Sổ tay hướng dẫn gia đình

SổtayhướngdẫnChămsóctrẻrốiloạnphổtựkỉHành trình của cảnhàmình

HànhtrìnhđồnghànhcùngconS ổ t a y h ư ớ n g d ẫ nGửi cha mẹ và người chăm sóc của bé An, Thấu hiểu những băn khoăn và tình yêu thương vô bờ của gia đình dành cho con, sổ tay này được biên soạn như một người bạn đồng hành thiết thực. Dựa trên đánh giá chuyên môn và Kế hoạch Can thiệp Cá nhân của bé An, các hướng dẫn trong tài liệu được chuyển hóa thành những bài tập cụ thể, gần gũi. Điều này giúp gia đình dễ dàng áp dụng vào sinh hoạt hằng ngày, cùng con từng bước mở ra những tiến bộ mới. Lờimởđầu 2

S ổ t a y h ư ớ n g d ẫ nMục lụcChămsóctrẻrốiloạnphổtựkỉM Ụ C L Ụ CP h ầ n 1 . C o n đ a n g g ặ p n h ữ n g g ì ? P h ầ n 2 . C o n s ẽ t h ể h i ệ n n h ư t h ế n à o ? P h ầ n 3 . C o n c ầ n … P h ầ n 4 . C ù n g c o n c h u ẩ n b ị c h o n h ữ n g t h a y đ ổ i P h ầ n 5 . G i ú p c o n t ừ n g b ư ớ c P h ầ n 6 . C o n k h ô n g m ộ t m ì n h , v ì c ó n h à m ì n h 3

Tự kỷ hay còn gọi là rối loạn phổ tự kỷ (autism spectrum disorder) là một rối loạn bao gồm các biểu hiện lâm sàng đặc trưng với khả năng thiếu hụt về kỹ năng xã hội, các hành vi lặp lại và thiếu hụt hay thậm chí không có khả năng giao tiếp và ngôn ngữ.Rối loạn phổ tự kỉRRốốii llooạạnn pphhổổ ttựự kkỉỉP h ầ n 1 : C o n đ a n g g ặ p n h ữ n g g ì 4

Consẽbiểuhiệnnhưthếnào? P h ầ n 2 Con chỉ thích xoay bánh xe và không muốn chơi trò gì khác. Con cũng chỉ muốn làm những hoạt động quen thuộc, nếu thay đổi con chỉ muốn khóc và la. Con dễ bị giật mình, hoảng sợ hoặc bị quá tải trước những âm thanh lớn và đột ngột như tiếng máy hút bụi hay tiếng máy sấy tóc. Vì không có ngôn ngữ nói, nên con chỉ thể việc được bằng việc la khóc nếu con không được đáp ứng nhu cầu của mình. Hạn chế trong thểHạn chế trong thể hiện cảm xúchiện cảm xúc Hạn chế trong thể hiện cảm xúc Lặp đi lặp lại sở thíchLặp đi lặp lại sở thích và hoạt độngvà hoạt động Lặp đi lặp lại sở thích và hoạt động Rối loạn phổ tự kỷ tác động trực tiếp đến khả năng giao tiếp và tương tác của con. Con gặp khó khăn trong việc chuyển đổi suy nghĩ, mong muốn thành từ ngữ, dẫn đến việc thiếu hụt ngôn ngữ giao tiếp hoặc không thể nói ra nhu cầu của mình. Khó khăn trongKhó khăn trong giao tiếpgiao tiếp Khó khăn trong giao tiếp Rối loan phổ tự kỷ nên con thường tránh né ánh mắt khi tương tác với mọi người xung quanh, con cũng hạn chế trong việc đọc hiểu cảm xúc, nét mặt của người khác và chưa biết cách chủ động bắt chuyện hay chơi cùng bạn bè. Hạn chế vềHạn chế về tương tác xã hộitương tác xã hội Hạn chế về tương tác xã hội Con muốn cho ba và mẹ biết được niềm vui khi chơi ô tô của con, nhưng con không biết thể hiện nó ra như thế nào. 5

