Created in Canva
MỞ TƯƠNG LAI CHO TRẺ EMT à i l i ệ u t r u y ề n t h ô n g c h o c ộ n g đ ồ n g v ề g i á o d ụ c h ò a n h ậ p TRAO CƠ HỘI HỌC TẬP
ĐƠN VỊ CUNG CẤP NGUỒN VIỆN TRỢĐƠN VỊ QUẢN LÝ VỐNTài liệu được phát triển trong khuôn khổ dự án “Nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ em dân tộc thiểu số và trẻ em khuyết tật tại Việt Nam” (2024-2026) do Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai, Quỹ Đối tác Toàn cầu vì Giáo dục (Global Partnership for Education) và Quỹ Nippon (Nippon Foundation) cung cấp nguồn viện trợ và Tổ chức Save the Children quản lý vốn. Nội dung tài liệu thuộc trách nhiệm của Bộ Giáo dục & Đào tạo và không nhất thiết phản ánh quan điểm của các đơn vị cung cấp nguồn viện trợ và quản lý vốn.ĐƠN VỊ TRIỂN KHAI
T à i l i ệ u t r u y ề n t h ô n g c h o c ộ n g đ ồ n g v ề g i á o d ụ c h ò a n h ậ pMỞ TƯƠNG LAI CHO TRẺ EM TRAO CƠ HỘI HỌC TẬP
Mục lục 1 2Mọi trẻ em đều xứng đáng đến trường 3 Mỗi trẻ em đều có một con đường để học 4Đồng hành để trẻ em đến trường 5Khi cánh cửa học tập mở raCùng trao cơ hội cho mọi trẻ em 7 13 18 23 30 4
Vì tương lai của mỗi trẻ em Lan tỏa thông điệp về quyền học tập bình đẳng của mỗi trẻ em trong cộng đồng. Khẳng định quyền học tập của mọi trẻ em. Hướng dẫn để gia đình và cộng đồng cùng giúp trẻ em đến trường.Mục tiêu của tài liệu Góp phần xây dựng môi trường giáo dục hòa nhập, đa dạng và công bằng.1234 5
Đối tượng sử dụng Quan tâm, đồng hành và tạo cơ hội học tập cho trẻ em. Cha mẹ và người chăm sóc1 Chào đón, hỗ trợ và cùng trẻ em học tập, phát triển. Nhà trường và giáo viên2 Quan tâm, chia sẻ và cùng xây dựng môi trường thân thiện với mọi trẻ em. Người dân trong cộng đồng3 Tuyên truyền, kết nối và hỗ trợ trẻ em đến trường. Cán bộ địa phương, tổ chức đoàn thể4 Mọi người đều có thể chung tay giúp trẻ em đến trường 6
MỌI TRẺ EM ĐỀU XỨNG ĐÁNG ĐẾN TRƯỜNG Vì một tương lai không một ai bị bỏ lại phía sau
HIỂU ĐÚNG Đi học là quyền của mỗi trẻ em. Nguồn: Điều 16, Luật Trẻ em (2016); Điều 13, Luật Giáo dục (2019); Điều 28, Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em Mỗi trẻ em đều có cơ hội học tập và phát triển. Tôn trọng quyền học tập của trẻ em là trách nhiệm của người lớn và của toàn xã hội. Mọi trẻ em đều có quyền học tập. Mọi trẻ em có cơ hội đến trường và tham gia học tập. Quyền học tập của trẻ em được pháp luật Việt Nam và các công ước quốc tế bảo vệ. Gia đình, nhà trường và cộng đồng cùng thực hiện quyền học tập của trẻ em. 1.1. Đi học là quyền của mọi trẻ em 8
1.2. Mọi trẻ em có cơ hội học tập bình đẳng Mọi trẻ em đều có cơ hội học tập như nhau. Đối xử công bằng trong giáo dục không có nghĩa là đối xử giống hệt nhau — mà là mỗi trẻ được hỗ trợ theo cách phù hợp để cùng có cơ hội học tập như nhau. Sự khác biệt làm cho môi trường học tập phong phú hơn. Gia đình, nhà trường và cộng đồng cùng thực hiện quyền học tập của trẻ em. Mỗi trẻ em đều có cơ hội học tập và phát triển. Sự khác biệt làm cho môi trường học tập phong phú hơn. Bình đẳng trong giáo dục góp phần xây dựng một cộng đồng công bằng và nhân ái. Nguồn: Điều 13, Luật Giáo dục (2019); Điều 24, Công ước về Quyền của Người khuyết tật; Điều 2, Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em HIỂU ĐÚNG 9
