Bursa Teknik Üniversitesi Rahibe Teresa Üniversitesi Çair Belediyesi Технички универзитет во Бурса Universiteti Teknik i Bursës Универзитет „Мајка Тереза“ Universiteti Nënë Tereza Општина Чаир Komuna e Çairit ÜSKÜP’TE ZAMAN VE MAKÂN ATÖLYESİ РАБОТИЛНИЦА ЗА ВРЕМЕ И ПРОСТОР ВО СКОПЈЕ PUNA E KOHËS DHE HAPËSIRËS NË SHKUP 13-17 Mayıs 2026 13-17 Maj 2026 13-17 мај 2026
03 07 11 15 18 1.GÜN/ ДЕН 1/ DITA 1 2.GÜN/ ДЕН 2/ DITA 2 Kentin Ruhuyla Tanışma Запознавање со духот на градот Njohja me Shpirtin e Qytetit 3.GÜN/ ДЕН 3/ DITA 3 Çalıştaydan Çıktılar Исходи од работилницата Përfundimet nga punëtoria 4.GÜN/ ДЕН 4/ DITA 4 Kalkandelen ve Prizren Gezisi Патување до Тетово и Призрен Udhëtimi në Tetovë dhe Prizren ATÖLYE ÇALIŞMALARI/ РАДИЛНИЦИ/ PUNËTORI STUDIMESH I Ç I N D E K I L E R С О Д Р Ж И Н А P Ë R M B A J T J E Üsküp’e İlk Adım Прв чекор во Скопје Hapi i parë në Shkup 1.Grup/ 1.Група/ 1.Grup 2.Grup/ 2.Група/ 2.Grup FOTOĞRAFLAR/ ФОТОГРАФИИ/ FOTOGRAFITË 40
Üsküp’e İlk Adım Прв чекор во Скопје Hapi i parë në Shkup 1.GÜN/ ДЕН 1/ DITA 1 03
Bursa Teknik Üniversitesi olarak, Üsküp’ün tarihi çarşı kültürünü ve kentsel dokusunu yerinde incelemek üzere yolculuğa çıktık. Bursa’dan Üsküp’e uzanan bu süreç, şehre adım attığımız ilk andan itibaren bizi sadece birer gözlemci olmaktan çıkarıp, kentin mekânsal kurgusunu teknik olarak çözümleyen araştırmacılara dönüştürdü. Како Технички универзитет во Бурса, се впуштивме во патување до Скопско за да ја испитаме неговата историска чаршиска култура и урбаното ткиво од прва рака. Овој процес, кој се протега од Бурса до Скопско, нè трансформираше од обични набљудувачи во истражувачи кои технички ја анализираат просторната структура на градот, од моментот кога првпат стапнавме во градот. Si Universiteti Teknik i Bursës, ne nisëm një udhëtim drejt Shkupit për të shqyrtuar nga afër kulturën historike të pazarit dhe strukturën urbane. Ky proces, që shtrihet nga Bursa në Shkup, na transformoi nga vëzhgues të thjeshtë në studiues që analizojnë teknikisht strukturën hapësinore të qytetit, që nga momenti që shkelëm për herë të parë në qytet. Yolculuk/ Патување/ Udhëtim 04
Üsküp’teki ilk durağımız olan Çair Belediyesi’nde, Belediye Başkanı, ve sektör profesyonelleriyle gerçekleştirdiğimiz bu toplantıda, bölge hakkında kapsamlı bilgiler edindik. Toplantı boyunca tuttuğumuz notlar, sonraki günlerde sahada yürüteceğimiz analizlerin ve geliştireceğimiz önerilerin ana veri kaynağını oluşturdu. На нашата прва станица во Скопје, во Општина Чаир, на средбата што ја имавме со градоначалникот и професионалците од секторот, добивме опширни информации за регионот. Забелешките што ги направивме за време на средбата станаа главен извор на податоци за анализите што ќе ги спроведеме на терен и за предлозите што ќе ги развиеме во следните денови. Në udhëtimin tonë në Shkup, në stacionin tonë të parë tek Komuna e Çairit, gjatë takimit me Kryetarin e Komunës dhe profesionistët e sektorit, morëm informacione të hollësishme rreth rajonit. Shënimet që bëjmë gjatë takimit u bënë burimi kryesor i të dhënave për analizat që do të kryejmë në terren dhe sugjerimet që do të zhvillojmë ditët e ardhshme. Çair Belediyesi/ Општина Чаир/ Komuna e Çairit 05
Günün geri kalanında kent merkezini keşfettik. Şehrin dokusunu, mimarisini ve yerel tatlarını gözlemlediğimiz bir akşam geçirerek ilk günü tamamladık. Во остатокот на денот ја истражувавме централната част на градот. Првиот ден го завршивме со една вечер кога набљудувавме ја текстурата на градот, архитектурата и локалните вкусови. Pjesën tjetër të ditës e kaluam duke eksploruar qendrën e qytetit. E përfunduam ditën e parë duke kaluar një mbrëmje duke vëzhguar strukturën, arkitekturën dhe shijet lokale të qytetit. İlk İzlenim/ Прв впечаток/ Përshtypja e Parë 06
Kentin Ruhuyla Tanışma Запознавање со духот на градот Njohja me Shpirtin e Qytetit 2.GÜN/ ДЕН 2/ DITA 2 07