NhữngnhucầucủaconP h ầ n 3Trong các hoạt động vui chơi hàng ngày, con rất cần sự trợ giúp từ người lớn nhưng chưa biết cách cất lời nhờ vả. Khi món đồ chơi yêu thích bị đặt ở trên giá cao, trong ngăn tủ khóa hay ngoài tầm tay, con đành đứng chờ người lớn phát hiện lấy giúp. Concần... Nhu cầu vui chơi và lấy đồ dùngNhu cầu vui chơi và lấy đồ dùngNhu cầu vui chơi và lấy đồ dùng Với những thao tác khó như mở nắp hộp bánh, bật công tắc đồ chơi hay lắp ráp, con dễ nảy sinh cảm giác bất lực, bực bội nếu không được hỗ trợ kịp thời. Đặc biệt, khi con đang tập trung xếp đồ chơi thành hàng lối quen thuộc, Con không muốn bị người khác chơi cùng và làm xáo trộn đồ chơi của con. 6

Hệ xử lý giác quan nhạy cảm khiến con dễ rơi vào trạng thái quá tải trước môi trường xung quanh Khi gặp phải những âm thanh ồn ào bất ngờ như tiếng máy hút bụi, máy sấy, tivi lớn hay ánh sáng chói, con cần được đưa ngay vào góc yên tĩnh để tránh hoảng loạn. Những lúc cảm xúc bị quá tải hoặc chuẩn bị bùng nổ, An không cần sự quát mắng hay ép buộc. Điều con thực sự cần là một khoảng không gian riêng tư, êm dịu ngay tại nhà để có thể tự thả lỏng, lấy lại sự cân bằng và bình tĩnh.Nhu cầu giải tỏa cảm xúcNhu cầu giải tỏa cảm xúcNhu cầu giải tỏa cảm xúc c ầ n g ó c y ê n t ĩ n h khôngthích â m than h q u á to không muốn bị quátm ắng 7

Con không biết thể hiện cảm xúc vui, cười, hạnh phúc như thế nào. Con chỉ có thể khóc hoặc la hét, đôi khi điều đó làm ba mẹ khó hiểu, đừng la con... hãy hướng dẫn con ba mẹ nhé8

Để giải tỏa những khó khăn trên, con rất cần gia đình trang bị một phương thức giao tiếp bằng hệ thống thẻ tranh ảnh (PECS) ghi nhận các nhu cầu quen thuộc như cốc nước, đồ ăn, đồ chơi. Nhờ đó, con có thể chủ động cầm và trao thẻ tận tay cho cha mẹ thay cho lời nói. Nhu cầu ăn uống cơ bảnNhu cầu ăn uống cơ bảnNhu cầu ăn uống cơ bản Con có những mong muốn sinh hoạt rất tự nhiên nhưng lại gặp khó khăn trong việc cất lời. Mỗi khi cảm thấy khát hay đói, con chưa thể tự nói những câu như “Mẹ ơi cho con xin nước” hay gọi tên món ăn vặt mình yêu thích. Tương tự, khi thức ăn quá nóng, quá lạnh hoặc có mùi vị lạ làm giác quan khó chịu, do không thể diễn đạt thành lời, An thường phản ứng bằng cách đẩy bát, gạt bỏ hoặc quấy khóc. Nhu cầu vệ sinh và sức khỏeNhu cầu vệ sinh và sức khỏeNhu cầu vệ sinh và sức khỏe Con gặp nhiều khó khăn trong việc tự báo hiệu các nhu cầu cá nhân. Con chưa thể chủ động nói hay dùng cử chỉ để báo trước khi cần đi vệ sinh, dẫn đến việc dễ nín nhịn hoặc xảy ra sự cố bất ngờ. Nhu cầu thấu hiểu và công cụ hỗ trợNhu cầu thấu hiểu và công cụ hỗ trợNhu cầu thấu hiểu và công cụ hỗ trợKhi bị đau bụng, ngứa ngáy, mệt mỏi hoặc quần áo cọ xát gây khó chịu, con không thể chỉ ra chính xác vị trí đang đau mà chỉ bộc lộ qua sự cáu kỉnh, bứt rứt. 9