1.3. Đi học giúp trẻ lớn lên mỗi ngàyĐi học là con đường giúp trẻ phát triển và có tương lai tốt đẹp Mỗi ngày trẻ vắng mặt, dù vì lý do gì, là một ngày quyền học tập chưa được bảo đảm trọn vẹn. HIỂU ĐÚNG Đến trường đều đặn không phải là "cố gắng thêm" — mà là điều kiện để quyền học tập trở thành sự thật. Tôn trọng quyền học tập của trẻ em là trách nhiệm của người lớn và của toàn xã hội. Một quyền được ghi trong luật chỉ có ý nghĩa khi nó được thực hiện trong đời sống thật — với quyền học tập, đó là mỗi buổi trẻ em có mặt ở trường. Quyền học tập chỉ trọn vẹn khi trẻ thực sự được đến trường Nguồn: Điều 16, Luật Trẻ em (2016); Điều 29, Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em Đưa trẻ đến trường đúng độ tuổi và đều đặn là cách cụ thể nhất để quyền này không chỉ nằm trên giấy. 10
11
Mỗi trẻ em đều xứng đáng đến trường và có cơ hội học tập, phát triển phù hợp với khả năng của mình. Những điều cần ghi nhớ Đi học là quyền của mọi trẻ em. 01 Quyền chỉ có ý nghĩa khi trẻ thực sự được đến lớp mỗi ngày.02 03 Gia đình, nhà trường và xã hội cùng có trách nhiệm bảo đảm việc học của trẻ. Cùng hành động 12
MỖI TRẺ EM ĐỀU CÓ MỘT CON ĐƯỜNG ĐỂ HỌC Học tập phù hợp để mỗi trẻ phát huy khả năng của mình.
HIỂU ĐÚNG 2.1. Mỗi trẻ em có thể học theo nhiều cách khác nhau Mỗi trẻ em đều có thể học tốt — khi được dạy đúng cách phù hợp với mình. Sự đa dạng trong cách dạy giúp nhiều trẻ em cùng phát huy khả năng của mình. Mỗi trẻ tiếp thu tốt nhất theo một cách riêng: có em học tốt qua hình ảnh, có em học tốt qua thực hành hoặc âm thanh. Một lớp học có nhiều cách dạy khác nhau sẽ giúp được nhiều trẻ em học tốt hơn, không chỉ riêng một nhóm. 14
Giáo dục hòa nhập là phương thức giáo dục nhằm đáp ứng nhu cầu và khả năng khác nhau của người học; bảo đảm quyền học tập bình đẳng, chất lượng giáo dục, phù hợp với nhu cầu, đặc điểm và khả năng của người học; tôn trọng sự đa dạng, khác biệt của người học và không phân biệt đối xử. Một lớp học có đa dạng các nhóm đối tượng giúp tất cả các em học cách tôn trọng, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau từ nhỏ. Môi trường học tập thân thiện giúp trẻ em biết tôn trọng, chia sẻ và hỗ trợ nhau. Nguồn: Khoản 1, Điều 15 Luật Giáo dục (2019); Điều 24, Công ước của Liên hợp quốc về Quyền của Người khuyết tật. Đây chính là tinh thần của giáo dục hòa nhập: mọi trẻ em cùng học chung, mỗi em theo cách phù hợp với mình. HIỂU ĐÚNG Một lớp học đa dạng mang lại nhiều bài học quý giá cho tất cả trẻ em. Học cùng nhau, theo những cách khác nhau — đó là hòa nhập 2.2 Học cùng nhau giúp trẻ em tiến bộ 15
