เมืองล้านนะ

Created in Canva

เมืองล้านนาÃÒÂ§Ò¹ÃÒÂ§Ò¹ÃÒÂ§Ò¹จัดทําโดย นาย คณิศร สันทัด วิชาประวัติศาสตร์ ครูผู้สอน นาย สุบรรณ พรมเสนา

¤íÒ¹íÒ¤íÒ¹íÒ¤íÒ¹íÒอาณาจักรล้านนาเปนอาณาจักรโบราณทีมีความสําคัญอย่างมากใน ประวัติศาสตร์ของประเทศไทย โดยมีศูนย์กลางอยู่ทีเมืองเชียงใหม่ และ มีอิทธิพลครอบคลุมพืนทีภาคเหนือของไทยในปจจุบัน ล้านนาเปนดิน แดนทีมีความเจริญรุ่งเรืองมายาวนาน ทังด้านการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ การค้า ศาสนา ศิลปวัฒนธรรม และวิถีชีวิตของผู้คน อาณาจักรล้านนาก่อตังขึนโดย พระญามังราย ผู้ทรงรวบรวมเมือง ต่าง ๆ ในภาคเหนือและสร้างความมันคงให้แก่อาณาจักร โดยเฉพาะการ สร้างเมืองเชียงใหม่ให้เปนศูนย์กลางทางการปกครองและวัฒนธรรม ล้านนามีเอกลักษณ์ทีโดดเด่น เช่น ภาษาและอักษรล้านนา ประเพณีพืน เมือง การแต่งกาย อาหาร งานหัตถกรรม และสถาปตยกรรมทีงดงาม ซึงสะท้อนถึงภูมิปญญาและความสามารถของผู้คนในอดีต การจัดทําสมุดเล่มเล็กเรือง อาณาจักรล้านนา มีจุดประสงค์เพือศึกษา ความเปนมา พัฒนาการ และความสําคัญของอาณาจักรล้านนา รวมถึง เรียนรู้วิถีชีวิตความเชือและวัฒนธรรมทีมีอิทธิพลต่อสังคมไทยใน ปจจุบันเพือให้เกิดความเข้าใจและเห็นคุณค่าของมรดกทาง ประวัติศาสตร์ทีสืบทอดมาจากอดีต ผู้จัดทําหวังว่าสมุดเล่มเล็กเล่มนีจะเปนประโยชน์ต่อผู้ทีสนใจศึกษาเรือง ราวของอาณาจักรล้านนา และช่วยให้เกิดความภาคภูมิใจในประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมไทย หากมีข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัดทําขออภัยไว้ ณ ที นี คณิศร สันทัด ผู้จัดทําทํา

ÊÒÃºÑÊÒÃºÑÊÒÃºÑคํานํา สารบัญ ความหมายของอาณาจักรล้านนา ทีตังทางภูมิศาสตร์ การก่อตังอาณาจักรล้านนา การปกครองและกษัตริย์สําคัญ เศรษฐกิจและการค้า ศาสนาและความเชือ ศิลปะและสถาปตยกรรม สังคมและวิถีชีวิต ความสัมพันธ์กับดินแดนอืน ความเสือมและการสินสุดของอาณาจักรล้านนา ความสําคัญของอาณาจักรล้านนา สรุป บรรณานุกรม ก ข 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

¤ÇÒÁËÁÒÂ¢Í§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò¤ÇÒÁËÁÒÂ¢Í§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò¤ÇÒÁËÁÒÂ¢Í§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Òอาณาจักรล้านนา หมายถึง อาณาจักรโบราณทีตังอยู่บริเวณ ภาคเหนือของประเทศไทย มีความหมายว่า “ดินแดนแห่งนานับ พัน” หรือ “เมืองทีมีท้องนาจํานวนมาก” สะท้อนถึงความอุดม สมบูรณ์ของพืนทีทีเหมาะแก่การเพาะปลูก โดยเฉพาะการทํานา อาณาจักรล้านนาเปนศูนย์กลางความเจริญของชุมชนในภาค เหนือ ก่อตังขึนโดย พระญามังราย ในป พ.ศ. 1839 มีเมือง เชียงใหม่เปนราชธานี และมีอิทธิพลครอบคลุมพืนทีหลายจังหวัด ทางภาคเหนือ เช่น เชียงใหม่ เชียงราย ลําพูน ลําปาง แพร่ น่าน และพะเยา ล้านนาเปนอาณาจักรทีมีเอกลักษณ์เฉพาะด้านภาษา วัฒนธรรม ประเพณี ศิลปะ และความเชือ ได้รับอิทธิพลจากหลายกลุ่มชน เช่น มอญ พม่า และกลุ่มชนพืนเมือง จนเกิดเปนวัฒนธรรมล้าน นาทีมีความโดดเด่นและสืบทอดมาจนถึงปจจุบัน