Güne Mother Teresa Üniversitesi öğrencileriyle tanışarak başladık. Ardından, Eski Üsküp Çarşısı’nın kendine has dokusunu; tarihi hanları, geleneksel dükkanları, kültürel merkezleri ve camileri kapsayan geniş bir rota üzerinde yerinde inceledik. Bölgenin sahip olduğu bu çok katmanlı tarihi miras, tasarım analizlerimizin temelini oluşturdu. Денот го почнавме со запознавање со студентите од Универзитетот „Мајка Тереза“. Потоа, спроведовме теренска анализа долж широка рута која ги опфаќа историските анови, традиционалните дуќани, културните центри и џамиите во Старата скопска чаршија. Ова повеќеслојно историско наследство на регионот ја формираше основата на нашите проектни анализи. Ditën e filluam duke u takuar me studentët e Universitetit "Nënë Tereza". Më pas, bëmë vëzhgime në terren përgjatë një rruge të gjerë që përfshin hanet historike, dyqanet tradicionale, qendrat kulturore dhe xhamitë e Çarshisë së vjetër të Shkupit. Kjo trashëgimi historike shumë-shtresore e rajonit formoi bazën e analizave tona të projektimit. Çarşının İzinde/ По трагата на пазарот/ Në Hapin e Pazarit 08
Öğleden sonra çalışmalarımızı Sulu Han’a taşıdık. İki gün boyunca devam edecek olan analiz sürecimizin ilk aşamasına burada başladık. Bu çalışma kapsamında; çarşının kentsel dokusu, fiziksel çevresi ve mevcut mekânsal envanteri (hanlar, dükkanlar, yapılar) hakkında detaylı bir durum tespiti yaptık. Bölgedeki mevcut yapıyı anlamaya yönelik bu analiz süreci, atölye çalışmalarımızın temelini oluşturdu. Попладнето, нашата работа ја пренесовме во Сули Ан. Тука ја започнавме првата фаза од нашиот процес на анализа, кој ќе траеше два дена. Во рамките на оваа работа, спроведовме детална проценка на состојбата во однос на урбаната текстура, физичкото опкружување и постојниот просторен инвентар (анови, дуќани, објекти) на чаршијата. Овој процес на анализа, насочен кон разбирање на актуелната структура на регионот, ја формираше основата на нашите работилнички активности. Pasdite, punën tonë e transferuam në Sulltan Murat (Sulu Han). Këtu filluam fazën e parë të procesit tonë të analizës, i cili do të zgjaste dy ditë. Në kuadër të kësaj pune, realizuam një vlerësim të detajuar të gjendjes mbi teksturën urbane, mjedisin fizik dhe inventarin ekzistues hapësinor (hanet, dyqanet, strukturat) e çarshisë. Ky proces analize, që synonte të kuptonim strukturën aktuale të rajonit, formoi bazën e punimeve tona të punëtorisë. Atölye/ Работилница/ Punëtori 09
Yoğun geçen analiz sürecinin ardından günü, Makedonya Başbakan Yardımcısı Bekim Sali ile düzenlenen akşam yemeğiyle noktaladık. Proje çalışmamızın yorgunluğunu attığımız bu keyifli akşam, aynı zamanda farklı disiplinlerden gelen katılımcıların bir araya gelerek sohbet ettiği, samimi bir sosyal etkileşim ortamına dönüştü. По интензивниот процес на анализа, денот го заокруживме со вечерата организирана со заменикот на премиерот на Македонија, Беким Сали. Оваа пријатна вечер, каде што ја ублаживме уморот од нашата проектна работа, се претвори и во искрена социјална средина каде учесниците од различни дисциплини се собраа за да поразговараат. Pas procesit intensiv të analizës, ditën e përmbyllëm me darkën e organizuar me Zëvendëskryeministrin e Maqedonisë, Bekim Sali. Kjo mbrëmje e këndshme, ku lehtësuam lodhjen e punës sonë të projektit, u shndërrua gjithashtu në një mjedis të sinqertë social, ku pjesëmarrësit nga disiplina të ndryshme u mblodhën për të biseduar. Akşam Yemeği/ Вечера/ Darka 10
3.GÜN/ ДЕН 3/ DITA 3 Çalıştaydan Çıktılar Исходи од работилницата Përfundimet nga punëtoria 11
Üçüncü günümüze Sulu Han’ın üst katında bulunan müze bölümünü ziyaret edip, bölgenin tarihi ve kültürel mirası hakkında bilgi edinerek başladık. Ardından Dr. Behicüddin Şehabi ile bir araya gelerek, kendisinin bölgenin tarihi, kültürel değerleri ve mirasına ilişkin değerli anlatımlarını dinleme fırsatı bulduk. Bu paylaşım, hem gezi sürecini daha iyi anlamamıza hem de yürüttüğümüz atölye çalışmalarına önemli bir katkı sundu. Третиот ден го почнавме со посета на музејскиот дел на горниот кат од Сули Ан и запознавање со историското и културното наследство на регионот. Потоа се сретнавме со д-р Бехичудин Шехаби, каде што имавме можност да ги слушнеме неговите вредни излагања за историските и културните вредности на областа. Оваа размена не само што ни помогна подобро да го разбереме процесот на посетата, туку даде и значаен придонес во нашата работа во работилницата. Ditën tonë të tretë e filluam duke vizituar pjesën e muzeut në katin e sipërm të Sulltan Muratit dhe duke mësuar rreth trashëgimisë historike dhe kulturore të rajonit. Më pas, u takuam me Dr. Behicüddin Şehabi, ku patëm mundësinë të dëgjojmë rrëfimet e tij të vlefshme mbi vlerat historike dhe kulturore të zonës. Ky shkëmbim jo vetëm që na ndihmoi ta kuptojmë më mirë procesin e vizitës, por dha një kontribut të rëndësishëm në punën tonë në punëtori. Tarihsel Yolculuk/ Историско Патување/ Udhëtim Historik 12