2.3. Trẻ em có thể học trong những môi trường khác nhau Không có một con đường học tập phù hợp với tất cả trẻ em. HIỂU ĐÚNG Mỗi môi trường học tập đều góp phần thực hiện quyền học tập của trẻ. Trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập là nơi đồng hành, giúp trẻ chuẩn bị sẵn sàng cho hành trình học tập lâu dài. Mỗi trẻ em có nhu cầu, khả năng và thời điểm sẵn sàng học tập khác nhau. Trẻ có thể học tại trường phổ thông (giáo dục hòa nhập), hoặc trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập, tùy theo nhu cầu và khả năng của trẻ. Tại các trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập, trẻ được hỗ trợ học các kỹ năng cần thiết để tham gia học tập và sinh hoạt. Dù học ở môi trường nào, mục tiêu chung vẫn là giúp trẻ được học tập, phát triển và tham gia vào cộng đồng. 16
Những điều cần ghi nhớ Mỗi trẻ em đều có thể học tốt, theo cách phù hợp với mình. Học khác cách vẫn có thể học cùng một lớp, cùng bạn bè. 01 02 03 Có nhiều môi trường học tập để trẻ em lựa chọn và phát triển. Cùng hành độngHãy cùng tôn trọng sự khác biệt và tìm con đường học tập phù hợp cho mỗi trẻ em. 17
CÙNG TẠO CƠ HỘI CHO MỌI TRẺ EM Mỗi sự quan tâm đúng lúc đều tạo nên khác biệt.
3.1. Mỗi trẻ em cần một điểm tựa riêng để vững bước tới trường Nhìn đúng khó khăn của từng em là bước đầu tiên để đồng hành đúng cách. Cần thêm hỗ trợ không có nghĩa là kém hơn — chỉ là mỗi em cần một điểm tựa khác nhau. Phần lớn trẻ em đến trường thuận lợi, nhưng một số em cần thêm sự quan tâm và hỗ trợ để có cơ hội học tập bình đẳng. Đó có thể là: 19 Mỗi trẻ có nhu cầu và hoàn cảnh khác nhau, vì vậy cách hỗ trợ cũng không giống nhau. Khi được tạo điều kiện phù hợp, mọi trẻ em đều có thể học tập, tham gia và phát triển. Trẻ em khuyết tật Trẻ em dân tộc thiểu số Trẻ em gái ở vùng khó khăn Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệtHIỂU ĐÚNG
3.2. Phát hiện sớm – Đồng hành sớm 20HIỂU ĐÚNG Phát hiện sớm là bước đầu để trẻ nhận được sự hỗ trợ phù hợp. Càng được hỗ trợ sớm, trẻ càng có nhiều cơ hội tham gia học tập. Nhiều khó khăn của trẻ — chậm nói, khó nghe, khó nhìn, khó vận động — thường có thể nhận thấy rất sớm, ngay từ trước khi trẻ đến tuổi đi học. Khi trẻ được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, gia đình sẽ có thêm thời gian chuẩn bị cho quá trình học tập của trẻ. Gia đình có thể trao đổi với nhà trường, cơ sở y tế hoặc các đơn vị chuyên môn để được tư vấn và hỗ trợ phù hợp. Phát hiện sớm không phải để gắn nhãn trẻ, mà để giúp trẻ có thêm cơ hội phát triển. Phát hiện sớm hôm nay, mở thêm cơ hội cho ngày mai.
HIỂU ĐÚNG3.3. Nhiều rào cản không nằm ở trẻ em Khó khăn không chỉ đến từ bản thân trẻ em. 21 Có những trẻ em chưa được đi học vì người lớn còn lo lắng hoặc chưa tin vào khả năng của trẻ. Có những trẻ gặp khó khăn vì môi trường học tập chưa phù hợp hoặc chưa có đủ sự hỗ trợ cần thiết. Có những trẻ ít có cơ hội tham gia cùng bạn bè vì sự kỳ thị, định kiến hoặc thiếu sự thấu hiểu. Nhiều rào cản có thể được thay đổi bằng sự thấu hiểu và những điều chỉnh phù hợp. Gia đình, nhà trường và cộng đồng đều có thể góp phần tạo nên sự khác biệt. Khi những rào cản được tháo gỡ, trẻ sẽ có thêm cơ hội học tập, tham gia và phát triển.
