ช างสิบหมู santa cruz convent school Flatory Serif Condensed
คํานํา E-Book เรื่อง ชางสิบหมู จัดทําขึ้นเพื่อศึกษาและเผยแพรความรูเกี่ยวกับชางสิบหมู ซึ่ง เปนกลุมชางฝมือที่มีความสําคัญตอการสรางสรรคและสืบทอดงานศิลปกรรมไทยมา อยางยาวนาน โดยชางแตละหมูมีความเชี่ยวชาญเฉพาะดานและมีบทบาทสําคัญในการ สรางผลงานศิลปะที่สะทอนถึงภูมิปญญา ความคิดสรางสรรค และเอกลักษณทาง วัฒนธรรมของชาติไทย เนื้อหาใน E-Book เลมนี้ประกอบดวยประวัติความเปนมา ความหมาย หนาที่ และ ลักษณะงานของชางทั้งสิบหมู ไดแก ชางเขียน ชางปน ชางแกะ ชางสลัก ชางหลอ ชาง กลึง ชางหุน ชางรัก ชางบุ และชางปูน เพื่อใหผูอานไดเขาใจถึงความสําคัญของงาน ชางไทยและเห็นคุณคาของมรดกทางศิลปวัฒนธรรมที่บรรพบุรุษไดสรางสรรคไว ผูจัดทําหวังเปนอยางยิ่งวา E-Book เลมนี้จะเปนประโยชนตอผูที่สนใจศึกษาเกี่ยวกับ ชางสิบหมู และชวยสงเสริมใหเกิดความตระหนักในการอนุรักษและสืบสานศิลปกรรม ไทยใหคงอยูสืบไป ผูจัดทํา ณฐินี ศรีแผว
สารบัญ คํานํา ประวัติของชางสิบ ชางเขียน ชางแกะ ชางสลัก ชางกลึง ชางหลอ ชางหุน ชางรัก ชางบุ ชางปูน ชางปน สรุป บรรณานุกรม ปกหลัง 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15
ประวัติ กรมชางสิบหมู เปนกรมที่มีหนาที่ทําราชการจําเพาะดานการ ชางที่เกี่ยวของกับ งานศิลปกรรมตางๆ ทั้งในดานวิจิตร ศิลปและประณีตศิลป ภายในพระบรมราชูปถัมภมาตั้งแต โบราณ กรมชางสิบหมูและขาราชการซึ่งเปนชางตางๆ ในกรมนี้ แมวามีหนาที่โดยตรงคือรับราชการสนองพระราช ประสงค ในสวนองคพระมหากษัตริยก็ดี แตมิไดหมายความ วาพระมหากษัตริยจะทรงสงวนไวทรงใชสอยทําการ แตใน สวนพระองคเทานั้น กรมการชางสิบหมูเปนกราชางที่ทรง พระมหากรุณาใหรวบรวมผูคนที่มีฝมือ เขาใจ และสามารถ ทําการชางตางๆ ขึ้นเปนหมูเปนกรมเพื่อจะไดเปนกําลังใน กิจการกอสรางที่เปนงานศิลปกรรมตางๆ เปนตนวา พระราชวัง วัดวาอาราม สาธารณะตางๆ ซึ่งพระมหากษัตริย ทรงถือวาเปนพระราชภาระกิจในพระบรมราชูปถัมภโดยตรง เพื่อยังใหศักดิ์ศรีแกบานเมือง เปนการบํารุงพระศาสนาใหรุง รือง สงเสริมพระเกียรติยศใหปรากฎในแผนดินและชวยผดุง การชางศิลปตางๆ สําหรับบานเมืองใหเจริญและดํารงอยูได
ช่างเขียน ชางเขียน คือ ชางผูมีความเชี่ยวชาญดานการวาดภาพและการออกแบบ ลวดลายทางศิลปกรรมไทย ถือเปนชางที่มีบทบาทสําคัญในการสรางสรรค งานจิตรกรรมไทยซึ่งสะทอนถึงความเชื่อ ศาสนา ประวัติศาสตร และ วัฒนธรรมของชาติไทยมาตั้งแตอดีต งานของชางเขียนพบไดในวัด พระราชวัง และโบราณสถานตาง ๆ โดยเฉพาะภาพจิตรกรรมฝาผนังที่ใชบอก เลาเรื่องราวเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา วรรณคดี และวิถีชีวิตของผูคนในแตละ ยุคสมัย หนาที่สําคัญของชางเขียน คือ การเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนัง การ ออกแบบลวดลายไทย การเขียนลายรดนํ้า และการตกแตงอาคารหรือศิลป วัตถุใหมีความสวยงาม งานของชางเขียนไมเพียงแตสรางความงดงามทาง ศิลปะเทานั้น แตยังเปนสื่อในการถายทอดความรู ความเชื่อ และภูมิปญญา ของคนไทยจากรุนสูรุนอีกดวย