Teorik bilgilerden aldığımız ilhamla, atölye çalışmalarımızda analizlerin ötesine geçerek çarşının potansiyellerine ve çözüm bekleyen sorunlarına odaklandık. Mevcut dokudaki kısıtları belirleyip, bu alanların gelecekte nasıl daha işlevsel kullanılabileceğine dair yeni tespitler ve öneriler geliştirdik. İncelemelerimizi bu çözüm odaklı yaklaşımla birleştirerek, tasarım kurgumuzu somut bir temele oturttuk. Инспирирани од теоретското знаење, во нашата работилница отидовме подалеку од анализите и се фокусиравме на потенцијалите на чаршијата и проблемите кои бараат решение. Ги идентификувавме ограничувањата во постојната структура и развивме нови согледувања и предлози за тоа како овие простори би можеле да се користат пофункционално во иднина. Комбинирајќи ги нашите согледувања со овој пристап ориентиран кон решенија, ја поставивме нашата проектна рамка на конкретна основа. Të frymëzuar nga njohuritë teorike, në punëtorinë tonë shkuam përtej analizave dhe u fokusuam te potencialet e çarshisë dhe problemet që kërkojnë zgjidhje. Identifikuam kufizimet në strukturën aktuale dhe zhvilluam konstatime e propozime të reja se si këto zona mund të shfrytëzohen më funksionalisht në të ardhmen. Duke i kombinuar vëzhgimet tona me këtë qasje të orientuar drejt zgjidhjeve, e ndërtuam kornizën tonë të projektimit mbi një bazë konkrete. 13 Atölye/ Работилница/ Punëtori
Günün devamında atölye çalışmalarımızın sunumunu gerçekleştirdik. Ulaştığımız sonuçları jüri üyeleri ve öğrenci ekibi ile beraber değerlendirdik. Programımızı, Yiğit Paşa Kültür Merkezi'nde düzenlenen sertifika töreni ile başarıyla tamamladık. Во продолжение на денот, ја реализиравме презентацијата на нашата работа во работилницата. Резултатите до кои дојдовме ги разгледавме заедно со членовите на жирито и групата студенти. Нашата програма ја заокруживме успешно со церемонијата на доделување сертификати организирана во Културниот центар „Јигит Паша. Në vazhdim të ditës, realizuam prezantimin e punës sonë në punëtori. Rezultatet që arritëm i vlerësuam së bashku me anëtarët e jurisë dhe grupin e studentëve. Programin tonë e përmbyllëm me sukses me ceremoninë e certifikimit të organizuar në Qendrën Kulturore të Jigit Pashës. Sunumlar & Sertifika/ Презентации & Сертификат/ Prezantimet & Certifikatat 14
Kalkandelen ve Prizren Gezisi Патување до Тетово и Призрен Udhëtimi në Tetovë dhe Prizren 4.GÜN/ Ден 4/ Dita 4 15
Dördüncü günümüze Kalkandelen’e (Tetova) yaptığımız ziyaretle başladık. Rotamız üzerinde, mimarisi ve mistik atmosferiyle Harabati Baba Tekkesi ile kendine has süslemeleriyle büyüleyen Alaca Cami’yi keşfettik. Bu tarihi duraklar, bölgenin kültürel kimliğini ve mimari zenginliğini yakından deneyimlememiz için eşsiz birer fırsat sundu. Четвртиот ден го започнавме со нашата посета на Тетово. По патот, ги истраживме Арабати Баба Теќе со својата архитектура и мистична атмосфера, како и Шарената џамија, која нè маѓепса со своите уникатни украси. Овие историски станици понудија единствена можност одблиску да го доживееме културниот идентитет и архитектонското богатство на регионот. Ditën e katërt e filluam me vizitën tonë në Tetovë. Gjatë rrugëtimit tonë, eksploruam Teqenë e Harabati Babait me arkitekturën dhe atmosferën e saj mistike, si dhe Xhaminë e Larme (Alaca), e cila na magjepsi me zbukurimet e saj unike. Këto ndalesa historike ofruan mundësi unike për të përjetuar nga afër identitetin kulturor dhe pasurinë arkitekturore të rajonit. Kalkandelen/ Тетово/ Tetovë 16