P h ầ n 4“Conchưathểnóira,nhưngthẻtranhsẽgiúpconcấtlời.”CùngconchuẩnbịchonhữngthayđổiHệ thống giao tiếp qua trao đổi hình ảnh (PECS Picture Exchange Communication System ) là phương pháp giao tiếp nhằm hỗ trợ trẻ tự kỷ, chưa có ngôn ngữ hoặc bị hạn chế khả năng giao tiếp. An chưa sử dụng được lời nói để diễn đạt nhu cầu của mình, thay vì chờ người lớn đoán ý hoặc bùng nổ cảm xúc (khóc, la, văn vạ khi không được đáp ứng nhu cầu) An sẽ học cách sử dụng thẻ tranh để đưa cho ba mẹ để nói ra nhu cầu của bản thân. Khi muốn uống nước An sẽ đưa thẻ “Cốc nước” đưa cho ba hoặc mẹ để nói rằng con muốn được uống nước.11.. Hệ thống giao tiếp qua trao đổi ảnh (PECS)Hệ thống giao tiếp qua trao đổi ảnh (PECS)1. Hệ thống giao tiếp qua trao đổi ảnh (PECS) 10

P h ầ n 4“Conchưathểnóira,nhưngthẻtranhsẽgiúpconcấtlời.”Cùngconchuẩnbịchonhữngthayđổi11.. Hệ thống giao tiếp qua trao đổi ảnh (PECS)Hệ thống giao tiếp qua trao đổi ảnh (PECS)1. Hệ thống giao tiếp qua trao đổi ảnh (PECS)Cách chuẩn bị thẻ tranhCách chuẩn bị thẻ tranhCách chuẩn bị thẻ tranh Bước 1Bước 1Bước 1 Ba mẹ hãy xác định vật dụng hoặc sở thích của con (xe đồ chơi, bánh xe quay, món ăn yêu thích, tô, cốc yêu thích,... ) đây sẽ là động lực để con có thể hợp tác trao thẻ tranh. Ba mẹ hãy chụp và in hình những vật đó ra, tiến hành ép plastic và dán 1 miếng nhám ở mặt sau của bức hình. (Ba mẹ có thể phối hợp với giáo viên để có những thẻ thống nhất để con làm quen, ví dụ thẻ “Nghỉ”, “Thêm thời gian”, “Ồn quá”....) Bước 2Bước 2Bước 2 Bước 3Bước 3Bước 3 Chuẩn bị một tấm bìa cứng dài có dán các mặt nhám để có thể gắn các thẻ tranh và đặt ở một vị trí cố định, dễ thấy, trong tầm với của An. 11

P h ầ n 4Không nhất thiết phải tạo một phòng riêng, có thể là một góc nhỏ, ít tiếng ồn. Lựa chọn vị trí hạn chế người đi lại và đặc biệt là trách các vị trí phát tiếng ồn như tivi, loa, máy hút bụi,... Chuẩn bị cho con thảm, gối, thú bông hoặc đồ chơi quen thuộc của con. Ba mẹ hãy tập thói quen cho An rằng đây là góc yên tĩnh của con, cùng con chơi, đọc sách, hoặc nghỉ ngơi trong một khoảng thời gian. Khi con gặp khủng hoảng ba mẹ hãy kiên nhẫn với con, giảm các âm thanh gây kích thích khi đó ba mẹ hãy chỉ vào thẻ “Nghỉ” hoặc “Thêm thời gian” hỗ trợ con đến góc An có thể bị hoảng sợ khi nghe các tiếng động lớn hay âm thanh đột ngột như máy sấy, máy hút bụi, tiếng ti vi,... khi đó An có thể la khóc, ăn vạ. Việc có một góc yên tĩnh giúp giảm các yếu tố kích thích từ bên ngoài, tạo cho An một nơi an toàn để con có thể nghỉ ngơi và ổn định cảm xúc.CùngconchuẩnbịchonhữngthayđổiVì sao An cần góc yên tĩnh?Vì sao An cần góc yên tĩnh?Vì sao An cần góc yên tĩnh? Cách bố trí góc yên tĩnhCách bố trí góc yên tĩnhCách bố trí góc yên tĩnh 22..Góc yên tĩnhGóc yên tĩnh2.Góc yên tĩnh 12

P h ầ n 4Cùngconchuẩnbịchonhữngthayđổi 22..Chuẩn bị góc yên tĩnhChuẩn bị góc yên tĩnh2.Chuẩn bị góc yên tĩnh Lưu ý: Góc yên tĩnh không phải là nơi dùng để phạt hay cách ly mà là tạo một không gian hỗ trợ An khi An gặp khủng hoảng.Ảnh minh hoạ: Góc yên tĩnh được thiết kế tại nhà 13