ช่างแกะ ชางแกะ คือ ชางผูเชี่ยวชาญในการแกะสลักวัสดุตาง ๆ เชน ไม งาชาง กระดูก หรือหิน ใหเกิดเปนลวดลาย รูปภาพ และรูปทรงที่ งดงามตามแบบศิลปะไทย งานแกะสลักเปนงานที่ตองใชความ ละเอียดออน ความอดทน และทักษะเฉพาะตัว เนื่องจากการแกะ วัสดุแตละชนิดมีเทคนิคที่แตกตางกัน หนาที่ของชางแกะ คือ การสรางลวดลายตกแตงอาคาร เครื่องใช และศิลปวัตถุตาง ๆ โดยเฉพาะงานไมแกะสลักที่พบไดตามวัดและ พระราชวัง ผลงานของชางแกะชวยเพิ่มคุณคาทางศิลปะและ แสดงใหเห็นถึงความประณีตของภูมิปญญาชางไทย
ช่างสลัก ชางสลัก เปนหนึ่งในชางสิบหมูที่มีความเชี่ยวชาญดานการแกะ สลักลวดลายและรูปทรงลงบนวัสดุตาง ๆ เชน ไม หิน งาชาง กระดูก และโลหะ โดยอาศัยความประณีต ความชํานาญ และความ รูดานศิลปกรรมไทย เพื่อสรางสรรคผลงานที่มีความงดงามและ มีเอกลักษณ หนาที่ของชางสลัก คือ การแกะสลักและตกแตงชิ้นงานสําหรับ งานสถาปตยกรรมและศิลปกรรมไทย เชน บานประตู หนาตาง ธรรมาสน ตูพระธรรม และประติมากรรมตาง ๆ รวมถึงการ บูรณะและอนุรักษงานศิลปกรรมไทย เพื่อสืบทอดภูมิปญญาและ มรดกทางวัฒนธรรมของชาติใหคงอยูตอไป.
ช่างกลึง ชางกลึง คือ ชางผูมีความสามารถในการใชเครื่องกลึงเพื่อปรับ แตงวัสดุตาง ๆ ใหมีรูปทรงตามตองการ โดยเฉพาะไมและโลหะ งานกลึงเปนงานที่ตองอาศัยความแมนยําสูง เนื่องจากตอง ควบคุมขนาด รูปทรง และความสมดุลของชิ้นงาน หนาที่ของชางกลึง คือ การผลิตเสา ลูกกรง ภาชนะ เครื่องใช และ ชิ้นสวนตาง ๆ ที่ตองการความสมมาตร ผลงานของชางกลึงมีสวน สําคัญในการสรางสรรคงานสถาปตยกรรมและศิลปกรรมไทยใหมี ความสวยงามและเปนระเบียบ
ช่างหล่อ ชางหลอ คือ ชางผูเชี่ยวชาญในการหลอโลหะใหเปนรูปทรงตาง ๆ ตามแบบที่กําหนด โดยใชเทคนิคการหลอที่สืบทอดกันมาแต โบราณ งานหลอเปนกระบวนการสําคัญในการสรางพระพุทธรูป รูปเหมือนบุคคลสําคัญ ระฆัง และศิลปวัตถุทางศาสนา หนาที่ของชางหลอ คือ การเตรียมแมพิมพ หลอมโลหะ และเท โลหะลงในแบบหลอเพื่อใหไดผลงานตามตองการ ชางหลอตอง มีความรูเกี่ยวกับคุณสมบัติของโลหะและกระบวนการผลิต เพื่อ ใหผลงานมีความแข็งแรง สวยงาม และคงทน
ช่างหุ่น ชางหุน คือ ชางผูทําหนาที่สรางหุนหรือตนแบบสําหรับงาน ศิลปกรรมประเภทตาง ๆ เพื่อใชเปนแบบในการปน หลอ หรือ สรางผลงานจริง งานหุนมีความสําคัญเพราะชวยกําหนดสัดสวน รูปทรง และรายละเอียดของชิ้นงานกอนเขาสูขั้นตอนการผลิต หนาที่ของชางหุน คือ การสรางแบบจําลองและโครงสราง ตนแบบของผลงานศิลปกรรม เพื่อใหชางแขนงอื่นสามารถนําไป ใชในการทํางานตอไดอยางถูกตอง งานของชางหุนจึงเปนพื้น ฐานสําคัญของการสรางผลงานศิลปกรรมขนาดใหญ
ช่างรัก ชางรัก คือ ชางผูเชี่ยวชาญในการใชยางรักสําหรับเคลือบและ ตกแตงพื้นผิวของงานศิลปกรรมไทย ยางรักชวยเพิ่มความเงา งาม ความคงทน และปองกันความเสียหายจากสภาพแวดลอม นอกจากนี้ยังเปนพื้นฐานสําคัญของงานลายรดนํ้าและงานปด ทอง หนาที่ของชางรัก คือ การลงรัก ปดทอง และตกแตงเครื่องใช หรือศิลปวัตถุใหมีความงดงามตามแบบศิลปะไทย งานของชาง รักเปนเอกลักษณที่สะทอนความประณีตและความวิจิตรของ ศิลปกรรมไทยไดอยางชัดเจน