Günün devamında rotamızı Prizren’e çevirdik. Şehrin dokusunu yansıtan Sinan Paşa Camii’ni, tarihi Taş Köprü’yü ve şehrin kalbi olan Şadırvan Meydanı’nı ziyaret ettik. Ardından Prizren Kalesi’ne çıkarak şehrin eşsiz manzarasını seyretme fırsatı bulduk. Akşam saatlerinde tekrar Üsküp’e döndük. Bu keyifli günü noktaladıktan sonra, ertesi sabah Türkiye’ye dönüş yolculuğumuzla programımızı tamamladık. Në vazhdim të ditës, e drejtuam rrugën drejt Prizrenit. Vizituam Xhaminë e Sinan Pashës që pasqyron strukturën e qytetit, Urën e Gurit historike dhe Sheshin Shadërvan, që është zemra e qytetit. Më pas, ngjitëm Kalanë e Prizrenit për të shijuar pamjen unike të qytetit. Në orët e mbrëmjes u kthyem sërish në Shkup, duke e përmbyllur kështu si këtë ditë të këndshme, ashtu edhe programin tonë. Во продолжение на денот, се упативме кон Призрен. Ја посетивме Синан-пашината џамија, која го отсликува духот на градот, историскиот Камен мост и плоштадот Шадрван, кој е срцето на градот. Потоа, се искачивме на Призренската тврдина за да уживаме во уникатната глетка на градот. Во вечерните часови се вративме во Скопје, со што ги заокруживме овој пријатен ден и нашата програма. Prizren/ Призрен/ Prizren 17
Atölye Çalışmaları Радилници Punëtori Studimesh 18
EMANET: Korunan Hafıza, Yaşayan Çarşı, Paylaşılan Gelecek ДОВЕРБА: Зачувана меморија, жив пазар, споделена иднина BESIM: Kujtesë e Ruajtur, Treg i Gjallë, E Ardhme e Përbashkët 19
Geçmişi Dondurmak/ Замрзнување на минатото/ Të Ngrihet e Kaluara Sadece turistler için tasarlanmış yapay dekorasyon. Вештачка декорација дизајнирана само за туристи. Dekorim artificial i dizajnuar vetëm për turistët. ODAK/ ФОКУС/ FOKUS Tarihi dokuya uyumsuz müdahaleler ve kimliksizleştirme. Несоодветни интервенции и обезидување на идентитетот на историската структура. Ndërhyrje të papërshtatshme me strukturën historike dhe humbje e identitetit. MÜDAHALE/ ИНТЕРВЕНЦИЈА / NDËRHYRJE Soylulaştırma, yerel esnafın zayıflaması ve ruhsuzlaşan bir müze çarşı Елитизација, слабеење на локалните занаетчии и пазар-музеј без душа.. Sofistikimi, dobësimi i tregtarëve vendas dhe një treg muze i shndërruar në një vend pa shpirt. SONUÇ/ РЕЗУЛТАТ/ REZULTAT 20
17. yüzyılda Evliya Çelebi’nin kaydettiği üretken esnaf ve çok dilli sokaklar ruhunun modern kentsel yaşama entegrasyonu. Интеграцијата на духот на продуктивните занаетчии и повеќејазичните улици, забележани од Евлија Челеби во 17-тиот век, во современиот урбан живот. Integrimi në jetën urbane moderne i frymës së artizanëve të prodhueshëm dhe rrugëve shumëgjuhëshe të regjistruara nga Evliya Çelebi në shekullin e 17-të. Aslına sadık koruma ve yaşayan sokak dokusunun iyileştirilmesi. Верна заштита на оригиналот и подобрување на живата градска ткаенина. Ruajtja besnike e origjinalitetit dhe përmirësimi i strukturës jetësore të rrugës. Esnafı yerinde tutan, zanaatı yaşatan, dinamik bir kentsel ekosistem. Градски екосистем што ја задржува занаетчиската заедница, ја одржува традицијата на занаетчиството и е динамичен. Një ekosistem urban dinamik që mban zanatin në vend dhe ruan artizanatin. Geleceğe Taşımak/ Пренесување во иднината/ Të Bartësh në Të Ardhmen SONUÇ/ РЕЗУЛТАТ/ REZULTAT MÜDAHALE ИНТЕРВЕНЦИЈА NDËRHYRJE ODAK/ ФОКУС/ FOKUS 21
Mekânsal Bellek ve Miras Ticaret ve Turizm EMANET: Üç Dilde Ortak Vizyon ЗАВЕШТАНИЕ: Заедничка Визија на Три Јазици EMANET: Një Vizion i Përbashkët në Tre Gjuhë Esnaf Ahlak ve Aslına Sadakat Nesiller Arası Aktarım Erişim ve Etkileşim Занаетчија Zanatlija Морал и верност кон суштината Меѓупоколенски пренос Пристап и Взаемно дејствување Пристап и интеракција Просторна Мемоарија и Наследство Memoria dhe Trashëgimia Hapësinore Moraliteti dhe Besnikëria ndaj Esencës Transferimi ndërbrezash Qasje dhe Ndërveprim Qasje dhe Ndërveprim 22
ANADOĞU- BATI123456789101112BÖLGESELULAŞIM KORİDORUULAŞIMAKSITetovo- Gostiver yönü Batı Makedonya Bağlantısı Правец кон Тетово - Гостивар, врска со Западна Македонија. Drejtimi për në Tetovë - Gostivar, lidhja me Maqedoninë Perëndimore. Kumanovo Sınır Kapısı yönü Doğu Makedonya- Sırbistan Bağlantısı Правец кон граничниот премин Куманово, врска Источна Македонија - Србија. Drejtimi për në vendkalimin kufitar të Kumanovës, lidhja Maqedonia Lindore - Serbi.7 Mustafa Paşa Camii Мустафа-пашина џамија Xhamia e Mustafa Pashës8 Üsküp Çağdaş Sanat Müzesi Музеј на современата уметност - Скопје Muzeu i Artit Bashkëkohor - Shkup9 Makedonya Mücadelesi Müzesi Музеј на македонската борба Muzeu i Luftës së Maqedonisë10 Arasta Camii Араста џамија Xhamia e Arastës131 Üsküp Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü ЈП Водовод и канализација - Скопје, Дирекција Ndërmarrja Publike "Ujësjellësi dhe Kanalizimi" - Shkup, Drejtoria Üsküp Kalesi Скопско Кале Kalaja e Shkupit2 Üsküp Çağdaş Sanat Müzesi Музеј на современата уметност - Скопје Muzeu i Artit Bashkëkohor - Shkup3 Aziz İsa'nın Göğe Yükselişi Kilisesi Црква „Свети Спас“ Kisha e Shën Spasit4 Sultan Murat Cami Џамијата Султан Мурад Xhamia e Sulltan Muratit5 Üsküp Bezistanı Скопски безистен Bezistani i Shkupit611 Dükkancık Camii Дуканџик џамија Xhamia e Dukanxhikut12 İshak Bey Camii Исак-бегова џамија Xhamia e Isak Beut12 Vardar Nehri Река Вардар Lumi Vardar 23