P h ầ n 5 BaMẹhãygiúpAnnhé Đôi khi, con muốn uống nước, ăn bánh, chơi đồ chơi hoặc cần Ba Mẹ giúp đỡ nhưng chưa thể diễn đạt bằng lời nói. Vì thế mà thẻ tranh sẽ là công cụ giúp con biểu đạt nhu cầu của chính mình. Ba mẹ nên sử dụng các hình ảnh gần gũi với trẻ hoặc những món đồ mà con yêu thích. Ba Mẹ hãy hướng dẫn con đưa thẻ tranh cho Ba Mẹ hoặc Ông Bà để thể hiện nhu cầu của con, khi đã trao thẻ tranh hãy phản hồi bằng cách đáp ứng nhu cầu cũng như khích lệ conGiúpcontừngbước Ba Mẹ dạy con dùng thẻ tranhBa Mẹ dạy con dùng thẻ tranhBa Mẹ dạy con dùng thẻ tranh 14

P h ầ n 5 BaMẹhãygiúpAnnhéGiúpcontừngbước Ba Mẹ dạy con dùng thẻ tranhBa Mẹ dạy con dùng thẻ tranhBa Mẹ dạy con dùng thẻ tranhBước 1: Quan sát Khi An có dấu hiệu muốn uống nước, như chủ động tìm cốc, nhìn về phía cốc nước. Bước 2: Chờ đợi và H ỗ trợ Mẹ chờ đợi An phản hồi, nếu An chưa biết làm gì, mẹ cầm tay An đặt thẻ “Cốc nước” vào tay con sau đó hướng dẫn con trao thẻ cho mẹ và nói “Uống nước” Bước 3: Đáp ứng ngay lập tức Khi An trao thẻ mẹ đưa cốc nước cho An và nói “Cốc nước đây” (ngay cả khi được mẹ hỗ trợ trao thẻ) Bước 4: Giảm dần hỗ trợ Những lần sau mẹ chỉ cần đặt thẻ vào gần tay An hoặc hỉ vào thẻ để gợi ý cho đến khi An tự lấy thẻ và trao đi mà không cần mẹ hỗ trợ. Hoạt động 1: Khi con muốn uống nướcHoạt động 1: Khi con muốn uống nướcHoạt động 1: Khi con muốn uống nước 15

Hoạt động 2: Khi con cần sự giúp đỡ Khi An không mở được hộp đồ chơi, mẹ có thể giới thiệu cho An thẻ “Giúp con” và làm mẫu cho An Bước 1: Quan sát Khi An muốn chơi xe đồ chơi, nhìn vào xe đồ chơi, hoặc chạm vào xe đồ chơi Bước 2: Chờ đợi và Hỗ trợ Bước 3: Đáp ứng ngay lập tứcBước 4: Giảm dần sự hỗ trợ Giảm dần hỗ trợ, khuyến khích trẻ chủ động giao tiếp, trao tranh Khi An sử dụng thẻ phù hợp mẹ lập tức giúp đỡ An mở hộp và đưa đồ chơi cho An P h ầ n 5 BaMẹhãygiúpAnnhéGiúpcontừngbước Ba Mẹ dạy con dùng thẻ tranhBa Mẹ dạy con dùng thẻ tranhBa Mẹ dạy con dùng thẻ tranh 16

P h ầ n 5 BaMẹhãygiúpAnnhéGiúpcontừngbước Khi An ổn định mẹ có thể cho An chọn tiếp tục hoạt động vừa rồi hoặc chuyển sang hoạt động khác phù hợp. Bước 3 Hướng dẫn An sử dụng thẻ “Nghỉ”, “Ồn” và đưa An đến góc yên tĩnh Bước 2 Bước 1 Khi thấy dấu hiệu con chuẩn bị bùng nổ cảm xúc như bịt tai, cau mày, bồn chồn, mẹ quan sát xem tác nhân gây kích thích (tiếng ồn từ tivi, máy sấy, máy xay,...) Ba Mẹ dạy con sử dụng góc yên tĩnhBa Mẹ dạy con sử dụng góc yên tĩnhBa Mẹ dạy con sử dụng góc yên tĩnhHoạt động 3: Khi con cảm thấy âm thanh “quá tải”Hoạt động 3: Khi con cảm thấy âm thanh “quá tải”Hoạt động 3: Khi con cảm thấy âm thanh “quá tải” 17

