkembangan Tanah Melayu serta proses penghijrahan dan interaksi antara penduduk tempatan dengan masyarakat luar. Antara kaum utama yang membentuk masyarakat Malaysia ialah Melayu, Cina, India serta pelbagai kaum Bumiputera di Sabah dan Sarawak. Perkembangan masyarakat yang pelbagai ini telah memainkan peranan penting dalam membentuk identiti dan kehidupan sosial Malaysia pada masa kini. 4
Masyarakat majmuk ialah sebuah masyarakat yang terdiri daripada pelbagai kumpulan etnik, agama, budaya, bahasa dan adat resam yang hidup bersama dalam sesebuah negara atau kawasan. Setiap kumpulan mempunyai identiti dan budaya tersendiri, namun mereka tetap berinteraksi serta bekerjasama dalam kehidupan seharian. Dalam konteks Malaysia, masyarakat majmuk merujuk kepada kepelbagaian kaum dan budaya yang wujud hasil daripada sejarah, penghijrahan, perkembangan ekonomi, penjajahan serta hubungan antara masyarakat tempatan dengan masyarakat luar. Kepelbagaian ini menjadi salah satu ciri penting dalam pembentukan negara Malaysia. DEFINISI 5
SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT CINA KE TANAH MELAYU 6 Kemasukan masyarakat Cina ke Tanah Melayu berlaku secara beramai-ramai terutamanya pada pertengahan abad ke-19. Pada ketika itu, Tanah Melayu mengalami perkembangan ekonomi yang pesat, khususnya dalam sektor perlombongan bijih timah dan perdagangan. Penemuan kawasan perlombongan bijih timah di Larut, Kinta dan Klang menyebabkan permintaan terhadap tenaga buruh semakin meningkat. Pada masa yang sama, perkembangan perdagangan di Negeri-negeri Selat seperti Pulau Pinang, Melaka dan Singapura turut membuka banyak peluang pekerjaan kepada masyarakat luar. Keadaan ini menyebabkan Tanah Melayu menjadi salah satu destinasi utama bagi masyarakat Cina yang ingin mencari pekerjaan dan kehidupan yang lebih baik.
7 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT CINA KE TANAH MELAYU Salah satu faktor utama yang menyebabkan masyarakat Cina berhijrah ialah keadaan kehidupan yang sukar di negara asal. Penduduk di kawasan Selatan China seperti Guangdong, Fujian dan Hainan menghadapi masalah kemiskinan dan kepadatan penduduk yang tinggi. Pertambahan penduduk menyebabkan persaingan untuk mendapatkan tanah, pekerjaan dan sumber makanan semakin meningkat. Selain itu, mereka turut berhadapan dengan bencana alam seperti banjir, kemarau dan kebuluran yang menjejaskan hasil pertanian serta kehidupan harian. Pergolakan politik seperti Pemberontakan Taiping juga menyebabkan keadaan menjadi tidak aman dan tidak stabil. Oleh itu, kesukaran ekonomi, masalah sosial dan ketidakstabilan politik menjadi faktor penolak yang mendorong masyarakat Cina meninggalkan negara asal.
8 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT CINA KE TANAH MELAYU Selain masalah di negara asal, peluang ekonomi yang terdapat di Tanah Melayu menjadi faktor penarik kepada masyarakat Cina. Perkembangan perlombongan bijih timah menyebabkan banyak kawasan memerlukan tenaga buruh untuk menjalankan kerja perlombongan. Mereka juga mempunyai peluang untuk bekerja dalam sektor perdagangan, perniagaan dan perkhidmatan. Keadaan ekonomi Tanah Melayu yang semakin berkembang memberikan peluang kepada masyarakat Cina untuk mendapatkan pendapatan yang lebih baik berbanding keadaan di negara asal mereka. Tambahan pula, pentadbiran British yang semakin berkembang membantu mewujudkan kemudahan pengangkutan dan pusat perdagangan yang memudahkan aktiviti ekonomi.