Nhìn đúng khó khăn của trẻ là bước đầu tiên để trao thêm cơ hội — và luôn có người sẵn sàng đồng hành cùng bạn trên hành trình đó. Những điều cần ghi Một số trẻ cần được quan tâm và hỗ trợ nhiều hơn để tham gia học tập. Một dấu hiệu nhỏ được nhận ra sớm có thể mở ra một cơ hội lớn. Phần lớn rào cản đến từ môi trường xung quanh — và có thể được tháo gỡ. Cùng hành động 22 Mỗi người đều có thể góp phần tạo nên sự khác biệt.
ĐỒNG HÀNH ĐỂ TRẺ EM ĐẾN TRƯỜNG Mỗi người một hành động, mỗi trẻ thêm một cơ hội.
Tin tưởng và khuyến khích trẻ tham gia học tập, thay vì quyết định thay trẻ vì lo lắng. Dành thời gian lắng nghe, động viên và cùng trẻ chuẩn bị cho những ngày đầu đến trường. Tìm kiếm thông tin và kết nối với các đơn vị chuyên môn khi cần tư vấn về việc học của trẻ. Chủ động trao đổi với giáo viên khi trẻ gặp khó khăn hoặc cần thêm sự hỗ trợ.HIỂU ĐÚNG 4.1. 24 Gia đình là người đồng hành đầu tiên Gia đình là nơi trẻ nhận được sự tin tưởng đầu tiên — trước cả khi trẻ bước vào lớp học. Một sự động viên đúng lúc có thể giúp trẻ thêm tự tin đến trường.
HIỂU ĐÚNGChào đón mọi trẻ em, không chỉ chờ trẻ "đủ điều kiện" mới nhận vào lớp. Sẵn sàng điều chỉnh cách dạy, cách đánh giá khi trẻ cần — ví dụ: thời gian làm bài linh hoạt hơn, chỗ ngồi phù hợp hơn. Chủ động thông tin cho gia đình về tình hình của trẻ, không chỉ khi có vấn đề phát sinh. 25 Tôn trọng sự khác biệt và tìm hiểu nhu cầu riêng của từng trẻ, thay vì áp một chuẩn chung cho tất cả. Một điều chỉnh phù hợp có thể tạo nên sự khác biệt lớn cho trẻ. Nhà trường và gia đình là những người đồng hành của trẻ, không phải hai bên làm việc riêng lẻ. 4.2. Nhà trường đồng hành cùng mọi trẻ em
HIỂU ĐÚNG26 Khi cần, có thể xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp với khả năng và mục tiêu học tập của trẻ. Không ai cần đồng hành cùng trẻ một mình. Càng phối hợp sớm, trẻ càng nhận được sự hỗ trợ phù hợp. 4.3. Cùng phối hợp vì sự phát triển của trẻ Gia đình và giáo viên thường xuyên trao đổi để cùng hiểu nhu cầu và sự tiến bộ của trẻ. Phòng Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập hoặc các đơn vị chuyên môn luôn sẵn sàng tư vấn và hỗ trợ. Sự phối hợp kịp thời giúp trẻ có thêm cơ hội học tập và phát triển.