Çarşı Sınırları/ Kufiri i Tregut/ Граница на пазарот Taşıt Aksları/ Boshtet e Automjeteve/ Оски на возила Taşıt Giriş ve Çıkışları/ Hyrjet Dhe Daljet e Automjeteve/ Влезови и излези на возила Yaya Aksları/ Akset e Këmbësorëve/ Пешачки оски Yaya Giriş ve Çıkışları/ Hyrjet Dhe Daljet e Këmbësorëve/ Влезови и излези за пешаци Çarşı Odakları/ Fokuset e Tregut/ Фокуси на пазарот LEJANT/ LEGJENDA/ ЛЕГЕНДА Yapı Kütleleri/ Градежни маси/ Masat ndërtimore Arnavut Tiyatrosu/ Албански театар Teatri Shqiptar Hacı Balaban Camii Аџи-Балабан џамија Xhamia e Haxhi Ballabanit Bit Pazarı Бит-пазар Bit-Pazari Makedonya Müzesi Музеј на Македонија Muzeu i Maqedonisë Mustafa Paşa Cami Мурат-пашина џамија AXhamia e Murat Pashës Arasta Cami Араста џамија Arnavutça: Xhamia e Arastës Yiğit Bey Cami Јигит-пашина џамија Xhamia e Jigit Pashës Sulu Han Сули-ан Suli-an Çifte Hamam Чифте амам Çifte Hamami Murat Paşa Cami Мурат-пашина џамија Xhamia e Murat Pashës 24 Hacı Balaban Camii Аџи-Балабан џамија Xhamia e Haxhi Ballabanit
GZGÜÇLÜ YÖNLER/ СИЛНИ СТРАНИ/ PIKAT E FORTA ZAYIF YÖNLER/ СЛАБИ СТРАНИ/ DOBËSITË Bedesten ve Yiğit Paşa Cami merkezli Osmanlı kent hafızasının bozulmamış başlangıç noktası. Бедестен и џамијата Јигит Паша како непроменета почетна точка на османлиската урбана меморија. Pika e paprekur fillestare e kujtesës osmane të qytetit, e përqendruar rreth Bedestenit dhe Xhamisë Yiğit Paşa. Doğruluk, ölçü-tartı ahlakı ve cömertliğe dayalı yüz yıllık ticaret etiği. Сто година трговска етика заснована на чесност, мерка-вага и дарежливост. Etika shekullore e tregtisë e bazuar në ndershmëri, moralin e matjes dhe peshimit, dhe bujari. Yıllık 500.000 turizm potansiyali ile bölgenin en güçlü cazibe merkezi. Најсилен регионален центар на атракција со годишен туристички потенцијал од 500.000. Me një potencial turistik vjetor prej 500.000 turistësh, qendra më e fuqishme e tërheqjes në rajon. G1 C1 P1 G2 C2 P2 G3 C3 P3 Bit Pazarı ve İskender Bey Meydanı çevresinde kaotik araç erişimi. Каотичен пристап на возила околу Пазарот на стоки и Плоштадот Исениер Беј Qasja kaotike e automjeteve rreth Pazarit të Bitit dhe Sheshit Skënderbeu Tabela, tente, dış mekân işlevi ve altyapıda bütüncül bir dil olmaması. Табела, тента, надворешна функционалност и немање интегриран јазик во инфраструктурата. Tabela, tendat, funksioni në ambientet e jashtme dhe mungesa e një gjuhe të unifikuar në infrastrukturë. Gece kullanımı ve ara sokaklarda fiziksel güvenlik eksikliği. Недостиг на физичка безбедност при користење ноќе и на споредни улици. Përdorimi natën dhe mungesa e sigurisë fizike në rrugicat anësore. Z1 C1 D1 Z2 C2 D2 Z3 C3 D3 25
FIRSATLAR/ МОЖНОСТИ/ MUNDËSI Sadece bir geçiş noktası değil; kültür, gastronomi ve el sanatları turizmini bütünleştirme şansı. Повеќе од само транзитна точка; можност за интегрирање на културниот, гастрономскиот и занаетчискиот туризам. Më shumë se një pikë kalimi; një mundësi për të integruar turizmin kulturor, gastronomik dhe atë të zejeve artizanale. F1 M1 M1 F2 M2 M2 F3 M3 M3 Skopje 2014 kaynaklı, tarihi dokuyla uyumsuz, yapay müdahale riski. Ризик од вештачки интервенции, некомпатибилни со историското ткиво, кои произлегуваат од Skopje 2014. Rreziku i ndërhyrjeve artificiale, të papajtueshme me strukturën historike, që rrjedhin nga Skopje 2014. Kontrolsüz turizm baskısının, yerel esnafı mekândan dışlayarak soylulaştırmaya neden olma riski. Ризик од притисокот на неконтролираниот туризам, кој води кон гентрификација и раселување на локалните занаетчии. Rreziku i presionit të turizmit të pakontrolluar, i cili çon në gentrifikim dhe zhvendosje të zejtarëve vendas. Çarşının yaşayan kentsel dokudan koparak turistik bir dekora dönüşmesi. Отуѓување на чаршијата од секојдневниот градски живот и претворање во туристички декор. Shkëputja e çarshisë nga jeta e përditshme urbane dhe shndërrimi i saj në një dekor turistik. TEHDİTLER/ ЗАКАНИ/ KËRCËNIMET Nehri sınır olmaktan