9 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT CINA KE TANAH MELAYU Salah satu cara masyarakat Cina memasuki Tanah Melayu ialah melalui sistem tiket kredit. Sistem ini biasanya melibatkan golongan imigran yang tidak mempunyai wang yang mencukupi untuk membayar kos perjalanan. Kos perjalanan mereka akan ditanggung terlebih dahulu oleh majikan atau ejen. Setelah tiba di Tanah Melayu, mereka perlu bekerja dengan majikan tersebut untuk tempoh tertentu sehingga kos perjalanan yang ditanggung dapat dilangsaikan. Sistem ini memudahkan golongan miskin untuk berhijrah kerana mereka tidak perlu menyediakan wang yang banyak sebelum meninggalkan negara asal. Walaupun begitu, mereka terikat dengan pekerjaan yang telah ditetapkan sehingga hutang atau kos perjalanan tersebut selesai dibayar.
10 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT CINA KE TANAH MELAYU Masyarakat Cina juga memasuki Tanah Melayu melalui sistem pengambilan rumah kongsi. Rumah kongsi biasanya berkaitan dengan kumpulan atau persatuan yang terdiri daripada masyarakat Cina berdasarkan dialek atau kawasan asal mereka seperti Hokkien, Hakka, Kantonis dan Teochew. Kumpulan ini membantu membawa masuk pekerja dari China serta menyediakan tempat tinggal dan pekerjaan kepada mereka. Rumah kongsi juga berfungsi sebagai tempat masyarakat Cina mendapatkan bantuan dan sokongan apabila mereka baru tiba di Tanah Melayu. Keadaan ini menyebabkan hubungan sesama masyarakat Cina menjadi lebih kuat dan membantu mereka menyesuaikan diri dengan kehidupan baharu.
11 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT CINA KE TANAH MELAYU Selain menggunakan sistem tiket kredit dan rumah kongsi, terdapat juga masyarakat Cina yang datang ke Tanah Melayu secara persendirian. Golongan ini biasanya mempunyai modal sendiri atau mendapat bantuan kewangan daripada saudara-mara dan kenalan yang telah terlebih dahulu menetap di Tanah Melayu. Mereka mempunyai kebebasan untuk memilih pekerjaan dan kawasan tempat tinggal tanpa terlalu bergantung kepada majikan. Sebahagian daripada mereka kemudiannya menjalankan aktiviti perdagangan dan membuka perniagaan sendiri. Perkembangan perniagaan mereka turut menyumbang kepada pertumbuhan bandar-bandar di Tanah Melayu.
12 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT CINA KE TANAH MELAYU Masyarakat Cina kebanyakannya menetap di kawasan yang mempunyai aktiviti ekonomi yang pesat, terutamanya kawasan perlombongan dan pusat bandar. Antara kawasan yang menjadi tumpuan ialah Kuala Lumpur, Ipoh, Taiping dan Pulau Pinang. Kawasan perlombongan menawarkan banyak peluang pekerjaan kepada pekerja Cina, manakala kawasan bandar pula menyediakan peluang dalam bidang perdagangan dan perniagaan. Lama-kelamaan, kawasan penempatan ini berkembang menjadi pusat ekonomi yang penting. Masyarakat Cina juga membina komuniti mereka sendiri dengan menubuhkan persatuan, sekolah, rumah ibadat dan kawasan perniagaan.
13 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT CINA KE TANAH MELAYU Kehadiran masyarakat Cina memberikan sumbangan yang besar kepada perkembangan ekonomi Tanah Melayu. Mereka terlibat secara aktif dalam perlombongan bijih timah yang menjadi salah satu sumber ekonomi utama pada ketika itu. Selain perlombongan, mereka turut menjalankan aktiviti perdagangan, perniagaan, pertanian dan perkhidmatan. Pembukaan kedai dan pusat perniagaan oleh masyarakat Cina membantu memenuhi keperluan penduduk tempatan. Aktiviti ekonomi tersebut juga menyumbang kepada perkembangan bandar dan mewujudkan lebih banyak peluang pekerjaan.