P h ầ n 5 BaMẹhãygiúpAnnhé Các hoạt động Tổng các hoạt động Đánh giá Ghi chú, tình huống cụAn tự thực hiện Có hỗ trợ/gợi ý Chưa thực hiện được Chơi đồ chơi 4 2 1 1 An dùng thẻ tranh “Giúp con” để nhờ mẹ giúp đỡ mở hộp sữa. …... ….... …... ….... …... …....Ngày theo dõi:.................................... Người theo dõi................................... Giúpcontừngbước Nhật ký theo dõi tại nhà của AnNhật ký theo dõi tại nhà của AnNhật ký theo dõi tại nhà của AnBa mẹ ơi, thường xuyên theo dõi để thấy con tiến bộ hơn từng ngày nhé! 18

P h ầ n 5 BaMẹhãygiúpAnnhé Hoạt động Thời gian Mục tiêu Đồ dùng Người thực hiện Chơi đồ chơi 3:00 phút An sử dụng thẻ tranh để đưa cho mẹ, thể hiện nhu cầu muốn chơi hoặc lấy đồ chơi An chơi luân phiên với mẹ, mẹ đẩy xe, mẹ đưa xe cho An, đến lượt An đẩy xe, An đưa xe cho mẹ An làm theo hướng dẫn cất đồ chơi vào hộp sau khi chơi. Bộ thẻ tranh, đồ chơi Mẹ Nhu cầu cơ bản ăn và uống 3:00 phút Khi muốn uống nước hay ăn An lấy thẻ tranh “Uống” “Ăn” để yêu cầu mẹ lấy An làm theo hướng dẫn của mẹ trong giờ ăn (mẹ dùng thẻ tranh báo đến giờ ăn, ngồi đúng vị trí, không chơi đồ chơi) Thẻ tranh đồ ăn, nước, sữa, bánh quy, trái cây… Mẹ, bà Vệ sinh cá nhân 3:30 phút Ba hướng dẫn An thực hiện từng bước rửa tay, quan sát hỗ trợ An khi cần Khi cần hỗ trợ An chỉ vào hành động vào thẻ tranh trên tường hoặc chỉ vào xà phòng, khăn lau An thực hiện quy trình rửa tay khi được hướng dẫn Thẻ tranh quy trình rửa tay dán ở nhà vệ sinh, xà phòng, khăn lau, thẻ tranh Ba, ôngGiúpcontừngbước Kế hoạch can thiệp tại nhà của AnKế hoạch can thiệp tại nhà của AnKế hoạch can thiệp tại nhà của An 19

P h ầ n 5 BaMẹhãygiúpAnnhé Hoạt động Thời gian Mục tiêu Đồ dùng Người thực hiện Xem sách tại góc yên tĩnh 4:00 phút An lựa chọn cuốn sách hoặc hình ảnh mà trẻ muốn đọc Mẹ chạm vào hình ảnh con vật/đồ vật và gọi mẫu đồng thời hướng dẫn An đọc theo Sách tranh con vật, thẻ hình Mẹ Vận động 5:00 phút An chơi luân phiên với ba, đến lượt ba, đến lượt An Ba hướng dẫn An dùng thẻ tranh mở rộng giao tiếp “Đến lượt ba”, “Đến lượt An” An chủ động dùng thẻ tranh để thể hiện nhu cầu nghỉ, tiếp tục, đổi trò chơi khác Bóng mềm, xe đồ chơi, bộ xếp hình,... Bố, ông Chuyển hoạt động 4:00 phút An quan sát lịch trình hằng ngày được dán trên tường hoặc nghe tín hiệu chuyển đổi hoạt động. Khi đó An sẽ biết hết thời gian hoạt động và chuyển sang hoạt động tiếp theo Ba,mẹ, ông, bà hãy báo cho An rằng thời gian hoạt động sắp kết thúc, phải chuyển sang hoạt động mới Lịch trình hình ảnh treo trên tường, thẻ tranh Ba mẹ, ôngGiúpcontừngbước Kế hoạch can thiệp tại nhà của AnKế hoạch can thiệp tại nhà của AnKế hoạch can thiệp tại nhà của An 20