·ÕèμÑé§·Ò§ÀÙÁÔÈÒÊμÃ·ÕèμÑé§·Ò§ÀÙÁÔÈÒÊμÃ·ÕèμÑé§·Ò§ÀÙÁÔÈÒÊμÃอาณาจักรล้านนาตังอยู่บริเวณ ภาคเหนือของประเทศไทยใน ปจจุบัน มีศูนย์กลางสําคัญอยู่ที เมืองเชียงใหม่ ซึงสร้างขึนโดย พระญามังรายในป พ.ศ. 1839 พืนทีของอาณาจักรครอบคลุม บริเวณลุ่มแม่นําสายสําคัญ เช่น แม่นําปง แม่นําวัง แม่นํายม และ แม่นําน่าน ทําให้มีความอุดมสมบูรณ์ เหมาะแก่การตังถินฐานและ การทําเกษตรกรรม ดินแดนของล้านนาครอบคลุมพืนทีหลายจังหวัดในปจจุบัน ได้แก่ เชียงใหม่ เชียงราย ลําพูน ลําปาง พะเยา แพร่ และน่าน รวมถึงมี อิทธิพลไปถึงบางส่วนของประเทศเพือนบ้าน เช่น เมียนมาและลาว ลักษณะภูมิประเทศของล้านนาส่วนใหญ่เปน ภูเขาสูง หุบเขา และ ทีราบระหว่างภูเขา มีทรัพยากรธรรมชาติอุดมสมบูรณ์ เช่น ปาไม้ แร่ ธาตุ และแหล่งนําจํานวนมาก จึงเหมาะสําหรับการดํารงชีวิต การเพาะ ปลูก และการค้าขายกับดินแดนใกล้เคียง ทีตังของล้านนายังมีความสําคัญด้านการคมนาคม เพราะอยู่บน เส้นทางเชือมต่อระหว่างดินแดนต่าง ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทําให้เกิดการแลกเปลียนสินค้า วัฒนธรรม และความรู้กับอาณาจักร อืน ๆ

¡ÒÃ¡ÍμÑé§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò¡ÒÃ¡ÍμÑé§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò¡ÒÃ¡ÍμÑé§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Òอาณาจักรล้านนาก่อตังขึนใน พ.ศ. 1839 โดย พระญามังราย แห่ง ราชวงศ์มังราย พระองค์ทรงเปนกษัตริย์ผู้รวบรวมเมืองต่าง ๆ ใน บริเวณภาคเหนือให้เปนอันหนึงอันเดียวกันและสร้างอาณาจักรทีมี ความมันคงขึน ก่อนการก่อตังล้านนา บริเวณภาคเหนือมีเมืองเล็กเมืองน้อยหลาย แห่ง เช่น เมืองหิรัญนครเงินยาง (เชียงราย) และเมืองหริภุญชัย พระ ญามังรายทรงขยายอํานาจและสร้างความสัมพันธ์กับเมืองต่าง ๆ เพือ รวมดินแดนให้เปนอาณาจักรเดียวกัน ในช่วงแรก พระญามังรายทรงสร้างเมือง เชียงราย ให้เปนศูนย์กลาง การปกครอง ต่อมาได้ขยายอํานาจไปยังเมืองสําคัญต่าง ๆ และเข้า ครอบครองเมืองหริภุญชัย ซึงเปนเมืองทีมีความเจริญทางด้านศาสนา และวัฒนธรรม ต่อมาในป พ.ศ. 1839 พระญามังรายทรงร่วมมือกับพระสหาย คือ พระญางําเมืองแห่งพะเยา และ พ่อขุนรามคําแหงแห่งสุโขทัย ในการ วางแผนสร้างเมืองใหม่ จนเกิดเปน เมืองเชียงใหม่ ซึงกลายเปน ราชธานีของอาณาจักรล้านนาและเปนศูนย์กลางทางการเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม หลังจากก่อตังขึน ล้านนาได้พัฒนาและเจริญรุ่งเรืองอย่างมาก โดย เฉพาะในสมัยกษัตริย์สําคัญ เช่น พระเจ้าติโลกราช ซึงทําให้ล้านนามี อํานาจและความเจริญสูงสุด