14 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT CINA KE TANAH MELAYU Kemasukan masyarakat Cina bukan sahaja memberikan kesan kepada ekonomi, tetapi turut mempengaruhi struktur masyarakat di Tanah Melayu. Masyarakat Cina membawa bersama bahasa, agama, adat resam, makanan dan budaya mereka. Mereka mengekalkan identiti budaya melalui keluarga, persatuan, sekolah dan rumah ibadat. Pada masa yang sama, mereka hidup bersama masyarakat Melayu, India dan kaum-kaum lain. Perkembangan ini akhirnya membentuk sebuah masyarakat yang terdiri daripada pelbagai kaum, budaya dan agama yang dikenali sebagai masyarakat majmuk.
SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT INDIA KE TANAH MELAYU 15 Kemasukan masyarakat India ke Tanah Melayu berlaku secara beramai-ramai pada akhir abad ke-19 hingga awal abad ke-20. Pada ketika itu, British sedang mengembangkan kegiatan ekonomi di Tanah Melayu, terutamanya industri getah. Perkembangan industri tersebut menyebabkan keperluan terhadap tenaga buruh meningkat dengan ketara. Selain bekerja di ladang getah, pekerja India turut diperlukan untuk membina jalan raya, landasan kereta api dan kemudahan awam. Oleh itu, British menggalakkan dan membawa masuk tenaga buruh dari India untuk memenuhi keperluan ekonomi yang semakin berkembang.
16 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT INDIA KE TANAH MELAYU Masyarakat India yang datang ke Tanah Melayu kebanyakannya berasal dari kawasan seperti Tamil Nadu, Andhra Pradesh dan Kerala. Mereka menghadapi pelbagai masalah ekonomi di negara asal seperti kemiskinan, kekurangan pekerjaan dan kemerosotan dalam sektor pertanian. Kepadatan penduduk yang tinggi juga menyebabkan persaingan mendapatkan tanah pertanian dan pekerjaan menjadi semakin sengit. Bagi sesetengah golongan, sistem kasta turut mengehadkan peluang mereka dalam kehidupan sosial dan ekonomi. Keadaan tersebut menyebabkan mereka melihat penghijrahan sebagai satu cara untuk mendapatkan pekerjaan dan memperbaiki kehidupan keluarga.
17 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT INDIA KE TANAH MELAYU Tanah Melayu menjadi tempat yang menarik kepada masyarakat India kerana menawarkan peluang pekerjaan yang luas. Perkembangan industri getah menyebabkan banyak ladang memerlukan pekerja untuk melakukan kerja seperti menanam pokok getah, menjaga ladang dan mengutip hasil getah. Selain itu, perkembangan pembinaan jalan raya dan landasan kereta api turut memerlukan tenaga buruh. Terdapat juga peluang pekerjaan dalam sektor perkhidmatan, keselamatan, pentadbiran dan perdagangan. Oleh itu, peluang mendapatkan pekerjaan dan pendapatan yang lebih stabil menjadi faktor utama yang menarik masyarakat India ke Tanah Melayu.
18 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT INDIA KE TANAH MELAYU Salah satu kaedah kemasukan masyarakat India ialah melalui sistem buruh kontrak. Melalui sistem ini, pekerja India membuat perjanjian bertulis dengan majikan untuk bekerja dalam tempoh tertentu. Mereka akan menerima gaji berdasarkan kadar yang telah ditetapkan dalam kontrak. Sistem ini membolehkan pemilik ladang mendapatkan jumlah pekerja yang diperlukan untuk menjalankan aktiviti perladangan. Bagi pekerja pula, sistem ini memberikan mereka peluang untuk mendapatkan pekerjaan dan pendapatan setelah tiba di Tanah Melayu.