çıkarıp; üniversiteler ve modern kentle birleştiren bir koridora dönüştürme potansiyeli. Потенцијал за трансформација на реката од граница во коридор што ги поврзува универзитетите и современиот град. Potenciali për ta shndërruar lumin nga një kufi në një korridor që lidh universitetet dhe qytetin modern.FT Deneyim odaklı bir ekosistemle, günübirlik ziyaretçiyi konaklayan turiste dönüştürme potansiyeli. Потенцијал за претворање на дневните посетители во гости со подолг престој преку екосистем заснован на доживувања. Potenciali për ta shndërruar vizitorin ditor në një turist me qëndrim afatgjatë përmes një ekosistemi përvojash. T1 31 K1 T2 32 K2 T3 33 K3 26
Esnafı Yerinde Tutan Turizm Modeli Модел на туризам што ги одржува локалните бизниси на место Një model turizmi që i mban bizneset lokale në vend Tarihi Çekirdek Тарихи Чекирдек Bërthama Historike Turizm Potansiyeli Туристички потенцијал Potenciali i Turizmit G1G1G1 Emanet- Hafıza Rotası Наследството - Патека низ сеќавањата Trashëgimia - Rruga e Kujtesës F1F1F1 Otopark Sorunu Проблем со паркирање Problem me parkimin Akıllı Ulaşım Паметен транспорт Transporti i zgjuar Z1Z1Z1 F4F4F4 Emanet Sokak Tasarım Rehberi Водич за дизајн на улицата Еманет Udhëzuesi i Dizajnit të Rrugës Emanet Özgün Doku Оригинална текстура Tekstura Origjinale Kimliksizleşme Riski Ризик од губење на идентитетот Rreziku i humbjes së identitetit G1G1G1 Çeper Otopark ve Yaya Modeli Модел за периферно паркирање и пешаци Parkim Periferik dhe Model për Këmbësorë T1T1T1 Turizm Potansiyeli Туристички потенцијал Potenciali i Turizmit Soylulaştırma Tehdidi Заканата од гентрификација Kërcënimi i gentrifikimit G3G3G3 T2T2T2 Tows analizi/ Analiza na vlečeње/ Analiza e tërheqjes 27
Müdahale Alanı-1/ Подрачје за интервенција-1/ Zona e Ndërhyrjes-1 EMANET- HAFIZA ROTASI РУТА НА „ЗАВЕШТАНАТА МЕМОРИЈА“ ITINERARI I "KUJTESËS SË AMANETIT" Taş Köprü'den başlayıp Bedesten, hamamlar ve kaleye uzanan çok dilli kültür rotası. Yahya Kemal bellek durakları ve QR kodlu dijital anlatı sistemi. Повеќејазична културна рута што започнува од Камениот мост и се протега до Безистенот, амамите и тврдината. Мемориски станици „Јахја Кемал“ и дигитален наративен систем со QR кодови. Itinerari kulturor shumëgjuhësh që fillon nga Ura e Gurit dhe shtrihet deri te Bezistani, hamamet dhe kalaja. Stacionet e kujtesës "Yahya Kemal" dhe sistemi i rrëfimit digjital me kode QR. Vardar Nehri'ni bir sınır değil, iki yakayı birleştiren ortak hafıza eşiği olarak kurgulamak. Дизајнирање на реката Вардар не како граница, туку како заеднички мемориски праг што ги поврзува двата брега. Krijimi i lumit Vardar jo si një kufi, por si një prag i përbashkët i kujtesës që lidh dy anët e qytetit. HANLAR: YAŞAYAN KÜLTÜR АНОВИ: ЖИВА КУЛТУРА HANET: KULTURË E GJALLË Hanların pasif korumadan çıkarılıp yeniden işlevlendirilmesi. Boş dükkanların geçici pop-up kullanımlarla canlandırılması. Трансформација на ановите од пасивна заштита во ревитализирани простори. Активирање на празните дуќани преку привремени „поп- ап“ содржини. Transformimi i haneve nga mbrojtje pasive në hapësira të ripërdorura. Gjallërimi i dyqaneve boshe përmes përdorimeve të përkohshme "pop-up". VARDAR KORİDORU ВАРДАРСКИ КОРИДОР KORRIDORI I VARDARIT 28
Müdahale Alanı-2/ Подрачје на интервенција-2/ Zona e Ndërhyrjes-2 ESNAF KODEKSİ VE DANIŞMA KURULU КОДЕКС НА ЗАНАЕТЧИИТЕ И СОВЕТОДАВЕН ОДБОР KODEKSI I ZANATÇINJVE DHE KËSHILLI KONSULTUES Esnafın karar alma süreçlerine doğrudan katılımını sağlayan yönetim masası Управна маса што овозможува директно учество на занаетчиите во процесите на одлучување Tavolina e menaxhimit që mundëson pjesëmarrjen e drejtpërdrejtë të zanatçinjve në proceset e vendimmarrjes ÇARŞI GENÇLİK VE ZANAAT AKADEMİSİ АКАДЕМИЈА ЗА МЛАДИ И ЗАНАЕТИ „ЧАРШИЈА AKADEMIA E TË RINJVE DHE ZANATEVE "ÇARSHI" Üsküp'teki 4 yerel üniversite ile entegrasyon. Usta-çırak eğitimleri ve tarihî arşivler ile gençleri çarşının üreticisi yapma vizyonu. Интеграција со 4 локални универзитети во Скопје. Визија за трансформирање на младите во креатори на чаршијата преку обуки од типот „мајстор-чирак“ и историски архиви. Integrimi me 4 universitetet lokale në Shkup. Vizioni për t'i bërë të rinjtë krijues të çarshisë përmes trajnimeve "mjeshtër-nxënës" dhe arkivave historike. ESNAFI YERİNDE TUTAN TURİZM ТУРИЗАМ ШТО ГИ ЗАДРЖУВА ЗАНАЕТЧИИТЕ НА НИВНИТЕ МЕСТА TURIZËM QË I MBAN ZANATÇINJTË NË VENDET E TYRE Üsküp'teki yerel üniversiteler ile entegrasyon. Usta-çırak eğitimleri ile gençleri çarşının üreticisi yapma vizyonu. Интеграција со локалните универзитети во Скопје. Визија за трансформирање на младите во креатори на чаршијата преку обуки од типот „мајстор-чирак“. Integrimi me universitetet lokale në Shkup. Vizioni për t'i bërë të rinjtë krijues të çarshisë përmes trajnimeve "mjeshtër-nxënës". 29