¡ÒÃ»¡¤ÃÍ§áÅÐ¡ÉÑμÃÔÂÊíÒ¤Ñ¡ÒÃ»¡¤ÃÍ§áÅÐ¡ÉÑμÃÔÂÊíÒ¤Ñ¡ÒÃ»¡¤ÃÍ§áÅÐ¡ÉÑμÃÔÂÊíÒ¤Ñอาณาจักรล้านนาปกครองแบบ ราชาธิปไตย มีพระมหากษัตริย์เปน ศูนย์กลางการปกครอง โดยแบ่งการบริหารออกเปนเมืองต่าง ๆ มีเจ้า เมืองปกครองและขึนตรงต่อกษัตริย์ล้านนา ระบบการปกครองมีความ สัมพันธ์แบบเครือญาติและระบบเมืองประเทศราช เพือควบคุมดินแดนให้ มีความมันคง กษัตริย์สําคัญของล้านนา ได้แก่ •พญามังราย เปนผู้ก่อตังอาณาจักรล้านนาใน พ.ศ. 1839 และสร้าง เมืองเชียงใหม่ให้เปนศูนย์กลางการปกครอง •พญากือนา ส่งเสริมพระพุทธศาสนาและนําพระพุทธศาสนานิกายลังกา วงศ์เข้ามาเผยแพร่ •พญาสามฝงแกนปกครองบ้านเมืองและพัฒนาความสัมพันธ์กับ อาณาจักรใกล้เคียง •พระเจ้าติโลกราช เปนกษัตริย์ทีทําให้ล้านนาเจริญรุ่งเรืองมากทีสุด มีการ ส่งเสริมศาสนา ศิลปะ และการศึกษา การปกครองของล้านนาช่วยสร้างความมันคงและทําให้อาณาจักรมีความ เจริญด้านวัฒนธรรมและพระพุทธศาสนาเปนเวลายาวนาน

àÈÃÉ°¡Ô¨áÅÐ¡ÒÃ¤ÒàÈÃÉ°¡Ô¨áÅÐ¡ÒÃ¤ÒàÈÃÉ°¡Ô¨áÅÐ¡ÒÃ¤Òเศรษฐกิจของล้านนาส่วนใหญ่ขึนอยู่กับ เกษตรกรรม โดยเฉพาะการปลูกข้าว การทําสวน และการเลียงสัตว์ เนืองจากมีพืนทีอุดมสมบูรณ์และมีแม่นําหลายสายช่วยใน การเพาะปลูก ด้าน การค้า ล้านนามีความเจริญจากการค้าภายในและ การค้ากับดินแดนใกล้เคียง เช่น พม่า จีน และสุโขทัย มีการ แลกเปลียนสินค้า เช่น ข้าว เกลือ เครืองเทศ ผ้า เครืองปนดินเผา และของปา เมืองเชียงใหม่เปนศูนย์กลาง สําคัญทางการค้า นอกจากนี ล้านนายังมีการค้าผ่านเส้นทางคมนาคมทาง บก ทําให้เกิดการแลกเปลียนวัฒนธรรม ภาษา และความรู้ กับดินแดนอืน ส่งผลให้อาณาจักรมีความมังคังและเจริญ รุ่งเรืองมากขึน

ÈÒÊ¹ÒáÅÐ¤ÇÒÁàª×èÍÈÒÊ¹ÒáÅÐ¤ÇÒÁàª×èÍÈÒÊ¹ÒáÅÐ¤ÇÒÁàª×èÍชาวล้านนาส่วนใหญ่นับถือ พระพุทธศาสนานิกายเถรวาท ซึงมีบทบาทสําคัญต่อการดําเนินชีวิตและการปกครอง มีการ สร้างวัด เจดีย์ และส่งเสริมการศึกษาพระธรรม เช่น การสร้าง วัดพระธาตุหริภุญชัยและวัดสําคัญต่าง ๆ นอกจากพระพุทธศาสนาแล้ว ชาวล้านนายังมีความเชือ เกียวกับ ผี เทวดา และสิงศักดิสิทธิตามธรรมชาติ เช่น การ บูชาผีบรรพบุรุษและการเคารพสิงศักดิสิทธิประจําเมือง ความเชือเหล่านีผสมผสานกับพุทธศาสนาและกลายเปน เอกลักษณ์ของวัฒนธรรมล้านนา ศาสนาและความเชือมีส่วนช่วยสร้างความสามัคคีของผู้คน รวมถึงส่งเสริมศิลปะ ประเพณี และวัฒนธรรมของล้านนาให้ สืบทอดมาจนถึงปจจุบัน