19 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT INDIA KE TANAH MELAYU Selain sistem buruh kontrak, masyarakat India juga dibawa masuk melalui sistem kangani. Kangani merupakan seorang ketua atau penyelia buruh yang biasanya telah mempunyai pengalaman bekerja di Tanah Melayu. Kangani akan pulang ke India untuk mencari dan merekrut pekerja baharu, biasanya daripada kawasan atau kampung asalnya. Selepas itu, pekerja tersebut akan dibawa ke Tanah Melayu untuk bekerja di estet atau ladang. Sistem ini memudahkan pemilik ladang mendapatkan pekerja kerana kangani sudah mempunyai hubungan dan kepercayaan dengan masyarakat di India.
20 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT INDIA KE TANAH MELAYU Tidak semua masyarakat India datang ke Tanah Melayu sebagai buruh ladang. Terdapat juga golongan yang datang secara bebas dan menggunakan modal sendiri atau mendapat bantuan daripada saudara-mara yang telah menetap di Tanah Melayu. Golongan seperti Cetti, Punjabi dan Muslim India terlibat dalam pelbagai bidang seperti perdagangan, perniagaan, pengangkutan, keselamatan dan perkhidmatan. Mereka biasanya lebih bebas memilih pekerjaan dan kawasan penempatan. Kehadiran golongan ini turut membantu mengembangkan kegiatan perdagangan dan perniagaan di kawasan bandar.
21 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT INDIA KE TANAH MELAYU Kawasan penempatan masyarakat India banyak bergantung kepada jenis pekerjaan yang mereka lakukan. Kebanyakan pekerja India ditempatkan di kawasan ladang getah kerana mereka bekerja secara langsung dalam sektor perladangan. Mereka tinggal berhampiran estet bagi memudahkan urusan pekerjaan. Sementara itu, golongan profesional, pedagang dan pekerja dalam sektor perkhidmatan lebih banyak tinggal di kawasan bandar. Perbezaan kawasan penempatan ini menyebabkan wujudnya komuniti India yang berkembang di kawasan perladangan dan juga di bandar-bandar utama.
22 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT INDIA KE TANAH MELAYU Walaupun telah berpindah dan menetap di Tanah Melayu, masyarakat India masih berusaha mengekalkan warisan budaya dan identiti asal mereka. Mereka terus menggunakan bahasa seperti Tamil dan mengamalkan agama serta adat resam yang diwarisi daripada generasi terdahulu. Mereka juga membina kuil, menubuhkan persatuan dan mengadakan aktiviti kebudayaan untuk memastikan tradisi mereka terus diamalkan. Pemeliharaan bahasa, agama dan budaya ini menjadikan masyarakat India mempunyai identiti yang tersendiri dalam kehidupan masyarakat Tanah Melayu.
23 SEJARAH KEMASUKAN MASYARAKAT INDIA KE TANAH MELAYU Kehadiran masyarakat India memberikan sumbangan penting kepada pembangunan Tanah Melayu, khususnya dalam sektor perladangan dan pembinaan. Tenaga buruh India membantu perkembangan industri getah yang menjadi salah satu sumber ekonomi utama Tanah Melayu. Selain itu, mereka turut terlibat dalam pembinaan kemudahan seperti jalan raya dan landasan kereta api. Dalam masa yang sama, masyarakat India membawa budaya, bahasa, agama, makanan dan tradisi mereka. Interaksi antara masyarakat India, Cina, Melayu dan kaum lain akhirnya menyumbang kepada pembentukan masyarakat majmuk yang mempunyai kepelbagaian budaya dan identiti di Malaysia.