CEPHE ФАСАДА A FASADA Tabela, tente ve dış mekan standartları; yapay eklentilerin temizlenmesi. Стандарди за табли, тенди и надворешна употреба; отстранување на несоодветни додатоци. Standardet për tabelat, tendat dhe hapësirat; largimi i shtesave të papërshtatshme. Arnavut kaldırımı dokusunun onarımı ve güçlendirilmesi. Реставрација и зајакнување на калдрмата. Restaurimi dhe forcimi i kalldrëmit. Gece aydınlatılmış rotalar ve standartlaşmış güvenlik denetimi. Ноќно осветлени рути и стандардизира на безбедносна контрола. Rrugë të ndriçuara gjatë natës dhe kontroll i standardizuar i sigurisë. ZEMİN ПАРТЕР PËRDHESA Altyapı hatlarının tarihi dokuya zarar vermeden gizlenmesi. Скривање на инфраструктур ните линии без оштетување на историското ткиво. Fshehja e linjave infrastrukturore pa dëmtuar strukturën historike. ALTYAPI ИНФРАСТРУКТУРА INFRASTRUKTURA Dış çemberde katlı otopark; iç çekirdekte araç baskısından arındırılmış yaya öncelikli alanlar. Повеќекатни гаражи на надворешниот прстен; пешачки зони ослободени од сообраќаен притисок во внатрешното јадро. Parkime shumëkatëshe në unazën e jashtme; hapësira prioritare për këmbësorët, të pastruara nga presioni i automjeteve në bërthamën e brendshme. ULAŞIM ТРАНСПОРТ TRANSPORT GÜVENLİK БЕЗБЕДНОСТ SIGURIA Müdahale Alanı-3/ Подрачје за интервенција-3/ Zona e Ndërhyrjes-3 30
IPA III (AB) EBRD GREEN CİTİES WBIF TİKA Çeper otopark ve yaya modeli Модел на периферни паркиралишта и пешачко движење Modeli i parkimit në periferi dhe lëvizjes së këmbësorëve BASIC STANDARD PROFESSIONAL VIP Sokak tasarımı ve altyapı iyileştirme Дизајн на улици и подобрување на инфраструктурата Dizajni i rrugëve dhe përmirësimi i infras Güvenli çarşı programı Програма за безбедна чаршија Programi për çarshi të sigurt Çarşı yönetim kurulu Управен одбор на чаршијата Bordi menaxhues i çarshisë Kentsel Altyapı ve Güvenlik Fonları/ Фонтови за урбана инфраструктура и безбедност/ Fonddet e Infrastruktures Urbane dhe Sigurisë Üsküp'ün EBRD Green Cities ağına dahil olması ve Kuzey Makedonya'nın IPA III AB uyum süreci, büyük altyapı projeleri için en güçlü finansman zeminini oluşturmaktadır. Вклучувањето на Скопје во мрежата „EBRD Green Cities“ и процесот на усогласување со ЕУ преку ИПА III на Северна Македонија, претставуваат најсилна финансиска основа за големи инфраструктурни проекти. Përfshirja e Shkupit në rrjetin "EBRD Green Cities" dhe procesi i harmonizimit të Maqedonisë së Veriut me BE-në përmes IPA III, krijojnë bazën më të fuqishme financiare për projektet e mëdha infrastrukturore. 31
SKOPJE 2028 CREATIVE EUROPE ERASMUS+ UNESCOIFCD Hafız Rotası ve Vardar Koridoru Рута на сеќавање и Вардарски коридор Rruga e kujtesës dhe korridori i Vardarit BASIC STANDARD PROFESSIONAL VIP Esnafı Yerinde Tutan Model Модел за задржување на занаетчиите на локацијата Model për mbajtjen e tregtarëve në vend Gençlik ve Zanaat Akademisi Академија за млади и занаетчиство Akademia për të rinj dhe zejtari Hanlar Yaşayan Kültür Ağı Мрежа на жива култура во анските објекти Rrjeti i kulturës së gjallë në hane Üsküp’ün kültür başkenti adaylığı ve uluslararası yaratıcılık ağları, miras fonlarına erişimde stratejik avantajlar sunmaktadır. Кандидатурата на Скопје за културна престолнина и меѓународните мрежи на креативност нудат стратешки предности во пристапот до фондовите за наследство. Kandidatura e Shkupit për kryeqytet kulturor dhe rrjetet ndërkombëtare të kreativitetit ofrojnë përparësi strategjike në qasjen ndaj fondeve për trashëgiminë. Sosyal Kapasite ve Miras Fonları/ Социјален капацитет и фондови за наследство/ Kapaciteti Social dhe Fondet e Trashëgimisë 32
33