ช่างบุ ชางบุ คือ ชางผูมีความเชี่ยวชาญในการตี ดุน และขึ้นรูปแผน โลหะใหเปนลวดลายหรือรูปทรงตาง ๆ ตามแบบที่กําหนด งานบุ เปนงานที่ตองใชทั้งความแข็งแรง ความละเอียด และความ ชํานาญในการควบคุมเครื่องมือ หนาที่ของชางบุ คือ การสรางลวดลายบนแผนโลหะสําหรับใช ประดับอาคาร เครื่องราชูปโภค และศิลปวัตถุทางศาสนา ผลงาน ของชางบุชวยเพิ่มความงดงามและคุณคาทางศิลปกรรมใหแก งานสถาปตยกรรมไทย
ช่างปูน ชางปูน คือ ชางผูมีความรูและความสามารถในการสรางสรรค งานปูนปนและตกแตงสถาปตยกรรมไทย โดยใชปูนเปนวัสดุหลัก ในการขึ้นรูปเปนลวดลาย รูปบุคคล เทวดา หรือสัตวในวรรณคดี งานปูนปนเปนศิลปกรรมที่พบไดอยางแพรหลายในวัดและ โบราณสถานของไทย หนาที่ของชางปูน คือ การสรางและตกแตงลวดลายปูนปนบน อาคาร เจดีย พระอุโบสถ และโบราณสถานตาง ๆ เพื่อเพิ่มความ สวยงามและแสดงถึงเอกลักษณของศิลปะไทย ผลงานของชาง ปูนมีบทบาทสําคัญในการอนุรักษมรดกทางวัฒนธรรมของชาติ
ช่างป น ชางปน คือ ชางผูมีความรูความสามารถในการขึ้นรูปวัสดุตาง ๆ เชน ดินเหนียว ขี้ผึ้ง หรือปูน เพื่อสรางเปนประติมากรรมและรูป ทรงตามตองการ งานปนถือเปนพื้นฐานสําคัญของงาน ศิลปกรรมไทยหลายแขนง เนื่องจากเปนขั้นตอนแรกในการสราง พระพุทธรูป รูปเหมือนบุคคล เทวดา สัตว และลวดลายประดับ สถาปตยกรรม หนาที่ของชางปน คือ การสรางตนแบบสําหรับงานประติมากรรม และงานหลอโลหะ รวมถึงการปนลวดลายตกแตงอาคารทาง ศาสนาและโบราณสถานตาง ๆ ชางปนตองมีความรูเรื่องสัดสวน รูปราง และความงามตามแบบศิลปะไทย เพื่อใหผลงานมีความถูก ตองและสวยงามตามหลักศิลปกรรม
สรุป งานชางสิบหมู คือ รากฐานของงานศิลปกรรมไทยที่แสดงให เห็นถึงอัตลักษณของชาติ ควรคาแกการอนุรักษและสืบทอด สานตอใหคนรุนหลังไดศึกษาเรียนรู จนเกิดความรัก ความ ซาบซึ้ง และความภาคภูมิใจ ในความเปนเอกลักษณของชาติ ไทย งานศิลปกรรมดานชางสิบหมู ภายใตการกํากับดูแลของ กลุมประณีตศิลป สํานักชางสิบหมู กรมศิลปากร ประกอบไป ดวย งานชางเขียน งานชางลายรดนํ้า งานชางหุนชางปนลาย งานชางประดับมุก งานชางบุ งานชางศิราภรณ งานชางแกะ สลัก งานชางไมประณีต งานชางปดทอง งานชางประดับ กระจก และงานชางสนะ ซึ่งลวนเปนงานที่มีคุณคาและมี ลักษณะเฉพาะของงาน แตละประเภท ที่แตกตางกันไป
บรรณานุกรม https://www.finearts.go.th/traditionalart/categorie/history https://www.finearts.go.th/traditionalart/categorie/history https://www.finearts.go.th/traditionalart/categorie/history https://www.finearts.go.th/traditionalart/categorie/history https://www.finearts.go.th/traditionalart/categorie/history กรมศิลปากร สํานักชางสิบหมู ศิลปวัฒนธรรม : ชางสิบหมูคืออะไร หอสมุดแหงชาติ : ชางสิบหมู
Flatory Serif Condensed