TIGA MAJORITI KAUM di MALAYSIA Kaum melayu ialah kaum terbesar dalam negara Malaysia. Hal ini mejadi demografi dan menjadi budaya majoriti di masyarakat Semenanjung Malaysia kaum cina ialah kumpulan etnik kedua tebesar di malaysia. Sebahagian besar mastarakat cina berasaskan komuniti bandar dengan sejarah panjang dalam sektor perniagaan dan perdagangan. Masyarakat Cina Mengekalkan kepelbagaian dialek, warisan budaya, serta perayaan seperti Tahun Baru Cina. 1. 2. Masayarakat india ialah Kumpulan etnik ketiga terbesar di Malaysia. Majoritinya berketurunan Tamil, diikuti oleh komuniti Malayalam, Telugu, dan Punjabi.masyarakat India juga menyumbang besar kepada kepelbagaian sosioekonomi, warisan, serta perayaan utama seperti Deepavali. 3. 24
KEPENTINGAN PEMBENTUKAN MASYARAKAT MAJMUK25 1. Memupuk perpaduan dan keharmonian Pembentukan masyarakat majmuk penting kerana masyarakat Malaysia terdiri daripada pelbagai kaum seperti Melayu, Cina, India, Iban, Kadazan-Dusun dan lain-lain. Kehidupan dalam masyarakat yang berbilang kaum dapat menggalakkan setiap individu untuk saling menghormati dan bekerjasama tanpa mengira perbezaan kaum. Hubungan yang baik antara masyarakat dapat mewujudkan suasana kehidupan yang aman, harmoni dan bersatu padu.
KEPENTINGAN PEMBENTUKAN MASYARAKAT MAJMUK26 2. Menggalakkan sikap toleransi Masyarakat majmuk dapat membentuk sikap toleransi dalam kalangan rakyat. Setiap individu akan belajar untuk memahami dan menghormati perbezaan agama, budaya, bahasa serta adat resam kaum lain. Sebagai contoh, masyarakat boleh menghormati perayaan seperti Hari Raya Aidilfitri, Tahun Baru Cina, Deepavali, Gawai dan Kaamatan. Sikap toleransi ini dapat mengelakkan perselisihan faham dan mengeratkan hubungan antara kaum.
3. Meningkatkan pembangunan ekonomi Kepelbagaian masyarakat juga dapat menyumbang kepada perkembangan ekonomi negara. Setiap kaum mempunyai kemahiran, pengalaman, pengetahuan dan idea yang berbeza. Kerjasama antara individu daripada pelbagai latar belakang dapat menghasilkan lebih banyak peluang perniagaan dan pekerjaan. Selain itu, kepelbagaian budaya juga boleh menarik pelancong serta membantu mengembangkan sektor pelancongan dan perusahaan makanan, kraftangan serta produk tradisional.KEPENTINGAN PEMBENTUKAN MASYARAKAT MAJMUK 27
KEPENTINGAN PEMBENTUKAN MASYARAKAT MAJMUK28 4. Memperkaya budaya dan warisan negara Masyarakat majmuk menjadikan Malaysia mempunyai budaya dan warisan yang sangat pelbagai. Kepelbagaian ini dapat dilihat melalui makanan tradisional, pakaian, tarian, muzik, bahasa dan perayaan setiap kaum. Contohnya, makanan seperti nasi lemak, yee sang, tosai dan manok pansoh menjadi sebahagian daripada keunikan Malaysia. Kepelbagaian budaya ini perlu dihargai dan dipelihara supaya dapat diwariskan kepada generasi akan datang.
KEPENTINGAN PEMBENTUKAN MASYARAKAT MAJMUK29 5. Mengukuhkan kestabilan negara Hubungan yang baik antara kaum sangat penting untuk memastikan keamanan dan kestabilan negara. Apabila masyarakat saling menghormati dan bekerjasama, risiko berlakunya konflik, diskriminasi dan perselisihan antara kaum dapat dikurangkan. Keadaan negara yang aman juga membolehkan kerajaan memberi tumpuan kepada pembangunan ekonomi, pendidikan dan kesejahteraan rakyat. Oleh itu, perpaduan antara kaum menjadi salah satu asas penting dalam membentuk negara yang stabil dan maju.