Quan tâm, chia sẻ và tạo điều kiện để mọi trẻ đều được tham gia các hoạt động của cộng đồng. Những hành động nhỏ của mỗi người có thể mang đến sự tự tin và động lực lớn cho trẻ em.HIỂU ĐÚNG Khuyến khích trẻ em cùng học, cùng chơi và giúp đỡ nhau trong cuộc sống hằng ngày. Đón nhận sự khác biệt bằng thái độ tôn trọng, thân thiện và không kỳ thị. 27 Mỗi người đều có thể góp phần tạo nên một môi trường học tập hòa nhập, thân thiện. Một cộng đồng biết sẻ chia sẽ giúp mọi trẻ em có thêm cơ hội phát triển. 4.4. Bạn bè và cộng đồng cùng chung tay
4.5. Cùng trẻ vững bước đến trường1. Hiểu trẻ ⟶ Quan sát và lắng nghe để hiểu nhu cầu, khả năng và những khó khăn của trẻ.2. Kết nối ⟶ Trao đổi và phối hợp giữa gia đình, nhà trường và những tổ chức, cá nhân có thể đồng hành hỗ trợ trẻ.3. Tạo cơ hội ⟶ Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động phù hợp với khả năng và nhu cầu của mình.4. Động viên ⟶ Ghi nhận sự cố gắng và những tiến bộ của trẻ trong quá trình học tập. B Ố N C Á C H H Ỗ T R Ợ T R Ẻ 28
Những điều cần ghi nhớ Gia đình là người đồng hành đầu tiên của trẻ. Nhà trường chủ động tạo môi trường học tập thân thiện và phù hợp. Các cơ quan, đơn vị chuyên môn luôn sẵn sàng hỗ trợ khi cần. Bạn bè và cộng đồng góp phần tạo nên một môi trường không rào cản cho mọi trẻ em. Cùng hành động Mỗi trẻ em đều cần một vòng tay đồng hành — hãy bắt đầu bằng sự lắng nghe, tin tưởng và những hành động nhỏ mỗi ngày. 29
KHI CÁNH CỬA HỌC TẬP MỞ RA Một cơ hội học tập có thể thay đổi cả cuộc đời.
Thầy Nguyễn Quyết Thắng May mắn của tôi là được đi học, được học hòa nhập và có cơ hội trở thành giáo viên như hôm nay. 31
Khi niềm tin mở ra cơ hội 32 Năm 13 tuổi, thầy Nguyễn Quyết Thắng mất thị lực do thoái hóa võng mạc. Việc học bị gián đoạn khiến thầy từng mất phương hướng và lo lắng về tương lai. Bước ngoặt đến khi thầy được học tại Mái ấm Huynh Đệ Như Nghĩa, nơi thầy được học chữ nổi Braille, rèn luyện kỹ năng sống và định hướng di chuyển. Những hỗ trợ ấy giúp thầy lấy lại sự tự tin và tiếp tục con đường học tập Khi theo học ngành Sư phạm Toán, thầy từng băn khoăn liệu một người khiếm thị có thể học Toán hay không. Chính sự tin tưởng và động viên của các thầy cô đã tiếp thêm cho thầy niềm tin để theo đuổi ước mơ trở thành giáo viên. Hiện nay, thầy là giáo viên Toán tại Trường Phổ thông Đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu, đồng thời nghiên cứu học liệu nổi và chia sẻ nhiều giải pháp hỗ trợ người khiếm thị trong học tập. Gia đình đồng hành Thầy cô tin tưởng Học trong môi trường phù hợp Cơ hội học tập và sự đồng hành đúng cách có thể giúp mỗi trẻ em vượt qua khó khăn, phát huy khả năng và xây dựng tương lai của mình. Những cơ hội đã góp phần vào sự thay đổi tích cực
Chị Hà Thanh Huyền Điều thay đổi cuộc đời tôi không phải là may mắn, mà là cơ hội được đi học 33