ÈÔÅ»ÐáÅÐÊ¶Ò»μÂ¡ÃÃÁÈÔÅ»ÐáÅÐÊ¶Ò»μÂ¡ÃÃÁÈÔÅ»ÐáÅÐÊ¶Ò»μÂ¡ÃÃÁศิลปะล้านนามีเอกลักษณ์เฉพาะตัว มีความประณีตและ ได้รับอิทธิพลจากพระพุทธศาสนาโดยเฉพาะการสร้าง พระพุทธรูป งานแกะสลักไม้ ลวดลายประดับ และจิตรกรรม ฝาผนัง ทีสะท้อนความเชือและวิถีชีวิตของชาวล้านนา ด้านสถาปตยกรรม ล้านนามีการสร้าง วัด เจดีย์ และ วิหาร ทีมีรูปแบบโดดเด่นเช่นหลังคาซ้อนหลายชัน ลวดลาย แกะสลักทีละเอียดและการใช้ไม้เปนวัสดุสําคัญ ตัวอย่างเช่น วัดพระธาตุลําปางหลวง วัดเชียงมัน และวัดพระสิงห์ ศิลปะและสถาปตยกรรมล้านนาเปนมรดกทางวัฒนธรรม ทีแสดงถึงความรุ่งเรืองด้านศาสนาความคิดสร้างสรรค์ และภูมิปญญาของชาวล้านนาซึงยังคงมีอิทธิพลต่อศิลป วัฒนธรรมไทยในปจจุบัน.

ÊÑ§¤ÁáÅÐÇÔ¶ÕªÕÇÔμÊÑ§¤ÁáÅÐÇÔ¶ÕªÕÇÔμÊÑ§¤ÁáÅÐÇÔ¶ÕªÕÇÔμสังคมล้านนาในอดีตมีความผูกพันกับธรรมชาติ ชุมชน และ พระพุทธศาสนาผู้คนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม เช่น ทํานา ทําสวน เลียงสัตว์ และมีการค้าขายระหว่างเมือง ชุมชน มักอยู่รวมกันเปนหมู่บ้านมีผู้นําท้องถินคอยดูแลและช่วยเหลือ กัน วิถีชีวิตของชาวล้านนาเรียบง่าย มีประเพณีและวัฒนธรรมที สืบทอดกันมา เช่น การทําบุญเข้าวัด งานประเพณีสงกรานต์ งานยีเปง และการฟอนรําแบบล้านนา ผู้คนให้ความสําคัญกับ ครอบครัว ความสามัคคี และการช่วยเหลือเกือกูลกัน การแต่งกาย ภาษา อาหาร และศิลปวัฒนธรรมของล้านนามี เอกลักษณ์เฉพาะ เช่น การใช้ภาษาคําเมือง การรับประทาน อาหารพืนเมือง และการสร้างบ้านเรือนไม้ทีเหมาะกับสภาพภูมิ อากาศ ทําให้ล้านนาเปนดินแดนทีมีวัฒนธรรมโดดเด่นจนถึง ปจจุบัน

¤ÇÒÁÊÑÁ¾Ñ¹¸¡Ñº´Ô¹á´¹Í×è¹¤ÇÒÁÊÑÁ¾Ñ¹¸¡Ñº´Ô¹á´¹Í×è¹¤ÇÒÁÊÑÁ¾Ñ¹¸¡Ñº´Ô¹á´¹Í×è¹ล้านนามีความสัมพันธ์กับดินแดนต่าง ๆ ทังด้านการค้า การเมืองและวัฒนธรรม โดยมีการติดต่อกับอาณาจักรใกล้ เคียง เช่น สุโขทัย อยุธยา พม่า และจีน ผ่านเส้นทางการค้า และการเดินทางของผู้คน ด้านการค้า ล้านนาส่งออกสินค้าสําคัญ เช่น ของปา เครืองเทศ ผ้าทอและสินค้าหัตถกรรมแลกเปลียนกับสินค้า จากดินแดนอืน เช่น เครืองใช้และสินค้าจากจีน ด้านวัฒนธรรม ล้านนาได้รับอิทธิพลจากพุทธศาสนา ภาษาศิลปะและสถาปตยกรรมจากดินแดนรอบข้าง พร้อมทังเผยแพร่วัฒนธรรมของตนเองไปยังพืนทีใกล้ เคียง ทําให้ล้านนามีความหลากหลายและมีเอกลักษณ์ เฉพาะตัวสืบมาจนถึงปจจุบัน.