Nhóm kỹ năng Các hoạt động Đánh giá Ghi chú, tình huống cụ thể Làm được tốt Làm được nhưng cần hỗ trợ Chưa làm được Ngôn ngữ - xã hội Trẻ nhìn thẳng vào mắt của người khác trong vòng 1-2 giây khi được gọi tên. Trẻ biết sử dụng thẻ tranh PECS để biểu đạt nhu cầu cơ bản (ăn, uống, đi vệ sinh…) Trẻ dùng tay chỉ vào vật mà trẻ muốn lấy Trẻ biết nhờ sự giúp đỡ, biểu đạt nhu cầu thông qua giao tiếp (Mẹ/ba giúp con lấy áo, con muốn ăn cơm…) Trẻ biết bộc lộ cảm xúc trên gương mặt (khóc, cười,...) và có thể chờ đến lượt chơi của mình khi chơi với ba/mẹ. P h ầ n 5 BaMẹhãygiúpAnnhéGiúpcontừngbước Phiếu đánh giá, theo dõi rối loạn tự kỷ (Tháng)Phiếu đánh giá, theo dõi rối loạn tự kỷ (Tháng)Phiếu đánh giá, theo dõi rối loạn tự kỷ (Tháng) 21

Nhóm kỹ năng Các hoạt động Đánh giá Ghi chú, tình huống cụ thể Làm được tốt Làm được nhưng cần hỗ trợ Chưa làm được Nhận thức - Tư duy Trẻ nhận biết góc yên tĩnh (cha mẹ chuẩn bị góc yên tĩnh tại nhà dành cho trẻ) và bịt tai khi có tiếng ồn. Trẻ làm quen với mức âm thanh lớn(tiếng xe và còi ở ngoài đường, ca nhạc trong các buổi hòa nhạc,...) Trẻ nhận biết được tín hiệu trước khi thay đổi hoạt động (chuông reo,...) Trẻ hợp tác thay đổi hoạt động trong ngày mà không quấy khóc, ăn vạ (ngủ sớm, ăn cơm muộn, học vẽ,...) Trẻ thích nghi với sự thay đổi các hoạt động trong ngày, chủ động thay đổi mà không cần tín hiệu Phiếu đánh giá, theo dõi rối loạn tự kỷ (Tháng)Phiếu đánh giá, theo dõi rối loạn tự kỷ (Tháng)Phiếu đánh giá, theo dõi rối loạn tự kỷ (Tháng) P h ầ n 5 BaMẹhãygiúpAnnhéGiúpcontừngbước 22

P h ầ n 6Con không một mình, vì có nhà mình 23

Quan sát những thay đổi dù chỉ nhỏ nhất của con, ánh mắt, cử chỉ, hành vi, biểu cảm. Duy trì sự nhất quán trong sinh hoạt, sử dụng thẻ tranh với tín hiệu quen thuộc, khi thay đổi hãy chuẩn bị thay vì yêu cầu con thích nghi ngay lập tức. Kiên nhẫn, bình tĩnh, đồng hành cùng con, giảm kích thích, không la mắng, đánh đập, đe dọa con. Phối hợp với giáo viên, nhà trường để nhất quán cách sử dụng thẻ tranh, sự nhất quán giúp con có thể thực hành ở nhiều môi trường khác nhau. Các thành viên trong gia đình (Anh,chị, ông bà) có thể sử dụng câu từ đơn giản để giao tiếp với An như “Uống nước”, “Đi ngủ” “Xe ô tô” tránh hỏi dồn dập khi con đang căng thẳng. Đặt An làm trung tâm, khi An muốn nghỉ ngơi hãy cho con nghỉ không ép buộc hay cố tình trêu con, ghi nhận sự cố gắng bằng cách khen ngợi “An giỏi quá đã biết đưa thẻ cho ông/bà rồi này”. P h ầ n 6Conkhôngmộtmình,vìcónhàmình Gia đình có thể đồng hành cùng AnGia đình có thể đồng hành cùng An bằng những điều đơn giảnbằng những điều đơn giản Gia đình có thể đồng hành cùng An bằng những điều đơn giản 24