‘Yontma taşlarla inşa edilmiş... Geçmişin mimarları bile böyle bir mermer işçiliğini yapmamıştır." Açığa çıkan duygu: Ezen bir büyüklük, zamansızlık ve taşa duyulan hayranlık. Mimari yansıma: Taşın ağır dokusuyla kurulan otorite; yapının heybeti karşısında küçülme ve güvende hissetme hali. Üsküp Kalesi/ Скопско Кале/ Kalaja e Shkupit "Изградено со делкан камен... Дури ни архитектите од минатото не направиле таква мермерна обработка." Откриено чувство: Смачкувачка големина, безвременост и восхит кон каменот. Архитектонска рефлексија: Авторитет воспоставен со тешката текстура на каменот; чувство на смалување пред величественоста на објектот и чувство на сигурност. ‘’Yontma taşlarla inşa edilmiş... Geçmişin mimarları bile böyle bir mermer işçiliğini yapmamıştır." Açığa çıkan duygu: Ezen bir büyüklük, zamansızlık ve taşa duyulan hayranlık. Mimari yansıma: Taşın ağır dokusuyla kurulan otorite; yapının heybeti karşısında küçülme ve güvende hissetme hali. 34
"Kubbesi o kadar büyüktür ki ancak İstanbul'daki Ayasofya kubbesi ile kıyaslanabilir." Açığa çıkan duygu: Huşu, dünyevilikten kopuş ve sonsuzluk hissi. Mimari yansıma: Devasa kubbenin yarattığı boşluk hissi ve düşey aksın bakışı ulviyete yönlendiren ezici etkisi. Sultan Murat Cami/ Џамијата Султан Мурад/ Xhamia e Sulltan Muratit "Нејзината купола е толку голема што може да се спореди само со куполата на Аја Софија во Истанбул." Откриено чувство: Почит (хушу), откинување од световното и чувство на бесконечност. Архитектонска рефлексија: Чувство на празнина создадено од огромната купола и притискачкиот ефект на вертикалната оска која го насочува погледот кон возвишеното. "Kubeja e saj është aq e madhe sa mund të krahasohet vetëm me kubenë e Shën Sofisë në Stamboll." Ndjenja e shfaqur: Përulje (hushu), shkëputje nga bota materiale dhe ndjenja e pafundësisë. Reflektimi arkitektonik: Ndjenja e boshllëkut e krijuar nga kubeja gjigante dhe efekti dërrmues i boshtit vertikal që e drejton shikimin drejt të lartësuarës. 35
"2150 taş dükkan... Her dükkan saksılar içinde sümbül, menekşe ve güllerle bir gelin gibi süslenmiş." Açığa çıkan duygu: Neşe, davetkarlık ve yaşama sevinci. Mimari yansıma: Kârgir yapının sertliğinin çiçek renkleri ve kokularıyla kırılması; mekana sızan organik şenlik atmosferi. Üsküp Çarşısı/ Пазарот во Скопје/ Пазарот во Скопје "2150 камени дуќани... Секој дуќан украсен како невеста со саксии полни со зумбули, темјанушки и рози." Откриено чувство: Радост, гостопримливост и радост на живеењето. Архитектонска рефлексија: Кршење на цврстината на ѕиданата конструкција со боите и мирисите на цвеќињата; атмосфера на органска веселба што се провлекува низ просторот. "2150 dyqane guri... Çdo dyqan i stolisur si nuse me vazo me zymbyla, manushaqe dhe trëndafila." Ndjenja e shfaqur: Gëzim, mikpritje dhe dashuri për jetën. Reflektimi arkitektonik: Thyerja e fortësisë së strukturës së gurit me ngjyrat dhe aromat e luleve; atmosfera e festës organike që depërton në hapësirë. 36
‘’Bu ferahlık veren yerin suyundan ve havasından çok keyif alıp..." Açığa çıkan duygu: Doğayla bütünleşme, huzur ve arınma. Mimari yansıma: Su sesi ve esintinin kent dokusuna sızarak mekanları nefes alan, akışkan alanlara dönüştürmesi. Şehir ve Doğa/ Град и природа/ Qyteti dhe Natyra "Уживајќи многу во водата и воздухот на ова освежувачко место...’’" Откриено чувство: Соживот со природата, мир и прочистување. Архитектонска рефлексија: Звукот на водата и ветрето што се провлекуваат низ градското ткиво, претворајќи ги просторите во простори што дишат и во флуидни површини. "Duke shijuar shumë ujin dhe ajrin e këtij vendi freskues..." Ndjenja e shfaqur: Integrim me natyrën, paqe dhe pastrim. Reflektimi arkitektonik: Tingulli i ujit dhe flladi që depërtojnë në indin urban, duke i shndërruar hapësirat në mjedise që marrin frymë dhe në zona fluide. Kaynak: Mariya Leontiç, ''Evliya Çelebi'nin 'Seheyatname'sinde Makedon Şehirleri ve Onların Tasviri'' Извор: Марија Леонтиќ, „Македонските градови и нивниот опис во 'Патописот' на Евлија Челеби“ Burimi: Mariya Leontiç, "Qytetet maqedonase dhe përshkrimi i tyre në 'Seyahatname' (Udhëpërshkrimi) të Evliya Çelebi-t" 37
Yaşayan Şehir Üsküp/ Жив град Скопје/ Qyteti që jeton Shkupi 38
Yoğunluk Analizi Анализа на густината Analiza e dendësisë Yaşayan Şehir Üsküp/ Жив град Скопје/ Qyteti që jeton Shkupi 39 Öncelikli Çözüm Alanları Приоритетни области за интервенција Zonat prioritare për ndërhyrje