¤ÇÒÁàÊ×èÍÁáÅÐ¡ÒÃÊÔé¹ÊØ´¢Í§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò¤ÇÒÁàÊ×èÍÁáÅÐ¡ÒÃÊÔé¹ÊØ´¢Í§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò¤ÇÒÁàÊ×èÍÁáÅÐ¡ÒÃÊÔé¹ÊØ´¢Í§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò อาณาจักรล้านนาเริมเสือมอํานาจในช่วงปลายราชวงศ์มังราย เนืองจาก เกิดปญหาภายในและภายนอก ทําให้ความเข้มแข็งของบ้านเมืองลดลง 1. ปญหาภายใน • เกิดความขัดแย้งในการแย่งชิงราชสมบัติ กษัตริย์หลายพระองค์ครอง ราชย์ไม่นาน ทําให้การปกครองไม่มันคง • ขุนนางมีอํานาจมากขึน จนเกิดการแบ่งฝกแบ่งฝายและความวุ่นวาย ทางการเมือง • เศรษฐกิจและการค้าลดลง ส่งผลให้กําลังของอาณาจักรอ่อนแอ 2. ปญหาภายนอก • ล้านนาถูกรุกรานจากอาณาจักรใกล้เคียง เช่น อยุธยาและพม่า • เมือบ้านเมืองอ่อนแอ จึงไม่สามารถต้านทานการขยายอํานาจของพม่า ได้ 3. การสินสุดของอาณาจักร ในป พ.ศ. 2101 ล้านนาตกอยู่ภายใต้การปกครองของพม่า ทําให้สินสุด ความเปนอาณาจักรอิสระของล้านนาและต่อมาดินแดนล้านนาได้ เปลียนแปลงการปกครองจนถูกรวมเข้าเปนส่วนหนึงของสยามในเวลา ต่อมา

¤ÇÒÁÊíÒ¤Ñ ¢Í§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò¤ÇÒÁÊíÒ¤Ñ ¢Í§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò¤ÇÒÁÊíÒ¤Ñ ¢Í§ÍÒ³Ò¨Ñ¡ÃÅÒ¹¹Ò อาณาจักรล้านนาเปนอาณาจักรสําคัญในภาคเหนือของ ประเทศไทย มีบทบาทด้านการเมือง เศรษฐกิจ และ วัฒนธรรมโดยเปนศูนย์กลางการปกครองทีมีเมือง เชียงใหม่เปนเมืองหลวง ล้านนามีความโดดเด่นด้านศิลปวัฒนธรรม เช่น ภาษา อักษรธรรมล้านนา ดนตรี การฟอนรํา และสถาปตยกรรม วัดวาอารามซึงยังคงมีอิทธิพลต่อวิถีชีวิตของคนภาค เหนือในปจจุบันนอกจากนียังเปนศูนย์กลางพระพุทธ ศาสนาและเปนแหล่งแลกเปลียนค้าขายกับดินแดนใกล้ เคียง อาณาจักรล้านนาจึงมีความสําคัญต่อประวัติศาสตร์ไทย เพราะเปนรากฐานของวัฒนธรรมล้านนาและมีส่วนในการ สร้างความหลากหลายทางวัฒนธรรมของประเทศไทยใน ปจจุบัน

ÊÃØ»ÊÃØ»ÊÃØ» อาณาจักรล้านนาเปนอาณาจักรสําคัญทางภาค เหนือของไทย มีบทบาทด้านการเมือง การค้า และพระพุทธศาสนา อีกทังเปนแหล่งกําเนิดศิลป วัฒนธรรม ภาษา และประเพณีล้านนา ซึงยังคงมี อิทธิพลต่อสังคมไทยจนถึงปจจุบัน

ºÃÃ³Ò¹Ø¡ÃÁºÃÃ³Ò¹Ø¡ÃÁºÃÃ³Ò¹Ø¡ÃÁ สรัสวดี อ๋องสกุล. ประวัติศาสตร์ล้านนา. เชียงใหม่: สํานัก พิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. สุรพล ดําริห์กุล. ล้านนา: สิงแวดล้อม สังคม และวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: โครงการสืบสานมรดกวัฒนธรรมไทย. สรัสวดี อ๋องสกุล. พิเคราะห์หลักฐานประวัติศาสตร์ล้านนา. เชียงใหม่: สํานักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคเหนือ. เรือง “ล้านนา”. กรมศิลปากร. เอกสารและหลักฐานเกียวกับประวัติศาสตร์ล้าน นา. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.