Politik Perkauman: Eksploitasi isu sentimen seperti kaum dan agama demi kepentingan kuasa politik tertentu.hal ini akan membawa kecenderungan masyarakat melihat sesuatu isu melalui kaca mata etnik sendiri. cabaran masyarakat pelbagai kaum 1. 2. Jurang Ekonomi dan Sosial: Ketidaksamaan pengagihan kekayaan antara kumpulan etnik atau jurang bandar dengan luar bandar. Hal ini demikian kerana Perbezaan corak penempatan fizikal yang mengehadkan interaksi harian secara dekat antara kepelbagaian kaum 30
Polarisasi Pendidikan: Sistem persekolahan yang mempunyai aliran berbeza cenderung memisahkan pelajar mengikut kaum sejak kecil.hal ini berpunca kurangnya ruang untuk berinteraksi silang budaya secara menyeluruh di peringkat institusi pengajian. cabaran masyarakat pelbagai kaum 3. 4. Pengaruh Globalisasi: Kemasukan budaya luar yang bebas tanpa had yang mengubah gaya hidup generasi muda.hal ini dapat memberi ancaman hilang jati diri dan nilai asalnya akibat pencampuran global. 31
Rukun Negara (1970): Sebagai panduan nilai untuk semua warganegara, Rukun Negara menekankan kesetiaan, perpaduan, dan keadilan, untuk memupuk sikap toleransi antara kaum. usaha masyarakat pelbagai kaum 2. 1. Pertubuhan bukan kerajaan (NGO) dan badan kebajikan: Banyak organisasi masyarakat madani berperanan memupuk pemahaman antara kaum melalui bengkel, ceramah, dan program pembangunan penduduk. 32
Sekolah Integrasi dan program pertukaran pelajar: Meningkatkan interaksi sosial dan membina persahabatan antara kanak-kanak daripada latar belakang kebudayaan berbeza. 4. 3. Sekolah Integrasi dan program pertukaran pelajar: Meningkatkan interaksi sosial dan membina persahabatan antara kanak-kanak daripada latar belakang kebudayaan berbeza. 33 usaha masyarakat pelbagai kaum
Pembentukan masyarakat majmuk terus berkembang selepas kemerdekaan 1957 melalui kerjasama antara kaum, pendidikan, pembangunan ekonomi dan program perpaduan. Walaupun terdapat perbezaan ekonomi, politik, agama, bahasa dan budaya, usaha membina persefahaman membantu mewujudkan masyarakat yang harmoni. Masyarakat majmuk Malaysia terbentuk hasil faktor perdagangan, migrasi, ekonomi, penjajahan dan perkembangan politik. Kepelbagaian kaum dan budaya menjadi identiti negara serta kekuatan jika diurus dengan toleransi, keadilan dan saling menghormati. Oleh itu, semua rakyat bertanggungjawab memelihara perpaduan demi kestabilan dan kemajuan Malaysia. KESIMPULAN 34
Furnivall, J. S. (1948). Colonial Policy and Practice: A Comparative Study of Burma and Netherlands India. Cambridge University Press. Shamsul Amri Baharuddin. (2012). Modul Hubungan Etnik. Bangi: Institut Kajian Etnik (KITA), Universiti Kebangsaan Malaysia. Tan, Chee-Beng. (2002). Chinese Minority in a Malay State: The Case of Terengganu in Malaysia. Eastern Universities Press. Sandhu, K. S. (1969). Indians in Malaya: Some Aspects of Their Immigration and Settlement (1786–1957). Cambridge University Press. Aziz, E. A. (2024). Keharmonian Masyarakat Majmuk dalam Kerangka Malaysia MADANI. Jurnal Dunia Pengurusan e-ISSN: 2682-8251. Riki, M. A. M., & Nor Shela S. (2023). Kesepaduan Masyarakat Majmuk di Malaysia: Antara Harapan dan Realiti. Human Sustainability Procedia, 3(1) Sumber Rujukan 35