Sinh ra trong một bản làng vùng cao của tỉnh Sơn La, chị Hà Thanh Huyền lớn lên giữa những khó khăn của cuộc sống miền núi. Con đường đến trường không phải lúc nào cũng dễ dàng, đặc biệt với một bé gái dân tộc thiểu số. Hành trình từ bản Mường đến giảng đường Nhờ sự yêu thương của gia đình, sự đồng hành của thầy cô và những cơ hội học tập được trao, chị đã từng bước vượt qua khó khăn, tiếp tục đến trường và nuôi dưỡng ước mơ của mình. Từ một học sinh dân tộc Mường ở vùng sâu, vùng xa, chị đã trở thành sinh viên đại học và hiện đang công tác trong lĩnh vực giáo dục. Hành trình của chị là minh chứng rằng hoàn cảnh có thể tạo ra thử thách, nhưng cơ hội học tập có thể mở ra tương lai. Mỗi trẻ em gái, mỗi trẻ em dân tộc thiểu số đều có quyền học tập, phát triển và theo đuổi ước mơ của mình. Khi có sự tin tưởng, đồng hành và môi trường học tập phù hợp, các em có thể phát huy khả năng và mở ra tương lai của chính mình. 34 Niềm tin từ gia đình Sự đồng hành của thầy cô Cơ hội để phát triển Những cơ hội đã góp phần vào sự thay đổi tích cực
Em Trần Minh Tường Khi được trao cơ hội học tập, một người không chỉ thay đổi tương lai của mình mà còn có thể mở ra cơ hội cho nhiều người khác. 35
Tường tin rằng mỗi người khuyết tật đều có ước mơ, có khả năng và xứng đáng được trao cơ hội học tập. Là một học sinh khiếm thính, Trần Minh Tường từng gặp nhiều khó khăn khi học cùng các bạn vì rào cản ngôn ngữ. Em ngồi trong lớp học nhưng nhiều lúc không hiểu bài giảng, cảm thấy mình như đứng ngoài những gì đang diễn ra. Tuy vậy, Tường chưa bao giờ từ bỏ mong muốn được học tập và luôn tin rằng giáo dục sẽ mở ra những cơ hội mới cho cuộc sống của mình. Khi cơ hội được tiếp nối Nhờ được tiếp tục học tập và theo đuổi đam mê công nghệ, Tường trở thành sinh viên ngành Khoa học Máy tính. Từ chính trải nghiệm của bản thân, em đã chủ động kết nối với các trường đại học và các tổ chức để nhiều bạn trẻ khiếm thính có thêm cơ hội bước vào giảng đường. Đến nay, Tường đã hỗ trợ khoảng 20 bạn tiếp cận giáo dục đại học và cao đẳng, đồng thời tham gia phát triển các ứng dụng công nghệ hỗ trợ người khuyết tật. 36 Học tập bằng ngôn ngữ phù hợp Tiếp tục học lên cao Có cơ hội đóng góp cho cộng đồng Những cơ hội đã góp phần vào sự thay đổi tích cực
Ai cũng xứng đáng có cơ hội tỏa sáng theo cách riêng của mình 37 Chị Đào Thu Hương
Được phát hiện khiếm thị từ nhỏ, chị Đào Thu Hương gặp nhiều khó khăn trong học tập và sinh hoạt. Tuy nhiên, với sự yêu thương, tin tưởng của gia đình cùng sự đồng hành của thầy cô và bạn bè, chị luôn có cơ hội được học tập và phát triển theo khả năng của mình. Khi thị lực giảm dần, chị được học chữ nổi Braille, kỹ năng định hướng di chuyển và các phương pháp học tập phù hợp với người khiếm thị. Sau đó, chị tiếp tục học tập trong môi trường giáo dục hòa nhập cùng các bạn. Nhờ sự đồng hành của gia đình và thầy cô, chị Hương từng bước vượt qua những rào cản trong học tập. Từ những điều chỉnh rất nhỏ như được ngồi bàn đầu, được đọc bài gần bảng hay được làm bài theo hình thức phù hợp, chị luôn được đánh giá công bằng như các bạn khác. Hiện nay, chị làm việc trong lĩnh vực hỗ trợ hòa nhập người khuyết tật tại UNDP Việt Nam, góp phần tạo thêm cơ hội học tập và phát triển cho nhiều người khác. Khi được tin tưởng, hỗ trợ và tạo cơ hội học tập phù hợp, mỗi người đều có thể phát triển năng lực của mình. 38 Gia đình luôn tin tưởng Thầy cô trao cơ hội Môi trường học tập cởi mở Những cơ hội đã góp phần vào sự thay đổi tích cực Tỏa sáng từ cơ hội học tập
MỌI TRẺ EM ĐỀU CÓ QUYỀN ĐẾN TRƯỜNG Hãy cùng tạo cơ hội cho mọi trẻ em được học tập. Một cơ hội học tập có thể thay đổi cả cuộc đời.