Khi nào gia đình cần trao đổiKhi nào gia đình cần trao đổi với giáo viên hoặc bác sĩ ?với giáo viên hoặc bác sĩ ? Khi nào gia đình cần trao đổi với giáo viên hoặc bác sĩ ? Khi An liên tục có biểu hiện khó chịu trong một vài tình huống, xuất hiện các hành vi bất thường (số lần la khóc thường xuyên hơn, không hợp tác can thiệp mặc dù trước đó An vẫn tương tác tác với ba mẹ,...). Có thay đổi mạnh mẽ trong sinh hoạt hằng ngày (ăn uống, giấc ngủ,...) có thể là An đang gặp các vấn đề về sức khỏe, ba mẹ chủ động đưa An đến các cơ sở y tế để kiểm tra, rà soát. Ba mẹ chủ động gặp giáo viên can thiệp có thể là 1 tuần/1 lần hoặc 1 tháng/1 lần để chủ động điều chỉnh, kế hoạch can thiệp sao cho phù hợp với từng giai đoạn của con. P h ầ n 6Conkhôngmộtmình,vìcónhàmình 25

Hành trình cùng An lớn khôn chưa bao giờ là một cuộc đua tốc độ, mà là một chặng đường dài cần sự kiên nhẫn và thấu hiểu. Những tiến bộ của con đôi khi không đến ngay lập tức, mà nảy mầm từ từng nỗ lực nhỏ bé mỗi ngày. Chỉ cần cả nhà cùng nắm tay, làm điểm tựa ấm áp để nâng đỡ và đồng hành cùng con qua từng thay đổi nhỏ nhất, ba mẹ sẽ thấy mỗi bước thay đổi của An đều là một thành công từ sự đồng lòng của cả nhà mình.P h ầ n 6Conkhôngmộtmình,vìcónhàmình 26

Tài liệu “Hướng dẫn chẩn đoán và can thiệp trẻ có rối loạn phổ tự kỷ" của Bộ y tế. Thông tư số 03/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo: Quy định về giáo dục hòa nhập đối với người khuyết tật. Sổ tay điều trị rối loạn phổ tự kỷ. Sổ Tay Tự Kỷ của Bác Sĩ Thông tin thêm về rối loạn phổ tự kỷThông tin thêm về rối loạn phổ tự kỷThông tin thêm về rối loạn phổ tự kỷ Sách “Can thiệp rối loạn phổ tự kỷ - để khác biệt không là rào cản” của tác giả: TS. Nguyễn Nữ Tâm Anh, có bán tại các nhà sách. Tài liệu hỗ trợ hình ảnh cho trẻ có rối loạn phổ tự kỷ. Tài liệu hỗ trợ phục hồi chức năng cho trẻ em tự kỷ tại Việt Nam. Tài liệu hỗ trợ hành vi tích cực cho trẻ có rối loạn phổ tự kỷ. Tài liệu hướng dẫn chơi cùng con. Phục hồi chức năng trẻ tự kỷ.M ột số tàiliệuliênquanđếntrẻrốiloạnphổtựkỷ Cách chăm sóc trẻ có rối loạn phổ tự kỷCách chăm sóc trẻ có rối loạn phổ tự kỷCách chăm sóc trẻ có rối loạn phổ tự kỷ "Thêm tri thức, thêm vững vàng trên hành trình cùng con." 27

Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam. (n.d.). Tài liệu hỗ trợ hình ảnh cho trẻ có rối loạn phổ tự kỷ. https://quybaotrotreemvietnam.org.vn/danh- muc/da-phuong-tien Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam. (n.d.). Tài liệu hướng dẫn chơi cùng con. https://quybaotrotreemvietnam.org.vn/danh-muc/da-phuong-tien Phục Hồi. (n.d.). Sổ tay điều trị rối loạn phổ tự kỷ OHSU. https://phuchoi.vn/kien-thuc/tai-lieu/so-tay-dieu-tri-roi-loan-pho-tu-ky- ohsu/ Trần, T. K. (19/5/2026). Rối loạn phổ tự kỷ là gì, nguyên nhân và điều trị. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec. https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/roi-loan-pho-tu-ky-la-gi-nguyen- nhan-va-dieu-tri-vi Rối loạn phổ tự kỷ. (18/10/2026). Trong Wikipedia tiếng Việt. https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%91i_lo%E1%BA%A1n_ph%E1% BB%95_t%E1%BB%B1_k%E1%BB%B7 Tài liệuthamkhảo 28

29